I C 655/19 · Sąd powszechny
Legislator summary
AI generatedPozwem z dnia 19 lutego 2019 roku powodowie G. C., A. Z. i A. G. – wspólnicy spółki cywilnej Przedsiębiorstwo Usługowo Handlowe (...) Cywilna z siedzibą w T., reprezentowani przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wnieśli w elektronicznym postępowaniu upominawczym o zasądzenie od pozwanej E. S. kwoty 1 805,42 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 19 lutego 2019 roku do dnia zapłaty. Strona powodowa wniosła również o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Legislator headnote
AI generatedart. 720 § 1 k.c, art. 98 k.p.c, art. 864 k.c; I C 655/19 · Sąd powszechny: Podstawę takiej oceny stanowił art. 385 1 k.c., stanowiący, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to jedynie postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Ustalenie abuzywności wskazanej powyżej klauzuli było w niniejszym postępowaniu kwestią zasadniczą ze względu na skutki prawne, jakie rodzi uznanie postanowienia umowy za klauzulę niedozwoloną.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedRelated Decisions
AI generatedFull text
Sygn. akt I C 655/19
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 października 2020 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodnicząca: Asesor sądowy Magdalena Jóźwiak Protokolant: Stażysta Marlena Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 20 października 2020 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa A. Z., A. G., G. C. przeciwko E. S. o zapłatę 1. oddala powództwo;
2. zasądza od powodów A. Z., A. G., G. C. solidarnie na rzecz pozwanej E. S. kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych), w tym kwotę 138 zł (sto trzydzieści osiem złotych) obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu. Sygn. akt I C 655/19
UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 19 lutego 2019 roku powodowie G. C., A. Z. i A. G. – wspólnicy spółki cywilnej Przedsiębiorstwo Usługowo Handlowe (...) Cywilna z siedzibą w T., reprezentowani przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wnieśli w elektronicznym postępowaniu upominawczym o zasądzenie od pozwanej E. S. kwoty 1 805,42 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 19 lutego 2019 roku do dnia zapłaty. Strona powodowa wniosła również o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu wskazano, że objęta pozwem wierzytelność stanowi zadłużenie pozwanej wynikające z umowy pożyczki zawartej przez nią z (...) Finanse Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, którą to wierzytelność powód nabył w drodze cesji. /pozew k. 4 – 7/ Nakazem zapłaty z dnia 12 marca 2019 roku referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin – Zachód w Lublinie uwzględnił żądanie powodowej spółki w całości. /nakaz zapłaty k. 7v/ W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości, kwestionując skuteczność przelewu wierzytelności oraz wysokość prowizji od pożyczki, jako niezgodnej z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. /sprzeciw k.8v – 9, pismo procesowe pełnomocnika pozwanej k. 70 – 73/ Postanowieniem z dnia 29 października 2019 roku Sąd ustanowił dla pozwanej pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. /postanowienie k. 52/ Pełnomocnik pozwanej w piśmie procesowym z dnia 8 czerwca 2020 roku wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.
W piśmie tym zakwestionował umowę przelewu wierzytelności, wskazał, że pozwana nie została zawiadomiona o cesji, podniósł zarzut naruszenia art. 36 a ustawy o kredycie konsumenckim. /pismo procesowe pełnomocnika pozwanej – k. 70-72/ Do zamknięcia rozprawy strony pozostały przy swoich stanowiskach. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 16 maja 2016 roku E. S. zawarła z (...) Finanse Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T., działającą przez pośrednika (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, umowę pożyczki gotówkowej nr (...).
Na mocy tejże umowy udzielona została pozwanej pożyczka w wysokości 5 250 zł, z czego pozwana otrzymała do dyspozycji kwotę 3 000 zł, a 2 250 zł zostało potrącone tytułem prowizji. Kapitał został oprocentowany wedle zmiennej stopy procentowej równej wysokości dwukrotności odsetek ustawowych. Całkowita kwota do spłaty wyniosła 5 833,95 zł. Została ona podzielona na 24 miesięczne raty, z czego pierwsza wynosiła 261,97 zł, a pozostałe po 242,26 zł, płatne do ostatniego dnia każdego miesiąca. /umowa pożyczki gotówkowej wraz z harmonogramem spłat - k. 23 – 25/ Na mocy umowy przelewu wierzytelności z 17 maja 2016 roku pożyczkobiorca przeniósł przedmiotową wierzytelność na stronę powodową. /umowa przelewu wierzytelności - k. 26/ W dniu 20 maja 2016 roku powodowie przenieśli przysługującą im wierzytelność z przedmiotowej umowy pożyczki na A.
B.. W dniu 27 lutego 2018 roku natomiast powyższe strony zawarły umowę powierniczego przelewu wierzytelności, na mocy której wierzytelność przysługująca przeciwko E. S. została ponownie przeniesiona na stronę powodową. /umowa przeniesienia prawa - k. 31-32, umowa powierniczego przelewu wierzytelności - k. 34 – 35/ E. S. wpłaciła łącznie tytułem spłaty pożyczki 4 251,88 zł. Dokonywała ona spłat przez 19 miesięcy w formie przekazu pocztowego na konto (...). /bezsporne, a ponadto przesłuchanie pozwanej k. 96v/ W dniu 9 stycznia 2019 roku pozwana otrzymała od strony powodowej zawiadomienie o cesji wierzytelności.
Pismem z dnia 18 grudnia 2018 roku, doręczonym pozwanej 9 stycznia 2019 roku, powód wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 1768,38 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania. /pisma strony powodowej i potwierdzenie odbioru – k. 37-38/ Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie całokształtu materiału dowodowego złożonego w sprawie. Sąd pominął przedstawione przez powoda wezwanie do zapłaty z dnia 9 lutego 2018 roku z uwagi na brak wykazania, że pismo to zostało rzeczywiście doręczone stronie pozwanej. W zakresie rzeczywiście spłaconej przez pozwaną kwoty Sąd oparł się natomiast na jej zeznaniach, co do których nie znalazł podstaw, aby odmówić im wiary w jakimkolwiek zakresie.
Sąd Rejonowy zważył, co następuje:
Powództwo podlegało oddaleniu w całości. Spółka powodowa wskazała, że domaga się zasądzenia dochodzonej kwoty z tytułu wierzytelności przysługującej (...) Sp. z o.o. wobec E. S., która to wierzytelność została nabyta przez stronę powodową w drodze cesji. W toku postępowania pozwana zakwestionowała powództwo zarówno co do wysokości, jak i co do zasady. W pierwszej kolejności rozważeniu podlegało posiadanie przez stronę powodową legitymacji procesowej czynnej. Pozwana podniósł bowiem, że powodowie nie wykazali, że skutecznie nabyli przedmiotową wierzytelność.
Z tym stanowiskiem jednak nie można się zgodzić. W toku sprawy strona powodowa przedstawiła zawartą z (...) Sp. z o.o. umowę przelewu wierzytelności, na mocy której nabyła ona wierzytelność w kwocie 5 252,88 zł wobec E. S., wynikającą z umowy (...). Wskazany numer jest tożsamy z numerem pożyczki zaciągniętej przez pozwaną w dniu 16 maja 2016 roku. Następnie strona powodowa przeniosła to prawo na A. B., po czym na mocy zwrotnej cesji wierzytelności ponownie je uzyskała. W ocenie Sądu zatem strona powodowa udowodniła, iż rzeczywiście skutecznie nabyła przysługującą przeciwko pozwanej wierzytelność wynikającą z zawartej przez nią z (...) Sp. z o.o. umowy pożyczki, jest zatem legitymowana do dochodzenia tego roszczenia na drodze postępowania sądowego.
Sąd przyznaje rację pozwanej, że w umowie zwrotnej cesji wierzytelności nie jest wskazany wprost numer pożyczki, z której wynika przedmiotowa wierzytelność, jednoznacznie jednak zostało wskazane, że przedmiotem cesji zwrotnej jest wierzytelność objęta umową przeniesienia prawa majątkowego nr (...), która bezsprzecznie obejmowała wskazaną w pozwie wierzytelność – sprecyzowaną poprzez wskazanie osoby pożyczkobiorczyni, jej numeru PESEL oraz numeru pożyczki. W zakresie samej umowy pożyczki strona pozwana zakwestionowała ją co do wysokości, wskazując, że przewidziana w umowie prowizja była rażąco zawyżona i jako taka stanowiła niedozwoloną klauzulę umowną.
Podstawę takiej oceny stanowił art. 385 1 k.c., stanowiący, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to jedynie postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Ustalenie abuzywności wskazanej powyżej klauzuli było w niniejszym postępowaniu kwestią zasadniczą ze względu na skutki prawne, jakie rodzi uznanie postanowienia umowy za klauzulę niedozwoloną.
Zgodnie z art. 385 1 § 2 k.c. zamieszczona w umowie klauzula abuzywna nie wiąże konsumenta, a strony są związane umową w pozostałym zakresie. „Brak związania” postanowieniem umownym na skutek uznania go za niedozwolone nie oznacza zatem nieważności czy bezskuteczności umowy w całości, a jedynie w określonym zakresie. Istnieją dwie drogi umożliwiające Sądowi stwierdzenie, iż zamieszczona w umowie klauzula stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 1 k.c. tj. kontrola incydentalna dokonywana przez sąd rozpoznający konkretną sprawę oraz kontrola abstrakcyjna sprawowana przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
W niniejszej sprawie Sąd rozpatrując indywidualną sprawę musiał zatem ustalić czy zamieszczone w umowie klauzule stanowią niedozwolone postanowienia umowne, co umożliwia Sądowi ustalenie treści wiążącego strony stosunku prawnego, a tym samym pozwala na rozstrzygnięcie sporu o zapłatę. Mając na względzie brzmienie art. 385 1 k.c., aby można było uznać dane postanowienie umowy za niewiążące muszą zostać spełnione cztery przesłanki: umowa musi być zawarta z konsumentem, postanowienia tej umowy nie zostały uzgodnione z konsumentem w sposób indywidualny, a ponadto kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, co jednak nie dotyczy głównych świadczeń stron, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym było, iż przedmiotowa umowa pożyczki została zawarta przez przedsiębiorcę ( (...) Sp. z o.o.) z konsumentem (pozwaną). Nie ulegało też wątpliwości, że nie jest to świadczenie główne na gruncie analizowanej umowy – taki charakter ma jedynie obowiązek wypłaty przez dającego pożyczkę i zapłaty przez biorącego pożyczkę tej samej kwoty pożyczki. Strona powodowa nie wykazała ponadto w żaden sposób, że obowiązek oraz wysokość prowizji były uzgadniane z pozwaną indywidualnie.
Obowiązek zapłaty prowizji jest elementem spotykanym w większości umów pożyczkowych i kredytowych, i jest on ustalany odgórnie, bez konsultacji z klientem. Szerszej analizy wymaga jednak ustalenie, czy rozważane klauzule kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Jak podnosi się w doktrynie i orzecznictwie sądowym „dobre obyczaje” są w zasadzie odpowiednikiem „zasad współżycia społecznego”. Zgodnie z utrwaloną judykaturą do zasad tych zalicza się reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością, aprobowanymi społecznie zasadami.
W rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. „działanie wbrew dobrym obyczajom" w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku, zaś „rażące naruszenie interesów konsumenta" oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Obie wskazane w tym przepisie formuły prawne służą do oceny tego, czy standardowe klauzule umowne zawarte we wzorcu umownym przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r.
I CK 832/2004 publ. w Biul. SN 2005/11/13) Nie jest zatem wystarczające ustalenie nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy (sprzeczność z dobrymi obyczajami), lecz konieczne jest stwierdzenie prawnie relewantnego znaczenia tej nierównowagi (rażące naruszenie interesów konsumenta). Należy przy tym uwzględnić nie tylko interesy o wymiarze ekonomicznym, ale inne, zasługujące na ochronę dobra konsumenta, jak jego czas, prywatność, poczucie godności osobistej czy satysfakcja z zawarcia umowy o określonej treści (por.
M. Bednarek (w:) System prawa prywatnego, t. 5, s. 663; E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, s. 341). Postanowienia umowy lub wzorca umownego rażąco naruszają interes konsumenta, jeżeli poważnie, znacząco odbiegają od sprawiedliwego wyważenia praw i obowiązków stron. Pojęcie rażącego naruszenia interesów konsumenta nie może być sprowadzane tylko do wymiaru czysto ekonomicznego; należy też uwzględniać niewygodę organizacyjną, nierzetelność traktowania, wprowadzenie w błąd, naruszenie prywatności konsumenta (por. wyrok SN z 6 października 2004 r., I CK 162/04, (...) 2005, Nr 12, poz. 136; wyrok SN z 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, B. (...), Nr 11).
„Rażące naruszenie interesów konsumenta" oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Instytucja prowizji została zdefiniowana na gruncie prawa cywilnego. Zgodnie z art. 758 1 k.c. prowizja jest wynagrodzeniem przysługującym agentowi za zawarcie umowy na rzecz innego przedsiębiorcy. Zawarta w umowie z klientem prowizja nie stanowi zatem dodatkowego świadczenia na rzecz drugiej strony – np. pożyczkobiorcy – ale stanowiące niejako koszt zawarcia umowy wynagrodzenie pośrednika.
W niniejszej sprawie (...) Sp. z o.o. zawarł z pozwaną umowę za pośrednictwem pośrednika – (...) sp z o.o.. Niewątpliwie zatem poniósł koszty wynagrodzenia agenta. W ocenie Sądu jednak uzyskana kwota tytułem prowizji – 2 250 zł jest niezasadnie wysoka w stosunku do nakładu pracy pożyczkodawcy oraz pośrednika w związku z zawartą umową. W umowie nie zostały zawarte żadne klauzule mogące wskazywać na dodatkowe koszty związane z obsługą pożyczki. Wierzytelność objęta umową została natomiast zbyta na rzecz powodowej spółki następnego dnia po jej zawarciu, nie można zatem stwierdzić by wskazany w umowie pośrednik dokonał jakichkolwiek innych czynności związanych z obsługą pożyczki poza samym jej zawarciem.
Sąd podzielił stanowisko powoda, że wskazane w umowie pozaodsetkowe koszty mieszczą się w maksymalnym limicie kosztów wskazanym w ustawie o kredycie konsumenckim. Maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu regulowana jest w pkt. 1 art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim i ustalana jest według wzoru - (...) ≤ (K x 25%) + (K x n/R x 30%), gdzie K to kwota kredytu, n to okres spłaty w dniach, a R – liczba dni w roku. Jak ponadto wynika z pkt 2 tego artykułu, pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu.
W niniejszej sprawie kwota pożyczki opiewała na 3 000 zł, natomiast prowizja – na 2 250 zł. Biorąc jednak pod uwagę kwotę pożyczki oraz nakład pracy związany z jej obsługą, wskazana w umowie prowizja była rażąco zawyżona i nieadekwatna do realiów sprawy. W konsekwencji Sąd uznał, że prowizja w wysokości 2 250 zł stanowiła pokrzywdzenie pozwanej, a postanowienie umowne ją nakładające należy uznać za niewiążące pozwanej. Jak wynika z zeznań pozwanej, spłaciła ona już z tego tytułu 4 251,88 zł, a zatem kwotę przewyższającą kwotę całkowitą do spłaty, z pominięciem prowizji.
Pozwana dokonała wszystkich spłat przed zawiadomieniem jej o cesji wierzytelności, zatem wpłaty na rachunek pierwotnego wierzyciela należy uznać za skuteczne, nie była to zresztą okoliczność podnoszona przez stronę powodową. W związku w powyższym Sąd uznał, że w toku spłaty pożyczki pozwana spłaciła już całość ciążącego na niej zadłużenia. Powództwo podlegało zatem oddaleniu w całości na podstawie art. 720 § 1 k.c. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu stanowił art. 98 k.p.c. Powództwo podlegało oddaleniu w całości, pozwanej przysługuje zatem od powoda zwrot całości poniesionych kosztów procesu.
W toku sprawy został dla niej ustanowiony pełnomocnik z urzędu. Należne wynagrodzenie pełnomocnika zostało ustalone zgodnie z § 8 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 roku (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714) w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokata z urzędu w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Wartość przedmiotu sporu została określona na 1 805,42 zł, a zgodnie z powyższym przepisem opłata za prowadzenie sprawy o zapłatę kwoty pomiędzy 1500 a 5000 zł wynosi 600 zł.
Opłata została następnie podwyższona o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (zgodnie z § 13 ust. 1 w/w rozporządzenia). W związku z powyższym Sąd zasądził od powodów solidarnie jako wspólników spółki cywilnej (zgodnie z art. 864 k.c.) na rzecz pozwanej kwotę 738 zł (600 zł + 138 zł VAT).