Legislator Case Law & Legislation
III Ca 1230/18 AI generated

III Ca 1230/18 · Sąd powszechny

Case Number III Ca 1230/18
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome REASONS

Legislator summary

AI generated

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 grudnia 2017 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt II Ns 1720/11, z wniosku M. K. z udziałem H. W. o podział majątku wspólnego i inne, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi II Wydział Cywilny: ustalił, że w skład majątku wspólnego, powstałego w trakcie trwania małżeńskiej wspólności majątkowej między M. K. i H. W. wchodzą następujące składniki majątkowe: a. wierzytelność w stosunku do R. W. z tytułu nakładów poczynionych przed dniem 29 października 2010 roku na nieruchomość położoną w miejscowości W. oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadzi księgę wieczystą numer (...), b. wierzytelność w stosunku do Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą we W. o wypłatę środków pieniężnych w kwocie 611,50 zł, zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym na rzecz H.

Legislator headnote

AI generated

art. 232 k.p.c, art. 684 k.p.c, art. 567 § 3 k.p.c, art. 520 § 1 k.p.c, art. 520 § 2 k.p.c, art. 567 k.p.c; III Ca 1230/18 · Sąd powszechny: naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 126 w zw. z art. 128 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych z dnia 28 sierpnia 1997 roku, poprzez brak zastosowania i przyznanie uczestnikowi postępowania w całości środków zgromadzonych na rachunku OFE o wartości 44.952,06 zł z równoczesnym gotówkowym rozliczeniem ich połowy poprzez podwyższenie dopłaty należnej od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni, podczas gdy możliwa jest jedynie wypłata transferowa tych środków, a przez to rozliczenie gotówkowe środków zgromadzonych na rachunkach OFE jest nieuprawnione.

Keywords

AI generated
allocation of costs allocation of debt payments estate partition action charging of fees pecuniary dispute splitting of pensions for spouses

Cited Legislation

AI generated
art. 232 k.p.c
a) naruszenie art. 232 k.p.c.
art. 684 k.p.c
a) naruszenie art. 232 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. poprzez brak ustalenia przez Sąd wysokości środków zgromadzonych na rachunku OFE wnioskodawczyni w TU (...), co skutkowało niepełnym ustaleniem składników i wartości majątku wspólnego podlegającego podziałowi;
art. 567 § 3 k.p.c
a) naruszenie art. 232 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. poprzez brak ustalenia przez Sąd wysokości środków zgromadzonych na rachunku OFE wnioskodawczyni w TU (...), co skutkowało niepełnym ustaleniem składników i wartości majątku wspólnego podlegającego podziałowi;
art. 520 § 1 k.p.c
Bezzasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 520 § 1 k.p.c.
art. 520 § 2 k.p.c
W odpowiedzi na apelację uczestnika wnioskodawczyni wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie apelacji i zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania apelacyjnego, zgodnie z art. 520 § 2 i 3 (ostatnie zdanie) k.p.c.
art. 567 k.p.c
Przepisem regulującym ustalenie składu majątku wspólnego jest art. 567 k.p.c.
art. 688 k.p.c
W jego § 3 ustawodawca nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów postępowania o dziale spadku, które to z kolei odsyłają do odpowiedniego stosowania przepisów o zniesieniu współwłasności (art. 688 k.p.c.).
art. 378 § 1 k.p.c
Nie ulega wątpliwości, że w orzecznictwie i doktrynie wypracowano zasadę integralności rozstrzygnięć działowych, która znajduje zastosowanie także w sprawach o podział majątku wspólnego i która przewiduje odstępstwa od wynikającego z art. 378 § 1 k.p.c.

Cited Case Law

AI generated
AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt III Ca 1230/18

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 grudnia 2017 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt II Ns 1720/11, z wniosku M. K. z udziałem H. W. o podział majątku wspólnego i inne, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi II Wydział Cywilny:

1. ustalił, że w skład majątku wspólnego, powstałego w trakcie trwania małżeńskiej wspólności majątkowej między M. K. i H. W. wchodzą następujące składniki majątkowe: a. wierzytelność w stosunku do R. W. z tytułu nakładów poczynionych przed dniem 29 października 2010 roku na nieruchomość położoną w miejscowości W. oznaczoną numerem ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Sieradzu prowadzi księgę wieczystą numer (...), b. wierzytelność w stosunku do Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą we W. o wypłatę środków pieniężnych w kwocie 611,50 zł, zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym na rzecz H.

W. o numerze (...), c. wierzytelność w stosunku do Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą we W. o wypłatę środków pieniężnych w łącznej kwocie 1.601,29 zł, zgromadzonych na rachunkach bankowych prowadzonych na rzecz M. K. o numerach: (...), (...), (...), d. wierzytelność wobec (...) S.A. z tytułu zgromadzonych na dzień 30 października 2010 roku przez H. W. w Otwartym Funduszu Emerytalnym (...) środków w kwocie 44.340,56 zł; e. środki zgromadzone przez M. K. na subkoncie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 10.402,58 zł;

2. dokonał podziału majątku opisanego w punkcie 1. w ten sposób, że: a. przyznał po połowie M. K. i H. W. wierzytelność z punktu 1a; b. przyznał H. W. wierzytelności z punktu 1b i 1 d; c. przyznał M. K. wierzytelności z punktu 1c i 1 e; d. zasądził od H. W. na rzecz M. K. kwotę 16.474,10 zł tytułem spłat i dopłat, płatną w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności;

3. oddalił w całości wniosek H. W. o zwrot nakładów z majątku osobistego uczestnika na majątek wspólny małżonków;

4. oddalił w całości wniosek M. K. o zwrot nakładów z majątku osobistego wnioskodawczyni na majątek wspólny małżonków;

5. oddalił w całości wniosek M. K. o zasądzenie na jej rzecz od H. W. kwoty 75.000 zł, tytułem połowy kwoty kredytu hipotecznego;

6. oddalił w całości wniosek M. K. o zasądzenie na jej rzecz od H. W. wynagrodzenia z tytułu korzystania przez uczestnika z mieszkania ponad przysługujący mu udział;

7. nakazać pobrać od uczestnika H. W. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi kwotę 2.906,44 zł, tytułem kosztów sądowych;

8. nakazać ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi od wnioskodawczyni M. K. z zasądzonego w punkcie 2d roszczenia, kwotę 2.906,44 zł, tytułem zwrotu kosztów sądowych;

9. ustalił, że w pozostałym zakresie każdy z uczestników postępowania ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Apelację od powyższego postanowienia złożył uczestnik postępowania, zaskarżając orzeczenie w zakresie punktu 2d i punktu 7. Zaskarżonemu postanowieniu apelujący zarzucił naruszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 listopada 2015 roku (sygn. akt K 1/14) dotyczącego środków OFE i przepisów o kosztach postępowania. W konsekwencji zgłoszonych zarzutów apelujący wniósł o uchylenie postanowienia w zakresie punktów 2d i 7 oraz o zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kosztów postępowania apelacyjnego. W uzupełnieniu braków formalnych apelacji apelujący zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) naruszenie art. 232 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. poprzez brak ustalenia przez Sąd wysokości środków zgromadzonych na rachunku OFE wnioskodawczyni w TU (...), co skutkowało niepełnym ustaleniem składników i wartości majątku wspólnego podlegającego podziałowi;

b) art. 520 § 1 k.p.c. poprzez błędne zastosowanie i ustalenie, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, w sytuacji gdy uczestnicy postępowania w różnym stopniu byli zainteresowani wynikiem postępowania, ich interesy w wielu zakresach były sprzeczne, czynności podejmowane w sprawie przez wnioskodawczynię zmierzały jedynie do jej przedłużenia i zastosowanie powinien znaleźć art. 520 § 2 k.p.c., a kosztami postępowania w sprawie powinna zostać obciążona wyłącznie wnioskodawczyni;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 126 w zw. z art. 128 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych z dnia 28 sierpnia 1997 roku, poprzez brak zastosowania i przyznanie uczestnikowi postępowania w całości środków zgromadzonych na rachunku OFE o wartości 44.952,06 zł z równoczesnym gotówkowym rozliczeniem ich połowy poprzez podwyższenie dopłaty należnej od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni, podczas gdy możliwa jest jedynie wypłata transferowa tych środków, a przez to rozliczenie gotówkowe środków zgromadzonych na rachunkach OFE jest nieuprawnione.

W odpowiedzi na apelację uczestnika wnioskodawczyni wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie apelacji i zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania apelacyjnego, zgodnie z art. 520 § 2 i 3 (ostatnie zdanie) k.p.c. w związku z niesumiennym postępowaniem uczestnika. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 26 października 2018 roku pełnomocnik uczestnika uzupełnił brak formalny apelacji polegający na braku postulowanej zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia w ten sposób, że wniósł o zmianę punktu 2d poprzez jego uchylenie.

Nadto poparł apelację i wniósł o zasądzenie od wnioskodawczyni kosztów postępowania apelacyjnego. Wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od uczestnika kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja uczestnika okazała się bezzasadna. Na gruncie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego wyrażono pogląd, że jeżeli chodzi o zarzuty apelacji, to należałoby przyjąć, że są to przesłanki (przyczyny), na których jest oparty wniosek o zmianę lub uchylenie orzeczenia ( T. Ereciński, Apelacja w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2009, s. 77 i n. oraz (w:) Kodeks postępowania cywilnego..., t. 2, red. T. Ereciński, s. 90 i n.; T. Misiuk-Jodłowska (w:) J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lapierre, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, Warszawa 2007, s. 477).

W postępowaniu apelacyjnym skarżący ma pełną swobodę w przedstawianiu zarzutów apelacyjnych i może powoływać się na wszelkie powody zaskarżenia, które uważa za pożądane i odpowiednie z punktu widzenia swojego interesu; jedyne ograniczenie stanowią granice kompetencyjne sądu drugiej instancji. W praktyce chodzi o zarzuty związane z uchybieniami, których - w ocenie skarżącego - dopuścił się sąd pierwszej instancji w postępowaniu lub przy rozstrzyganiu sprawy. Rozróżnienie to nawiązuje do tradycyjnego podziału błędów sądu na błędy proceduralne i błędy orzeczenia związane z niewłaściwym zastosowaniem prawa materialnego.

Pierwsze z nich związane są z postępowaniem sądu wbrew przepisom prawa procesowego; mogą one powstawać przez cały czas rozpoznawania sprawy. Przy ich rozpatrywaniu - podobnie zresztą jak w odniesieniu do błędów z drugiej grupy - należy zawsze wyjaśnić, czy cechują się one kauzalnością. Inaczej mówiąc, należy stwierdzić istnienie związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem przepisu proceduralnego a treścią orzeczenia, poza wypadkami naruszenia przepisów proceduralnych skutkujących nieważnością postępowania. Sąd drugiej instancji rozpoznając sprawę na skutek apelacji, nie jest związany podniesionymi w niej zarzutami naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego ( por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55).

Podkreślić należy, że w obecnym modelu procedury cywilnej sąd odwoławczy nie ogranicza się bowiem wyłącznie do kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełni również funkcję sądu merytorycznego, który może rozpoznać sprawę od początku, uzupełnić materiał dowodowy lub powtórzyć już przeprowadzone dowody, a także poczynić samodzielnie ustalenia na podstawie materiału zebranego w sprawie. Dokonanie ustaleń faktycznych umożliwia bowiem sądowi drugiej instancji ustalenie podstawy prawnej orzeczenia, a więc dobór właściwego przepisu prawa materialnego, jego wykładnię oraz dokonanie aktu subsumcji.

Tym samym postępowanie apelacyjne - choć odwoławcze - ma charakter merytoryczny ( zob. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1999 roku, sygn. III CZP 59/98, publ. OSNC 1999/7-8/124; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55 i powołane tam orzecznictwo). Przed omówieniem i odniesieniem się do apelacji należy poczynić kilka uwag natury ogólnej związanych z przedstawieniem zasad rządzących przebiegiem postępowania w sprawie o podział majątku wspólnego.

Przepisem regulującym ustalenie składu majątku wspólnego jest art. 567 k.p.c. W jego § 3 ustawodawca nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów postępowania o dziale spadku, które to z kolei odsyłają do odpowiedniego stosowania przepisów o zniesieniu współwłasności (art. 688 k.p.c.). Mając na uwadze to podwójne odesłanie w postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków sąd rozstrzyga o przynależności poszczególnych przedmiotów do dorobku, do oddzielnych mas majątkowych, o tym jakie wydatki i nakłady z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego – i odwrotnie – podlegają zwrotowi, o roszczeniach z tytułu posiadania rzeczy, pobranych pożytkach, długach i wierzytelnościach ( tak:

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 maja 1989r., III CZP 52/89, opubl. OSNC Nr 4-5/1990 poz. 60). Jest ugruntowaną zasadą, że przedmiotem podziału mogą być jedynie przedmioty majątkowe, które były objęte wspólnością ustawową małżeńską w chwili jej ustania i które nadal znajdują się w majątku małżonków (byłych małżonków), objęte ich współuprawnieniem w częściach ułamkowych. Rozliczeniu podlega więc całość stosunków majątkowych według stanu na dzień ustania wspólności ustawowej, natomiast podziałowi podlega stan czynny masy majątkowej w chwili dokonywania podziału ( por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2004r., IV CSK 356/04, LEX nr 750006).

Nie ulega wątpliwości, że w orzecznictwie i doktrynie wypracowano zasadę integralności rozstrzygnięć działowych, która znajduje zastosowanie także w sprawach o podział majątku wspólnego i która przewiduje odstępstwa od wynikającego z art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zakazu wykraczania przez Sąd poza granice zaskarżenia. Polega ona na tym, że w razie uzasadnionego zaskarżenia jednego z rozstrzygnięć zawartych w orzeczeniu działowym wydanym przez Sąd I instancji Sąd odwoławczy może zmienić lub uchylić także inne rozstrzygnięcie, jeżeli jest ono z tym pierwszym rozstrzygnięciem niepodzielnie związane – w tym sensie, że nie można dokonać korekty zaskarżonego rozstrzygnięcia bez odpowiedniej modyfikacji drugiego ( tak np. w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1977r., III CZP 7/77, OSNC Nr 1 z 1977r., poz. 205).

Podkreśla się, że taki nierozerwalny związek zachodzi zwłaszcza pomiędzy rozstrzygnięciami o sposobie podziału oraz o spłatach lub dopłatach, a wadliwość jednego z nich skutkuje koniecznością uchylenia lub zmiany orzeczenia działowego także co do drugiego – jasne jest bowiem, że ewentualna konieczność skorygowania sposobu rozdzielenia składników majątkowych spowoduje potrzebę modyfikacji wysokości ewentualnej spłaty czy dopłaty (a nawet zasądzenia jej od zupełnie innych uczestników) i odwrotnie, uwzględnienie apelacji zmierzającej do zmiany wysokości spłaty zwykle ma istotny wpływ na sposób podziału.

Podobnie na rozstrzygnięcie o sposobie podziału składników majątkowych i o wysokości spłaty ma oczywisty wpływ skuteczne zakwestionowanie w postępowaniu apelacyjnym składu majątku czy też wartości poszczególnych jego składników. Należy odpowiedzieć na pytanie czy objęcie zakresem zaskarżenia orzeczenia w zakresie obowiązku spłaty pozwala Sądowi odwoławczemu zastosować zasadę integralności orzeczenia działowego i rozpoznać apelację także w zakresie niezaskarżonego w ustawowym terminie rozstrzygnięcia dotyczącego składu majątku wspólnego.

Należy zauważyć, że w ustawowym terminie (termin na złożenie apelacji upłynął uczestnikowi w dniu 12 lutego 2018 roku, bowiem odpis postawienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi uczestnika w dniu 29 stycznia 2018 roku – k. 762) uczestnik objął zaskarżeniem jedynie punkt 2d i punkt 7 postanowienia, nie zaskarżając ustalonego przez Sąd Rejonowy składu majątku wspólnego byłych małżonków. Rozważyć zatem należy, czy orzeczenie Sądu Rejonowego w zakresie ustalającym skład majątku wspólnego z upływem tego terminu stało się prawomocne, a w konsekwencji – czy dopuszczalne jest wniesienie od niego środka zaskarżenia.

Kognicja Sądu odwoławczego obejmuje bowiem tylko ten fragment orzeczenia, który zgodnie z art. 368 § 1 pkt 1 k.p.c. został objęty zawartym w apelacji wskazaniem, określającym, jakie rozstrzygnięcie zostało zaskarżone (całość czy część i ewentualnie jaka część orzeczenia Sądu I instancji). Wiąże się to z treścią przepisu art. 363 § 1 i § 3 k.p.c., z których wynika, że orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia, a jeżeli zaskarżono tylko część orzeczenia, staje się ono prawomocne w pozostałej części z upływem terminu do zaskarżenia, chyba że sąd drugiej instancji może z urzędu rozpoznać sprawę także w tej części – tak może się stać wówczas, jeżeli wymagać tego będzie zasada integralności rozstrzygnięcia działowego.

Jednak na pytanie czy powyższy wyjątek od wskazanej zasady zachodzi w sprawie niniejszej należy udzielić odpowiedzi negatywnej. Rozważania w tym przedmiocie przeprowadzone zostały w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2014 roku w sprawie II CSK 208/14 ( LEX nr 1604628). Sąd Najwyższy zauważył przede wszystkim, że jeżeli brak jest integralnego związku przedmiotu zaskarżenia z inną dyspozycją orzeczenia o podziale majątku wspólnego sąd drugiej instancji nie może wyjść poza granice zaskarżenia. Podkreślono, że ewentualnej korekty innych rozstrzygnięć postanowienia działowego można bez przeszkód dokonać bez odpowiedniej modyfikacji niezaskarżonego orzeczenia o ustaleniu majątku wspólnego.

Sąd Okręgowy pogląd ten w całości podziela. Jeszcze raz należy podkreślić, że skład majątku wspólnego uczestników zawarty w punkcie 1. zaskarżonego postanowienia nie został zaskarżony. W skład tego majątku wchodziła zaś m.in. wierzytelność wobec (...) S.A. z tytułu zgromadzonych na dzień 30 października 2010 roku przez H. W. w Otwartym Funduszu Emerytalnym (...) środków w kwocie 44.340,56 zł. Zaskarżone zostało orzeczenie jedynie w zakresie punktów 2d i 7, a więc w zakresie dotyczącym dokonanego rozliczenia pomiędzy małżonkami oraz kosztów sądowych obciążających uczestnika.

Z tych względów należy uznać za chybiony zarzut naruszenia art. 232 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c., który dotyczy braku ustalenia przez Sąd Rejonowy środków zgromadzonych na rachunku OFE wnioskodawczyni w TU (...), gdyż uczestnik nie zaskarżył orzeczenia w zakresie składu majątku byłych małżonków. Bezzasadny okazał się również zarzut uczestnika o nieprawidłowym rozliczeniu środków zgromadzonych w OFE. Na podstawie art. 31 § 2 pkt 3 k.r.o. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków należą do majątku wspólnego.

Z regulacji art. 126 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 roku o funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 870) wynika, że w przypadku rozwiązania małżeństwa przez rozwód lub jego unieważnienia, środki zgromadzone na rachunku członka funduszu, przypadające byłemu współmałżonkowi w wyniku podziału majątku wspólnego, są przekazywane w ramach wypłaty transferowej na rachunek byłego współmałżonka w otwartym funduszu. Celem gromadzenia środków na rachunku otwartego funduszu emerytalnego jest zabezpieczenie w przyszłości odpowiedniej wysokości świadczenia emerytalnego.

Wypłata transferowa – jak stanowi art. 127 wyżej wymienionej ustawy – jest dokonywana przez otwarty fundusz w terminie, o którym mowa w art. 122, po przedstawieniu funduszowi dowodu, że środki zgromadzone na rachunku członka funduszu przypadły byłemu współmałżonkowi. Z kolei zgodnie z art. 128 ustawy, jeżeli były współmałżonek uprawniony nie posiada rachunku w otwartym funduszu i w terminie 2 miesięcy od dnia przedstawienia dowodu, o którym mowa w art. 127, nie wskaże rachunku w jakimkolwiek otwartym funduszu, otwarty fundusz, do którego należy drugi z byłych współmałżonków, niezwłocznie otworzy rachunek na nazwisko byłego współmałżonka uprawnionego i przekaże na ten rachunek, w ramach wypłaty transferowej, przypadające mu środki zgromadzone na rachunku jego byłego współmałżonka.

Z chwilą otwarcia rachunku były współmałżonek uprawniony uzyskuje członkostwo w funduszu. Fundusz niezwłocznie potwierdza na piśmie warunki członkostwa uprawnionego współmałżonka. W świetle powyższych przepisów wydaje się jednoznaczne, że w ramach postępowania o podział majątku wspólnego podział jednostek zgromadzonych na otwartym funduszu emerytalnym powinien nastąpić poprzez przyznanie każdemu z małżonków liczby jednostek odpowiadającej ich udziałowi w majątku wspólnym. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, że wartość jednostek w otwartym funduszu emerytalnym ma charakter zmienny i tego względu celowe jest, aby w przypadku ustania wspólności majątkowej małżeńskiej przyznać byłym małżonkom taką samą liczbę jednostek uczestnictwa, a nie obciążać któregokolwiek z nich obowiązkiem spłaty lub dopłaty, która nie uwzględni realnej wartości tych jednostek podlegających spieniężeniu, co do zasady, dopiero w momencie realizacji prawa do emerytury (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2016 r., V CSK 323/15, LEX nr 2020483).

Natomiast Sąd Rejonowy rozstrzygnął to zagadnienie inaczej, albowiem zdecydował się na pozostawienie przy uczestniku zgromadzonych przez niego jednostek rozrachunkowych w OFE. W przedmiotowej sprawie powyższe rozwiązanie należy zaakceptować, z uwagi na ustalony w punkcie 1. postanowienia skład majątku wspólnego (niezaskarżony apelacją), w którym ustalona została wierzytelność wobec (...) S.A. z tytułu zgromadzonych na dzień 30 października 2010 roku przez uczestnika w Otwartym Funduszu Emerytalnym (...) środków pieniężnych w kwocie 44.340,56 zł, a nie ustalona ilość jednostek w tym Funduszu.

W tym stanie rzeczy nie było możliwości dokonania rozliczenia w formie wypłat transferowych, zwłaszcza, że wierzytelność ta została przyznana uczestnikowi (pkt 2.b postanowienia), a rozstrzygnięcie to nie zostało zaskarżone apelacją. Bezzasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 520 § 1 k.p.c. Na wstępie należy wskazać, że samodzielną regulację prawną dotyczącą orzekania o kosztach postępowania w sprawach rozpoznawanych w trybie nieprocesowym zawiera art. 520 k.p.c. Odstępuje ona od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy, zwrotu kosztów celowego dochodzenia praw lub celowej obrony i oparta jest na regule samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z udziałem w sprawie przez każdego uczestnika (§ 1).

Wyjątki od niej, obejmujące sytuacje w których zachodzi sprzeczność interesów, różne zainteresowanie wynikiem postępowania lub niesumienne bądź oczywiście niewłaściwe zachowanie stron, wskazane są w § 2 i § 3 cytowanego przepisu. Orzecznictwo sądowe jednolicie przyjmuje, że w tzw. sprawach działowych, do jakich należą sprawy o podział majątku wspólnego, nie zachodzi sprzeczność interesów, niezależnie od tego jaki dana strona zgłasza wniosek co do sposobu podziału i jakie stanowisko zajmuje w sprawie. W takich postępowaniach strony są również w równym stopniu zainteresowane wynikiem postępowania, a ich interesy w zasadzie są wspólne, gdyż polegają na wyjściu ze stanu wspólności ( por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2011 r., III CZ 46/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 88, z dnia 19 listopada 2011 r., III CZ 47/11, nie publ., z dnia 16 września 2011 r., IV CZ 40/11, nie publ., i in.).

Z tych względów uczestnicy powinni pokryć koszty sądowe poniesione tymczasowo przez Skarb Państwa w równym stopniu. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił apelację. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w oparciu regulację art. 520 § 1 k.p.c., uznając, iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Na gruncie przedmiotowej sprawy Sąd Odwoławczy nie znalazł podstaw do odstąpienia od w/w zasady. Podkreślić należy, że w sprawach o podział majątku wspólnego nie występuje sprzeczność interesów, o której mowa w art. 520 § 2 i § 2 k.p.c., niezależnie od stanowiska stron i zgłaszanych przez nie twierdzeń i wniosków w przedmiocie składu, wartości i sposobu podziału majątku wspólnego.

W postępowaniu tym strony są także w równym stopniu zainteresowane rozstrzygnięciem i ich interesy są wspólne o tyle, że celem postępowania jest wyjście ze wspólności majątkowej i uregulowanie wzajemnych stosunków majątkowych ( zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2013 r., IV CZ 74/13, LEX nr 1388478).