V CZ 46/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 46/14 POSTANOWIENIE Dnia 23 lipca 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie ze skargi A. G. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 21 lutego 2013 r., w sprawie z wniosku O. G. przy uczestnictwie A. G. i Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. o ubezwłasnowolnienie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 lipca 2014 r., zażalenia A. G. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r.

1) oddala zażalenie, 2) przyznaje tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu zażaleniowym z urzędu na rzecz adw. K. O. kwotę 124, 20 (sto dwadzieścia cztery złote i 20 groszy) oraz na rzecz adw. P. M. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych, w obu wypadkach powiększoną o należną stawkę podatku 2 od towarów i usług i nakazuje wypłacić te kwoty ze Skarbu Państwa (kasa Sądu Apelacyjnego).

UZASADNIENIE

3 Uczestnik A. G. oparł skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 21 lutego 2013 r. na postawach uregulowanych w art. 401 pkt 2 k.p.c. oraz art. 403 § 2 k.p.c., podnosząc, że został pozbawiony możliwości działania. W okresie od 20 stycznia 2013 r. do 15 marca 2013 r. przebywał bowiem na przymusowym leczeniu w szpitalu psychiatrycznym w C., a w dniu 21 lutego 2013 r. odbyła się pod jego nieobecność rozprawa i wydane zostało przez Sąd Apelacyjny postanowienie o oddaleniu jego apelacji.

Podnosił ponadto, że nie był należycie reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, który jego zdaniem nierzetelne wypełniał swoje obowiązki, co nie doprowadziło do ponownego wyznaczenia biegłego psychologa. Skarżący wniósł również o „ponowne powołanie biegłych” we wznowionym postępowaniu. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę o wznowienie postępowania uznając, że przytoczona w skardze podstawa wznowienia w postaci pozbawienia skarżącego możliwości obrony swych praw w rzeczywistości nie istnieje.

Nieważność postępowania nie miała miejsca, skoro skarżący od 2009 r. aktywnie uczestniczył w postępowaniu, w którym zastępowali go kolejno ustanawiani pełnomocnicy z urzędu, w toku postępowania apelacyjnego interesy skarżącego reprezentował pełnomocnik z urzędu, który był także obecny na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 r. Przewidziane w art. 547 § 1 k.p.c. wysłuchanie osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, w obecności biegłego psychologa oraz ewentualnie także biegłego lekarza psychiatry lub neurologa, jest obligatoryjne tylko w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, zatem obecność skarżącego na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym nie była konieczna.

Nienależyte wykonywanie obowiązków procesowych przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie stanowi zaś przewidzianej w art. 401 pkt 2 k.p.c. podstawy wznowienia, polegającej na pozbawieniu strony możności działania; nieudolna obrona interesów reprezentowanego lub mało aktywne prowadzenie sprawy przez pełnomocnika procesowego nie skutkuje nieważnością postępowania. Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie zażaleniem, wnosząc o jego uchylenie i zarzucając naruszenie art. 410 § 1 zdanie drugie k.p.c. poprzez 4 odrzucenie skargi na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy mogła zostać rozpoznana z udziałem stron, art. 410 § 2 k.p.c. z uwagi na rozpoznanie wstępne skargi w oparciu o okoliczności w pełni nieuprawdopodobnione, a ponadto art. 399 § 1 k.p.c. przez rozważanie jako podstawy skargi o wznowienie postępowania jedynie przesłanek z art. 401 § 2 k.p.c., podczas gdy należało wziąć pod uwagę także inne ustawowe podstawy, w tym z art. 403 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi o wznowienie postępowania jest spełnienie wymagań określonych w art. 410 § 1 k.p.c. Stwierdzenie braku choćby jednego z nich skutkuje odrzuceniem skargi (zob. m. in.: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2014 r., IV CZ 126/13, niepubl.; z dnia 16 stycznia 2014 r., CZ 105/13, niepubl.; z dnia 6 listopada 2009 r., I CO 17/09, niepubl.; z dnia 17 września 2003 r., II CO 10/03, niepubl.). Zgodnie z wyraźnym brzmieniem art. 410 § 1 zdanie drugie k.p.c., postanowienie w tym przedmiocie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Użycie przez ustawodawcę sformułowania „może” wskazuje na fakultatywny charakter działania sądu w tym zakresie. Dopiero w braku podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania zostaje wyznaczona rozprawa. Skoro Sąd Apelacyjny odrzucił skargę uczestnika, to nie ciążył na nim obowiązek wyznaczenia rozprawy. Zgodnie z art. 410 § 2 k.p.c., na żądanie sądu skarżący uprawdopodobni okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. Sąd nie ma obowiązku wzywania skarżącego do uprawdopodobnienia dopuszczalności skargi, jeśli zgromadzony w sprawie materiał pozwala na stwierdzenie braku podstaw do wznowienia tego postępowania (zob.: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2013 r., I CZ 3/13, niepubl., postanowienie SN z dnia 21 lutego 2013 r., sygn. akt IV CZ 179/12 niepubl.).

Taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszym postępowaniu. Okoliczności sprawy wyraźnie wskazywały na to, że podnoszone jako podstawa skargi o wznowienie pozbawienie uczestnika możliwości działania w rzeczywistości nie miało miejsca, skoro był reprezentowany i mógł działać poprzez profesjonalnego pełnomocnika, a jego udział nie był niezbędny w postępowaniu apelacyjnym (por. w tym zakresie 5 m. in.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2014 r., IV CZ 112/13, niepubl., uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2013 r., III CZP 78/13, Biuletyn SN 2013, nr 12, s. 14, postanowienie z dnia 26 marca 2003 r., II CZ 26/03, OSNC 2004, nr 6, poz. 95, Biuletyn SN 2003, nr 10, s. 9, oraz z dnia 16 kwietnia 2010 r., IV CSK 470/09, OSNC Zbiór Dodatkowy nr D/2010, poz. 114, Biuletyn SN 2010, nr 5, s. 15).

Sąd Apelacyjny pominął, że skarżący - sporządzający skargę samodzielnie - wniósł o „ponowne powołanie biegłego” we wznowionym postepowaniu, czyli wprawdzie nieprecyzyjnie, ale oparł skargę również na podstawie uregulowanej w art. 403 § 2 k.p.c. Pomimo jednak trafności podniesionego w tym zakresie w zażaleniu zarzutu nie może być ono uwzględnione, ponieważ uchybienie to nie miało wpływu na rozstrzygnięcie. Wskazany w zażaleniu środek dowodowy mógł zostać objęty stosownym wnioskiem - niezależnie od jego zasadności - już w postępowaniu, którego dotyczy skarga o wznowienie, tym samym nie stanowi on nowości, dlatego też podstawa wznowienia określona w tym przepisie nie została wykazana.

Trafnie zatem uznał Sąd Apelacyjny, że, pomimo powołania stosownych przepisów, skarga nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Wobec powyższego, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.