Ts 275/13 · Trybunał Konstytucyjny

578/6/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 25 września 2014 r. Sygn. akt Ts 275/13 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej D.H. w sprawie zgodności: art. 184 § 8 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 42 ust. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

UZASADNIENIE

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 października 2013 r. skarżący zakwestionował zgodność art. 184 § 8 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim uzależnia on uchylenie postanowienia o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości świadków anonimowych (dalej: postanowienie anonimizacyjne) od złożenia wniosku przez prokuratora, z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 42 ust. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Skargę konstytucyjną wniesiono na podstawie następującego stanu faktycznego. Skarżący jest oskarżony o popełnienie czynu zabronionego określonego w art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. 2012 r. poz. 124, ze zm.). W skład materiału dowodowego, będącego podstawą wniesienia oskarżenia przeciwko skarżącemu, wchodzą zeznania czterech świadków przesłuchiwanych w trybie art. 184 § 4 k.p.k., tj. tzw. świadków anonimowych. Podczas rozprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w Warszawie – XII Wydział Karny skarżący wystąpił z wnioskiem o uchylenie postanowień anonimizacyjnych oraz o przesłuchanie świadków bezpośrednio na sali rozpraw.

Postanowieniem z 11 lipca 2013 r., (sygn. akt XII K 56/12, wpisanym do protokołu rozprawy) sąd nie uwzględnił złożonego wniosku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd stwierdził, że okoliczności leżące u podstaw wydania tych postanowień pozostają nadal w pełni aktualne. Sąd nie uwzględnił ponadto wniosku o przesłuchanie świadków anonimowych bezpośrednio na sali rozpraw. Podczas rozprawy przed Sądem Okręgowym w Warszawie – XII Wydział Karny w dniu 2 października 2013 r. skarżący ponownie wystąpił z wnioskiem o uchylenie postanowienia anonimizacyjego wydanego wobec jednego ze świadków.

Także tym razem sąd postanowieniem z 2 października 2013 r. (sygn. akt XII K 56/12, wpisanym do protokołu rozprawy) odmówił uchylenia postanowienia anonimizacyjego, ponownie stwierdziwszy, że nadal w pełni aktualne są okoliczności leżące u podstaw jego wydania; wniosek o przesłuchanie świadka bezpośrednio na sali rozpraw sąd rozpoznał odmownie. Z odmową uchylenia postanowienia anonimizacyjego skarżący wiąże naruszenie prawa do sprawiedliwego i rzetelnego procesu karnego opartego na zasadzie kontradyktoryjności i wynikającej z niej zasady równości broni stron procesu, a także naruszenie prawa oskarżonego do obrony.

Źródło naruszenia powyżej wskazanych praw skarżący upatruje w nieprzyznaniu oskarżonemu uprawnienia do wystąpienia w postępowaniu sądowym z wnioskiem o uchylenie postanowienia anonimizacyjnego, które to prawo przysługuje prokuratorowi. Zdaniem skarżącego nie ma racjonalnego uzasadnienia dla odmowy przyznania oskarżonemu i jego obrońcy prawa inicjowania kontroli przez sąd, dotyczącej istnienia podstaw do uchylenia postanowienia anonimizacyjnego. Skarżący podkreśla przy tym, że nie kwestionuje zasadności i konstytucyjności samej instytucji świadka incognito, ale przyjmuje, iż dla zachowania gwarancji skarżącego zarówno sąd, jak i obie strony procesowe powinny mieć możliwość inicjowania postępowania w sprawie wydania rozstrzygnięcia o uchyleniu postanowienia anonimizacyjnego.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony konstytucyjnych praw i wolności. Jej wniesienie zostało uzależnione od spełnienia licznych warunków wynikających bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w przepisach ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przesłanką rozpatrzenia skargi konstytucyjnej jest wykazanie przez skarżącego, że naruszenie jego konstytucyjnego prawa podmiotowego lub konstytucyjnej wolności nastąpiło wskutek wydania rozstrzygnięcia na podstawie kwestionowanej regulacji.

Jak Trybunał podkreśla w swoim orzecznictwie, przesłanka ta oznacza także konieczność wykazania, że to właśnie ze względu na brzmienie zakwestionowanego przepisu doszło do wydania rozstrzygnięcie o treści, która – zdaniem skarżącego – narusza przysługujące mu prawa konstytucyjne. W przypadku, gdy w konkretnej sprawie zaskarżona regulacja nie miała wpływu na treść wydanego rozstrzygnięcia, nie można przyjąć, że przesłanki skargi konstytucyjnej zostały spełnione. Ostatni ze wskazanych wymogów wiąże się z zasadniczym celem inicjowania kontroli norm prawnych za pomocą skargi konstytucyjnej.

Jest nim usunięcie z systemu prawa unormowania, które spowodowało niedozwoloną ingerencję w sferę praw i wolności skarżącego. Innymi słowy, derogacja tego unormowania stanowić winna warunek sanacji stanu zgodności z Konstytucją, a w szczególności z przepisami ustawy zasadniczej wyrażającymi wolności lub prawa skarżącego. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt sprawy, w związku z którą złożono skargę konstytucyjną, należy stwierdzić, że aby naruszenie wskazanych w niej praw konstytucyjnych miało charakter konkretny i wynikało z brzmienia zaskarżonego przepisu, odmowa uchylenia postanowienia anonimizacyjnego musi być uzasadniona wyłącznie brakiem wniosku uprawnionego podmiotu.

W przypadku, gdy podstawą odmowy było także niespełnienie przesłanek merytorycznych uzasadniających proponowane rozstrzygnięcie – których zasadności skarżący nie kwestionuje – trudno przyjąć, że naruszenie praw, do którego – zdaniem skarżącego – doszło przez wydanie wskazanego rozstrzygnięcia, wynikało z treści zaskarżonego przepisu. Nawet bowiem zmiana jego brzmienia w kierunku postulowanym przez skarżącego, tj. przyznanie skarżącemu prawa do składania wniosku o uchylenie postanowienia anonimizacyjnego, nie miałaby wpływu na treść postanowienia wydanego na podstawie tej regulacji.

Nadal, ze względu na brak merytorycznych podstaw do uchylenia postanowienia, konieczne byłoby wydanie postanowienia o identycznej treści z tym, z którego wydaniem skarżący wiąże naruszenie przysługujących mu praw konstytucyjnych. Z protokołu rozprawy głównej, która odbyła się 11 lipca 2013 r., a także z protokołu rozprawy głównej, odbywającej się 2 października 2013 r. (sygn. akt XII K 56/12) jednoznacznie wynika, że odmówiwszy uwzględnienia wniosku złożonego przez skarżącego sąd stwierdził przede wszystkim, że aktualne pozostają okoliczności, które zadecydowały o wydaniu postanowień anonimizacyjnych.

Sąd wskazał ponadto, że rozstrzygniecie tej kwestii może zapaść na wniosek samego świadka anonimowego oraz – przy wystąpieniu przesłanek określonych w przepisach – także z urzędu lub na wniosek prokuratora. Powyższe ustalenia oznaczają, że kierunek wydanego w sprawie rozstrzygnięcia nie był determinowany kwestionowanym we wniesionej skardze brzmieniem zaskarżonego przepisu. Nawet gdyby skarżącemu przysługiwało prawo do składania wniosku o uchylenie postanowienia anonimizacyjnego, treść rozstrzygnięcia byłaby, w tym konkretnym przypadku, identyczna – odmowa uwzględnienia wniosku z powodu niespełnienia przesłanek merytorycznych.

W związku z powyższym, na podstawie art. 49 w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.