V CZ 33/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt V CZ 33/05 POSTANOWIENIE Dnia 13 kwietnia 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Lech Walentynowicz SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie z powództwa A. J., D. J. i M. J. przeciwko J. S. i M. S. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 kwietnia 2005 r., zażalenia powodów na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 7 października 2004 r., sygn. akt II Ca (…), oddala zażalenie. Uzasadnienie Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 7 października 2004 r. odrzucił, jako spóźnioną, apelację powodów A.

J. i M. J. wniesioną w dniu 3 sierpnia 2004 r. od wyroku Sądu Rejonowego ogłoszonego w dniu 29 czerwca 2004 r., zaznaczając, że wniosek z dnia 30 czerwca 2004 r. o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku został złożony wyłącznie przez powódkę D. J. W zażaleniu powodowie zarzucając naruszenie art. 73 § 2 k.p.c. przez jego nieuwzględnienie przy ocenie skutków procesowych wniesionego przez powódkę wniosku z dnia 30 czerwca 2004 r., żądali zmiany zaskarżonego postanowienia przez „przyjęcie do rozpoznania apelacji powodów A.

J. i M. J.” ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia „i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu”. 2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie powodów oparte jest na założeniu, że powodów łączy współuczestnictwo materialne jednolite, a zatem – jak twierdzą skarżący – złożony przez powódkę w dniu 30 czerwca 2004 r. wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem odniósł skutek także wobec powodów A. J. i M. J. Ze współuczestnictwem jednolitym mamy do czynienia wtedy, gdy z istoty stosunku spornego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok ma niepodzielnie dotyczyć wszystkich współuczestników (art. 73 § 2 k.p.c.). Oznacza to, że wyrok wydany w sprawie z ich udziałem musi zawierać jednolite rozstrzygnięcie w stosunku do wszystkich współuczestników.

W przypadku współuczestnictwa jednolitego, wyrażona w art. 73 § 1 k.p.c. zasada samodzielności działania współuczestników nie działa w stosunku do współuczestników jednolitych, bowiem konieczność jednolitego rozstrzygnięcia musi ograniczać ich samodzielność. Dlatego też czynności procesowe działających współuczestników skuteczne są wobec nie działających. Przykładowo - udzielenie odpowiedzi na pozew, czy też stawiennictwo na rozprawie i udział w niej jednego ze współuczestników jednolitych uniemożliwiać będzie wydanie wyroku zaocznego w stosunku do współuczestników nie działających w sprawie a wniesienie apelacji przez jednego ze współuczestników jednolitych spowoduje, że Sąd Apelacyjny rozpozna sprawę w stosunku do wszystkich współuczestników.

Gdyby więc powodów łączyło współuczestnictwo jednolite, to apelacja wniesiona przez powódkę odniosłaby skutek w stosunku do A. J. i M. J. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest roszczenie o zapłatę kwoty 15.600 zł tytułem zwrotu zadatku jaki powodowie wpłacili pozwanym, zawierając przedwstępna umowę sprzedaży lokalu mieszkalnego. Z żadnego przepisu prawa nie wynika, że w takiej sprawie zachodzi konieczność jednolitego rozstrzygnięcia. Rozważenia wymagała zatem kwestia, czy istota spornego stosunku prawnego uzasadnia współuczestnictwo jednolite powodów.

Konieczność jednolitego rozstrzygnięcia wypływająca z istoty spornego stosunku prawnego powinna pociągać za sobą konieczność współwystępowania podmiotów w sprawie, chyba że podmiotom tym przyznana została samodzielność działania. Wynika z tego, że współuczestnictwo jednolite, powstałe z istoty stosunku prawnego, obejmuje przypadki współuczestnictwa koniecznego (art. 72 § 2 k.p.c.). Czynne współuczestnictwo konieczne występuje niezmiernie rzadko, z reguły gdy przedmiotem żądania jest świadczenie niepodzielne. Przyjmuje się, że nie zachodzi ono, gdy przy silnej więzi wewnętrznej między 3 podmiotami skumulowanych podmiotowo stosunków prawnych istnieje przepis dający poszczególnym podmiotom prawo samodzielnego działania.

Nie zachodzi więc współuczestnictwo konieczne po stronie powodowej, gdy powództwo wytoczone przez jednego z nich zmierza do zachowania wspólnego prawa współwłaścicieli (por. orzeczenia SN z dnia 20.X.1975 r., III CRN 288/75, OSNCP 1976, nr 10, poz. 211, z dnia 30.III.1962 r., 3 CR 237/62, OSNCP 1963, nr 2, poz. 48). Nie budzi wątpliwości, że z roszczeniem będącym przedmiotem sporu każdy z powodów może wystąpić osobno, dla zachowania bowiem legitymacji procesowej czynnej w sprawie przeciwko pozwanemu o zwrot zadatku nie ma konieczności łącznego występowania osób, które przekazały zadatek.

Inaczej ocenić należałoby tę kwestię, gdyby powodowie wystąpili z powództwem o zobowiązanie pozwanych do zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży, w takiej sytuacji zarówno po stronie powodowej, jak i pozwanej musieliby wystąpić wszyscy kontrahenci takiej umowy, a rozstrzygnięcie sprawy powinno dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników. Skoro powodów nie łączy współuczestnictwo jednolite czynność procesowa powódki w postaci złożonego wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku – wbrew twierdzeniu skarżących – nie mogła odnieść skutku wobec pozwanych.

Apelacja powodów wniesiona z uchybieniem wymagań określonych w art. 369 k.p.c. podlegała więc odrzuceniu (art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało orzec jak w sentencji (art. 3941 § 3 i art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 13, poz. 98).