II Cz 419/15 · Sąd powszechny

Sygnatura akt II Cz 419/15 POSTANOWIENIE K., dnia 23 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu Wydział II Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO. Wojciech Vogt po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. w Kaliszu na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku B. P. z udziałem Z. P. (1) o podział majątku wspólnego na skutek zażalenia uczestnika postępowania Z. P. (2) od postanowienia Sądu Rejonowego w Pleszewie z dnia 27 kwietnia 2015 r., sygn. akt I Ns 2/15 postanawia: oddalić zażalenie

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Pleszewie oddalił wniosek uczestnika postępowania Z. P. (1) o zwolnienie go od kosztów sądowych. Ustalił, że uczestnik uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości 950 zł miesięcznie, jego żona zarabia 2500 zł miesięcznie. Uczestnik ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. Rodzina ponosi standardowe wydatki na swoje utrzymanie. Sprawa toczy się od 2006 r. i uczestnik powinien liczyć się z pewnymi kosztami jej prowadzenia. Zażalenie od tego rozstrzygnięcia złożył uczestnik podnosząc, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i że nie chodzi tylko o opłatę od zażalenia ale o koszty sądowe w całości.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny sytuacji majątkowej, zarobkowej i rodzinnej uczestnika postępowania Z. P. (1). Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 z późn. zm.) strona dokonująca czynności procesowej, od której należy pobrać opłatę sądową, co do zasady obowiązana jest ponieść te koszty, gdyż sprawy cywilne są prowadzone na koszt stron. W sytuacjach wyjątkowych, a w stosunku do osób fizycznych, taką sytuację wyjątkową opisuje art. 102 ust. 1 cytowanej ustawy, może się ona ubiegać o zwolnienie od kosztów sądowych.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy. Nie bez znaczenia jest fakt, iż w razie przegrania sporu przez osobę zwolnioną od kosztów sądowych - następuje to na koszt Skarbu Państwa, a więc wszystkich podatników. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zwolnienia mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, LEX nr 393645 oraz z dnia 31 lipca 2008 r., II FZ 297/08, LEX nr 493855). W swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy wyraził również pogląd, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób najuboższych, które bez drastycznego ograniczenia bieżących kosztów związanych z ich egzystencją nie są w stanie ponieść kosztów sądowych.

Chodzi zatem o sytuacje, w których strona nie tylko wykaże, że nie posiada bieżących dochodów, czy też jakichkolwiek oszczędności na pokrycie ewentualnych kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowym, ale również nie jest w stanie w żaden sposób takich środków zdobyć w oparciu o majątek, którego jest właścicielem. Ubiegający się o taką pomoc winien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., II CZ 104/84).

Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi do utrzymania (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/80). Wskazać również należy, że instytucja zwolnienia od kosztów nie służy utrzymaniu dotychczasowego poziomu życia, skoro granicą określoną w art. 102 u.k.s.c. jest utrzymanie konieczne wnioskującego i jego rodziny, lecz ma uczynić realną drogę sądową, na skutek indywidualizacji opłaty sądowej.

Rodzina uczestnika postępowania dysponuje stałymi dochodami, z których w dalszej perspektywie, jest w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania poczynić wydatki na pokrycie kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało, zgodnie z art. 385 k.p.c., orzec jak w sentencji.