I CSK 112/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 112/13 POSTANOWIENIE Dnia 6 grudnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marta Romańska SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z wniosku D. G. przy uczestnictwie J. M., U. M. i Miasta W. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 grudnia 2013 r., skargi kasacyjnej uczestnika Miasta Stołecznego W. od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 maja 2012 r. uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2 Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 3 lutego 2011 r. stwierdził, że własność nieruchomości objętej wnioskiem nabyli z dniem z dniem 1 października 2005 r. wnioskodawczyni D. G. w ½ części orz uczestnicy postepowania J. M. i U. M. na zasadzie wspólności ustawowej w ½ części, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia i wnioski. W 1912 r. P. M. nabył prawo własności ½ części nieruchomości objętej wnioskiem w sprawie niniejszej. Po śmierci P. M. przedmiotowy grunt użytkowali jego syn C. M. wraz z żoną I.

M., a po ich śmierci, przynajmniej od dnia 13 marca 1994 r., objęli go we współposiadanie samoistne wnioskodawczyni oraz uczestnicy postepowania J. M. i U. M. Współposiadacze ci mogą doliczyć do okresu swojego posiadania czas posiadania swoich poprzedników, co – uwzględniając treść art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321 ze zm.) – pozwala stwierdzić, że nabyli oni przez zasiedzenie z dniem 1 października 2005 r. własność przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie.

Sąd Rejonowy uznał za bezzasadny zarzut uczestnika Miasta W., że wskutek wytoczonego przez niego w 1997 r. powództwa o wydanie nieruchomości, której dotyczy postępowanie w niniejszej sprawie, nastąpiło przerwanie biegu zasiedzenia. Wskazał przy tym, że przedmiot postępowań w obu tych sprawach nie jest tożsamy. Niezależnie od tego zauważył, że oddalenie wzmiankowanego powództwa windykacyjnego uchyliło – ex tunc - skutek przerwania biegu zasiedzenia. Sąd Okręgowy w W. postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację uczestnika miasta W. od postanowienia Sądu Rejonowego, aprobując w całej rozciągłości przyjęte za podstawę tego orzeczenia ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983 § 1 k.p.c., uczestnik Miasto W. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie – wydanie orzeczenia co do istoty sprawy i oddalenie powództwa, podnosząc zarzuty naruszenia: 3 - art. 172 k.c. w związku z art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (dalej: „ustawa z dnia 28 lipca 1990 r.”), ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

– Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) oraz art. 123 § 1 pkt 1 w związku z art. 175 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania, że wnioskodawczyni oraz uczestnicy J. M. i U. M. spełnili warunki nabycia nieruchomości przez zasiedzenie, oraz - art. 233 § 1 k.p.c. przez uznanie – wbrew zebranemu materiałowi dowodowemu – że nieruchomość objęta pozwem o wydanie nie była tożsama z nieruchomością stanowiąca przedmiot postępowania w sprawie niniejszej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu podniesionego w ramach podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania, należy stwierdzić, że jest on nieusprawiedliwiony. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, aprobowany przez skład orzekający, zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. uchyla się spod kontroli kasacyjnej, gdyż – stosownie do art. 3983 § 3 k.p.c. - podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob. m.in. wyroki: z dnia 20 marca 2009 r., II CSK 611/08, nie publ. i z dnia 13 stycznia 2010 r., II CSK 372/09, nie publ. oraz postanowienia: z dnia 11 grudnia 2008 r., II CSK 356/08, nie publ. i z dnia 30 lipca 2012 r., II CSK 10/12, nie publ.).

Bezpodstawnie pominięcie przez sąd drugiej instancji część zebranego w sprawie materiału, mogące mieć wpływ na wynik sprawy, usprawiedliwiałoby ewentualnie zarzut naruszenia art. 382 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., którego skarżący jednak nie podniósł. Skardze kasacyjnej nie można natomiast odmówić słuszności z uwagi na podniesiony przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa materialnego. W związku z powołaniem tych zarzutów trzeba podkreślić, że ich ocena może być dokonana w sposób prawidłowy przez pryzmat ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Należy przy tym pamiętać, że w obowiązującym modelu apelacji pełnej sąd drugiej instancji ma obowiązek samodzielnie ocenić zgromadzone w sprawie dowody i w oparciu o ten materiał dokonać własnych, 4 jednoznacznych i stabilnych ustaleń faktycznych oraz subsumcji stanu faktycznego do właściwej normy prawa materialnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55). Sąd Okręgowy, oddalając apelację uczestnika Miasta W., stwierdził, że aprobuje ustalenia faktyczne i ocenę prawną przyjęte za podstawę zaskarżonego postanowienia.

Należy więc zauważyć, że ustalenia przytoczone przez Sąd Okręgowy za Sądem pierwszej instancji są niekompletne i nieprecyzyjne, co uniemożliwia dokonanie oceny zasadności rozważanej podstawy skargi kasacyjnej. Przede wszystkim nie wskazują one, kto – obok P. M. – był współwłaścicielem nieruchomości objętej wnioskiem w sprawie niniejszej, a także czy bezpośredni następcy prawni P. M., a w dalszej kolejności wnioskodawczyni i uczestnicy J. M. oraz U. M., objęli w samoistne posiadanie całą tę nieruchomość, czy jedynie jej część, ewentualnie jaką.

Motywy zaskarżonego postanowienia nie zawierają odpowiedzi na te pytania. Sąd Okręgowy, posługując się zwrotami: „nieruchomość objęta wnioskiem”, „przedmioty grunt” (użytkowany przez C. M. i I. M.) oraz „przedmiotowa nieruchomość” (przejęta we współposiadanie przez D. G., J. M. i U. M.) nie sprecyzował, co rozumie przez te określenia. Nie jest zatem jasne, czy przesłanki zasiedzenia zostały przez Sąd Okręgowy odniesione do przedmiotu zasiedzenia wskazanego we wniosku oraz czy rozważono je z uwzględnieniem zasady, zgodnie z którą własność nieruchomości przez zasiedzenie może nabyć jedynie posiadacz niebędący jej właścicielem.

Stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza niebędącego jej właścicielem w drodze zasiedzenia uwarunkowane jest spełnieniem łącznie dwóch przesłanek: samoistnego posiadania oraz upływu czasu, którego długość zależy od dobrej lub złej wiary posiadacza w chwili nabycia posiadania (art. 172 k.c.). Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawczyni oraz uczestnicy J. M. i U. M. nabyli w drodze zasiedzenia określone udziały we współwłasności nieruchomości objętej wnioskiem z dniem 5 października 2005 r. Nie wyjaśnił jednak w ogóle, na jakich podstawach doszedł do takiej konkluzji.

Nie wskazał również żadnych okoliczności usprawiedliwiających ocenę wniosku przez pryzmat art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. 5 Zastosowanie przepisów prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego przez sąd drugiej instancji stanu faktycznego oznacza wadliwą subsumcję tego stanu do zawartych w nich norm prawnych, a brak stosownych ustaleń nie pozwala skutecznie odeprzeć zarzutu naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: dnia 11 marca 2003 r., V CKN 1825/00, nie publ.; z dnia 5 września 2012 r., IV CSK 76/12, nie publ. oraz z dnia 27 czerwca 2013 r., III CSK 270/12 nie publ.).

Uchybienia te nie stanowią przeszkody do wskazania na oczywistą bezzasadność zarzutu naruszenia ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), gdyż formułując ten zarzut skarżący nie wskazał konkretnego przepisu powołanej regulacji, który – w jego ocenie – miałby zostać naruszony Z względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji postanowienia.