II K 27/19 · Sąd powszechny

1. Zgodnie natomiast z art. 249 § l kpk środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa; można je stosować tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo. Zasady określone w tym przepisie mają zastosowanie również do szczególnego środka zapobiegawczego przewidzianego w art. 266 § l kpk, to jest poręczenia majątkowego w postaci pieniędzy.

Z powyższego przedstawienia wynika, iż nie jest wystarczające do zastosowania środków zapobiegawczych zaistnienie dużego prawdopodobieństwa, że oskarżony popełnił przestępstwo (tzw. przesłanka ogólna), lecz musi istnieć potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, względnie zachodzić konieczność zapobiegnięcia popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa (tzw. przesłanki szczegółowe). Pierwsza z wymienionych przesłanek - potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania nie była powoływana zarówno przez Prokuratora, jak i Sąd I instancji w podstawie zaskarżonego postanowienia.

2. Zdarzyć się może więc, iż pomimo istnienia dużego prawdopodobieństwa, że oskarżony popełnił przestępstwo, zastosowanie środka zapobiegawczego nie będzie zasadne, jeśli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub zapobiegnięcia popełnieniu przez niego nowego, ciężkiego przestępstwa (zob. wyrok SN z 04.04.2018., V CSK 328/17, LEX 2499979), przy czym zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania polega na stworzeniu dla procesu karnego takich warunków, by mógł być prowadzony bez przeszkód i by zostały osiągnięte cele postępowania karnego.

Chodzi o pozbawienie oskarżonego możliwości podejmowania działań, które mogłyby utrudnić lub uniemożliwić przeprowadzenie procesu. Organ procesowy, który podejmuje decyzję o zastosowaniu środka zapobiegawczego, czyni to wyłącznie w celu realizacji funkcji procesowych (intencjonalnych), tj. w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub/oraz zapobieżenia popełnieniu nowego ciężkiego przestępstwa. Nie jest dopuszczalne stosowanie tych środków w celu realizacji wyłącznie funkcji pozaprocesowych (akcydentalnych), które wykraczają poza ramy procesu karnego.

Do takich funkcji akcydentalnych należą m.in.: prewencja ogólna, prewencja szczególna, rozumiana jako uniemożliwienie oskarżonemu popełniania jakichkolwiek przestępstw, funkcja represyjna, ochrona przed samosądem, zaspokojenie oczekiwań społecznych, choć nie ulega jednak wątpliwości, że funkcje pozaprocesowe są realizowane akcesoryjnie, niejako przy okazji realizacji celu procesowego, niezależnie od woli organu stosującego środek zapobiegawczy.