II CSK 139/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CSK 139/05

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lutego 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Maria Grzelka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSA Krzysztof Strzelczyk Protokolant Anna Banasiuk w sprawie z powództwa J. P. przeciwko "A." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w P. obecnie "A." Spółka Akcyjna w P. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 lutego 2006 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 11 maja 2005 r., I. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1 i 2 (pierwszym i drugim) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję kasacyjną, 2 II. odrzuca skargę kasacyjną odnośnie do pkt 3 zaskarżonego wyroku.

Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 4 lutego 2004 r. i oddalił żądanie powoda domagającego się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwaną z nieruchomości stanowiącej jego własność, polegające na utrzymaniu i konserwacji podziemnego urządzenia wodociągowego wraz z komorą zasuw. Uznał, że pozwana nie jest samoistną posiadaczką części nieruchomości powoda, wynoszącej 380 m2 , zajętej na cele w/w urządzenia w związku z czym nie jest zobowiązana do płacenia wynagrodzenia na podstawie art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.p.c. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, powyższe wynika z decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 22 lutego 1980 r. zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości na prowadzenie robót związanych z budową magistrali wodociągowej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst Dz.U. z 1974 r.

Nr 10, poz. 64). Mocą tej decyzji nastąpiło częściowe wywłaszczenie poprzedniczki prawnej powoda w zakresie obowiązku trwałego znoszenia umieszczonych na nieruchomości przewodów oraz dostępu do nich ze stron odpowiednich osób trzecich, w wyniku czego istnienie przedmiotowej magistrali nie narusza prawa własności powoda i nie uprawnia go do jakichkolwiek pretensji finansowych z tytułu korzystania przez pozwaną z nieruchomości i to tym bardziej, że w świetle art. 36 wymienionej ustawy uszczuplenie prawa własności następowało z reguły za odszkodowaniem przyznawanym, w razie sporu, w trybie administracyjnym.

Sąd Apelacyjny nie zajął stanowiska odnośnie do wysokości, wynagrodzenia zasądzonego w wyroku Sądu pierwszej instancji; uznał to za zbędne w świetle prezentowanego poglądu co do zasady. 3 W skardze kasacyjnej powód zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego – art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pozwana nie jest zobowiązana do uiszczenia powodowi wynagrodzenia za korzystanie z jego nieruchomości.

Wnosił o zmianę wyroku i zasądzenie od pozwanej kwoty 98.800,- złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 4 lutego 2004 r. lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną za usprawiedliwioną. Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego nie można uznać, że na podstawie decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 22 lutego 1980 r. doszło do częściowego wywłaszczenia poprzedniczki prawnej powoda. Zaprzecza temu zarówno treść w/w decyzji, wyrażająca zezwolenie na zajęcie przedmiotowej nieruchomości na czas prowadzenia robót związanych z budową magistrali wodociągowej oraz wskazująca na możliwość przyznania odszkodowania za straty spowodowane budową, jak i treść art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, stanowiących podstawę władczego działania Państwa tylko w zakresie wstępu na nieruchomość niepaństwową z ewentualnością jej wywłaszczenia nie zaś w zakresie trwałego i nieodpłatnego obciążenia nieruchomości prawem korzystania z niej przez inną osobę (art. 296 k.c.).

Bezspornym jest, że do wywłaszczenia powoda ani jego poprzedniczki prawnej nie doszło. Nieuprawnione było więc stwierdzenie Sądu apelacyjnego, że na mocy w/w decyzji administracyjnej doszło do odjęcia właścicielowi prawa własności i konsekwencji – prawa do domagania się wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości skoro – poza wymuszeniem stanu znoszenia wstępu na nieruchomość - decyzja ani przepisy stanowiące w tym zakresie podstawę jej wydania nie regulowały stosunków pomiędzy właścicielem nieruchomości i organami administracji państwowej, względnie instytucjami lub przedsiębiorstwami państwowymi, uprawnionymi do zakładania określonych urządzeń technicznych.

Równocześnie, brak było podstaw do przyjęcia, iż co do zasady pozwana nie posiadała statusu posiadacza w złej wierze. Poza sporem było, że, w części obejmującej powierzchnię wykorzystaną na umieszczenie odcinka magistrali 4 wodociągowej oraz tzw. pas ochronny, pozwanej towarzyszyła świadomość, że nie przysługują jej wobec właściciela żadne prawa rzeczowe ani obligacyjne. Co do tego zaś, że pozwana była posiadaczką w rozumieniu art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.c., to nie powinno budzić wątpliwości, iż korzystała z nieruchomości powoda w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej; zatem, do sytuacji pozwanej powinny znaleźć zastosowanie przepisy art. 225 w zw. z art. 224 § 2 w zw. z art. 352 k.c. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2005 r.

III CZP 80/05 – dotychczas nie publ., wyrok SN z dnia 20 marca 2002 r. V CKN 1863/00 – nie publ., wyrok SN z dnia 11 maja 2005 r. III CK 556/04 – nie publ., uzasadnienie uchwały SN z dnia 17 czerwca 2005 r. III CZP 29/05 – Biuletyn SN nr 7 – 8 z 2005 r. str. 5). Z przedstawionych względów za zasadny należało uznać zarzut skarżącego co do naruszenia w zaskarżonym wyroku art. 225 w zw. z art. 224 § 2 k.c. Nie był zasadny zarzut dotyczący art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ponieważ tych przepisów Sąd Apelacyjny nie stosował, jednakże nie wpływało to na ocenę skargi kasacyjnej jako zasługującej na uwzględnienie z przyczyny dotyczącej przepisów wcześniej wymienionych.

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).Odnośnie do pkt III zaskarżonego wyroku skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 3981 § 1 k.p.c.) W tym miejscu można dodać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, iż roszczenie właściciela nieruchomości przeciwko samoistnemu posiadaczowi w złej wierze może być dochodzone odrębnie, niezależnie od roszczenia windykacyjnego lub negatoryjnego i podlega ocenie pod kątem przedawnienia na podstawie art. 118 k.c. stosowanego łącznie z art. 229 k.c. Oznacza to, że roszczenie powyższe przedawnia się z upływem 10 lat począwszy od dnia, w którym uprawniony mógł się domagać zaspokojenia, jednak nie później niż w ciągu roku od dnia zwrotu nieruchomości (por. wyrok z dnia 4.XII.1980 r.

II CR 501/80 – OSNC 1981, nr 9, poz. 171, wyrok z dnia 11 lutego 1998 r. III CKN 354/97 – nie publ., uzasadnienie uchwały z dnia 26 kwietnia 2002 r. III CZP 21/02 – 5 OSNC 2002, nr 12, poz. 149, wyrok z dnia 25 lutego 2004 r. II CK 32/03 – nie publ., uchwała z dnia 17 czerwca 20005 r. III CZP 29/05 – Biuletyn SN nr 7 – 8 z 2005, str. 5). O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. db