Ts 178/10 · Trybunał Konstytucyjny

19/1/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 26 września 2012 r. Sygn. akt Ts 178/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Sławomira G. w sprawie zgodności: art. 611 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

UZASADNIENIE

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 19 lipca 2010 r., Sławomir G. (dalej: skarżący) wystąpił o stwierdzenie niezgodności z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 Konstytucji art. 611 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, ze zm.; dalej: k.p.) w zakresie, w jakim w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 11 k.p. dopuszcza możliwość zasądzenia od pracownika na rzecz pracodawcy odszkodowania, niezależnie od tego, czy pracodawca poniósł szkodę.

Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującym stanem faktycznym. Skarżący skierował 18 marca 2008 r. do Sądu Okręgowego w Gliwicach pozew o zapłatę kwoty 317 585,89 zł przeciwko Gaster Sp. z o.o. z siedzibą w Jaśkowicach (sygn. akt VIII P 8/08). Dochodzona kwota stanowiła odszkodowanie i wynikała z rozwiązania przez skarżącego umowy o pracę bez wypowiedzenia w związku z dopuszczeniem się przez pozwaną ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracodawcy. Z kolei pozwana spółka wniosła do Sądu Rejonowego w Gliwicach pozew przeciwko skarżącemu o odszkodowanie w wysokości 39 000,00 zł za nieuzasadnione rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia.

Sąd Rejonowy w Gliwicach postanowieniem z 10 czerwca 2008 r. przekazał, na wniosek skarżącego, sprawę (sygn. akt VI P 6/09) do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gliwicach, który zarejestrował ją pod sygn. VIII Pm 2/08, a następnie zarządzeniem z 25 czerwca 2009 r. połączył ze sprawą o sygn. akt VIII P 8/08 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy w Gliwicach – Wydział VIII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 9 czerwca 2009 r. oddalił powództwo skarżącego i uwzględnił powództwo Gaster Sp. z o.o.

Od tego orzeczenia skarżący wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego w Katowicach – Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który oddalił ją wyrokiem z 31 marca 2010 r. (sygn. akt III APa 47/09, doręczonym 24 maja 2010 r.). Skarżący twierdzi, że umożliwienie pracodawcy dochodzenia odszkodowania w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia, niezależnie od tego, czy pracodawca w ogóle poniósł szkodę, pozostawia w istocie sądowi całkowitą dowolność w przyznaniu pracodawcy odszkodowania.

Zdaniem skarżącego utrwalona wykładnia art. 611 k.p. w sposób niedopuszczalny różnicuje sytuacje pracowników i pracodawców. Skoro pracownik, w celu uzyskania odszkodowania w razie rozwiązania – na podstawie art. 55 § 11 k.p. – umowy o pracę bez wypowiedzenia, winien udowodnić ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków przez pracodawcę, to w przekonaniu skarżącego pracodawca, w celu uzyskania odszkodowania w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia, również winien udowodnić, że nie naruszył ciążących na nim podstawowych obowiązków (nawet jeśli nie musi udowadniać szkody).

W ocenie skarżącego powyższe argumenty uzasadniają uznanie, że zaskarżony przepis narusza przysługujące skarżącemu prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz powiązane z nim zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu, którego zasady i przebieg normowane są przy odpowiednim zastosowaniu art. 36 ustawy o TK.

Celem wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest stwierdzenie dopełnienia przez skarżącego wszystkich przesłanek warunkujących występowanie z tego rodzaju środkiem ochrony praw i wolności, jak również przesądzenie, że sformułowane w skardze konstytucyjnej zarzuty niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów nie są oczywiście bezzasadne (art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Należy zaznaczyć, że niespełnienie przez skarżącego choćby jednej z przesłanek obliguje Trybunał do odmowy nadania skardze dalszego biegu. W ocenie skarżącego kwestionowany przepis narusza przysługujące mu prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) i w tym kontekście także zasadę równości (art. 32 Konstytucji) oraz zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji).

Argumenty skargi zmierzają zatem do wykazania, że procedura odszkodowawcza została w zaskarżonym przepisie ukształtowana niesprawiedliwie, a pracownicy nie są – w świetle zasad rozkładu ciężaru dowodu – traktowani na równi z pracodawcami. Trybunał stwierdza, że argumenty mające wykazać sposób naruszenia przysługującego skarżącemu prawa do sądu i powiązanych z nim zasad równości i sprawiedliwości społecznej są oczywiście bezzasadne, co uniemożliwia nadanie dalszego biegu skardze (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK).

Po pierwsze, przekonanie skarżącego, że pomimo rozkładu ciężaru dowodu według zasad ogólnych prawa cywilnego pracodawca nie musi udowodnić dochodzonego roszczenia, nie znajduje odzwierciedlenia ani w stanie faktycznym sprawy skarżącego, ani w treści zaskarżonego przepisu. Zgodnie z art. 611 k.p., w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 11 k.p., pracodawcy przysługuje roszczenie o odszkodowanie, o którym orzeka sąd pracy. Odszkodowanie to jest – w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego – niezależne od poniesionej przez pracodawcę szkody, ale jego wysokość wyznaczona jest art. 612 § 1 k.p. (zob. w szczególności powołany przez sądy orzekające w sprawie skarżącego wyrok Sądu Najwyższego z 29 kwietnia 2005 r., sygn. akt III PK 2/05, OSNP z 2005 r., nr 23, poz. 372).

W świetle tego przepisu odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia pracownika za okres wypowiedzenia, a w przypadku rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy – w wysokości wynagrodzenia za okres 2 tygodni. Warunkiem koniecznym powstania roszczenia pracodawcy jest nieuzasadnione rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę w trybie art. 55 § 11 k.p. Ciężar udowodnienia tej okoliczności spoczywa na pracodawcy zgodnie z art. 300 k.p. w zw. z art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.

– Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.). Z uwagi na łączne – na wniosek skarżącego – rozpoznanie sprawy skarżącego i pracodawcy oraz wzajemny charakter ich roszczeń ustalenie przez Sąd Okręgowy w Gliwicach, że skarżący nie udowodnił przysługującego mu roszczenia było wystarczające do przyjęcia, iż roszczenie pracodawcy zostało udowodnione. Trybunał zwraca jednak uwagę, że zarzut skarżącego, zgodnie z którym sąd pracy na zasadzie dowolności orzeka o przyznaniu pracodawcy odszkodowania, należy uznać – w świetle powyższego – za wadliwy.

Po drugie, dowolność w rozstrzyganiu o roszczeniu pracodawcy z art. 611 k.p. skarżący nietrafnie wiąże z uniezależnieniem tego roszczenia od tego, czy w majątku pracodawcy powstał uszczerbek (szkoda). Jednakże również ten argument należy – zdaniem Trybunału – ocenić jako oczywiście bezzasadny, w szczególności w kontekście przywoływanych w skardze zasad sprawiedliwości społecznej oraz równości. Podobnie bowiem jak roszczenie pracodawcy, odszkodowawcze roszczenie pracownika z art. 55 § 11 k.p. ma charakter sankcji i jest niezależne od powstania szkody (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 1999 r., sygn. akt III ZP 3/99, „Monitor Prawniczy” 1999, nr 10, s. 36).

Trybunał ponownie podkreśla, że przesłanką roszczenia z art. 611 k.p. nie jest więc powstanie szkody (tej okoliczności nie trzeba dowodzić), lecz – jak zostało już powyżej zaznaczone – nieuzasadnione rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę w trybie art. 55 § 11 k.p. W ocenie Trybunału argumenty skarżącego mające przemawiać za dowolnością w przyznawaniu odszkodowania, nierównym traktowaniem pracownika wobec pracodawcy oraz naruszeniem zasady sprawiedliwości społecznej w kontekście prawa do sądu są więc chybione.

Zdaniem Trybunału skarga nie zawiera również argumentacji uzasadniającej stwierdzenie, że roszczenie odszkodowawcze pracodawcy wobec pracownika, który w sposób nieuzasadniony rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 11 k.p., winno być uzależnione od rzeczywiście poniesionej przez pracodawcę szkody. Co więcej, w tym zakresie wskazane w skardze wzorce konstytucyjne nie są – w ocenie Trybunału – adekwatne do oceny materialnoprawnych podstaw roszczenia pracodawcy. Ewentualnie właściwym wzorcem do oceny tego roszczenia mógłby być art. 64 Konstytucji, którego jednak skarżący nie powołał.

Tym samym sformułowany w skardze zarzut, według którego zaskarżony przepis przyznaje pracodawcy roszczenie niezależnie od powstania w jego majątku szkody, jest – wobec przywołanych wzorców kontroli konstytucyjnej odnoszących się wyłącznie do płaszczyzny proceduralnej – oczywiście bezzasadny (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.