542/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 542 / 2008 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 542/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Κολυβά, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Ηλία Γιαννακάκη, Χρήστο Αλεξόπουλο, Σπυρίδωνα Ζιάκα, Ζήση Βασιλόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Φεβρουαρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Αντωνίου Στυλιανουδάκη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: χ1, ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Ρήγο.

Της αναιρεσίβλητης: Εταιρείας περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "........ ΕΠΕ", που εδρεύει στη ........ και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Στεφανάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 5/12/2001 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 18/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 624/2004 και 893/2005 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 23/2/2006 αίτησή του και τους από 7/2/2006 πρόσθετους λόγους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω και ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ηλίας Γιαννακάκης, ανέγνωσε την από 20/2/2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθούν οι λόγοι της αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και των προσθέτων λόγων, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή τους και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 648 επ. του ΑΚ και 6 του Ν. 765/1943, που διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εισαγωγή του ΑΚ (άρθρο 38 Εισ. Ν. ΑΚ), συνάγεται ότι σύμβαση εξαρτημένης εργασίας υπάρχει όταν οι συμβαλλόμενοι αποβλέπουν στην παροχή της εργασίας που συμφωνήθηκε και στον μισθό, ανεξάρτητα από τον τρόπο πληρωμής του, και ο εργαζόμενος υπόκειται σε νομική και προσωπική εξάρτηση από τον εργοδότη.

Η εξάρτηση αυτή εκδηλώνεται με το δικαίωμα του τελευταίου να δίνει δεσμευτικές για τον εργαζόμενο εντολές και οδηγίες, ως προς τον τρόπο, τόπο και χρόνο παροχής της εργασίας και να ασκεί εποπτεία και έλεγχο για την διαπίστωση της συμμορφώσεως του εργαζομένου προς αυτές. Η υποχρέωση μάλιστα του εργαζομένου να δέχεται τον έλεγχο του εργοδότη και να συμμορφώνεται προς τις οδηγίες του ως προς τον τρόπο παροχής της εργασίας, αποτελεί το βασικό γνώρισμα της ως άνω εξαρτήσεως, η οποία μπορεί να είναι χαλαρότερη στις περιπτώσεις που ο εργαζόμενος αναπτύσσει πρωτοβουλία κατά την εκτέλεση της εργασίας του, λόγω των επιστημονικών ή τεχνικών του γνώσεων, αλλά θα πρέπει να υπάρχει για να θεωρηθεί η εργασία του ως εξαρτημένη.

Εξάλλου, σύμβαση ανεξάρτητων υπηρεσιών υπάρχει όταν ο εργαζόμενος παρέχει αντί μισθού τις υπηρεσίες του, χωρίς να υπόκειται στον έλεγχο και την εποπτεία του εργοδότη ή να είναι υποχρεωμένος να συμμορφώνεται προς τις εντολές και οδηγίες αυτού, ιδίως ως προς τον τρόπο και τον χρόνο παροχής των υπηρεσιών του.

Και στην σύμβαση αυτή, πάντως, υπάρχει κάποια δέσμευση και εξάρτηση, όπως συμβαίνει σε κάθε περίπτωση που αναλαμβάνονται υποχρεώσεις με ενοχική σύμβαση και γι' αυτό ακριβώς η συμμόρφωση του εργαζομένου προς όρους της συμβάσεώς του, που μπορούν να έχουν σχέση και με τον τόπο ή τα χρονικά πλαίσια παροχής της εργασίας, δεν υποδηλώνουν, χωρίς άλλο, εξάρτηση αυτού από τον εργοδότη, με την προεκτεθείσα έννοια.

Οπωσδήποτε το δικαίωμα του εργοδότη να δίνει εντολές και οδηγίες ως προς τον τρόπο, τον τόπο και τον χρόνο παροχής της εργασίας και να ελέγχει την συμμόρφωση του εργαζομένου προς αυτές, καθώς και η έκταση των αντίστοιχων υποχρεώσεων του τελευταίου, αποτελούν ενδεικτικά στοιχεία της υπάρξεως εξαρτήσεως, η οποία όμως δεν εξαρτάται μόνον από το αν συντρέχουν όλα ή τα περισσότερα από τα στοιχεία αυτά.

Διότι εκείνο που διακρίνει την εξαρτημένη εργασία από την ανεξάρτητη δεν είναι το ποσοτικό στοιχείο, δηλαδή η σώρευση περισσότερων ενδείξεων δεσμεύσεως και εξαρτήσεως, αλλά το ποιοτικό, δηλαδή η ιδιαίτερη ποιότητα της δεσμεύσεως και εξαρτήσεως, η οποία έχει για τον υποβαλλόμενο σε αυτή εργαζόμενο συνέπειες που καθιστούν απαραίτητη την ιδιαίτερη ρύθμιση της σχέσεώς του με τον εργοδότη και δικαιολογούν την ειδική προστασία του από το εργατικό δίκαιο.

Το ποιοτικό αυτό στοιχείο συνάγεται από την εκτίμηση των όρων και εν γένει συνθηκών παροχής της εργασίας και διαφέρει κατά περίπτωση, ανάλογα με το είδος και την φύση της εργασίας, συνδυαζόμενο δε με τις υφιστάμενες ενδείξεις εξαρτήσεως, παρέχει ασφαλέστερο κριτήριο για την διάκριση της εξαρτημένης εργασίας από την ανεξάρτητη.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση τα εξής: Η αναιρεσίβλητη είναι μονοπρόσωπη ΕΠΕ με μοναδικό μέλος το ψ1 και εκμεταλλεύεται στην Κοινότητα ...... ξενώνα με τον διακριτικό τίτλο "........". Ο ξενώνας είναι Β' τάξεως, δυναμικότητας 9 δωματίων και 16 κλινών, εκ των οποίων εκμισθώνονται κατά κανόνα τα 8 και το ένα διατίθεται για τη διαμονή του προσωπικού.

Στην επιχείρηση απασχολούνται κατά καιρούς 3-4 υπάλληλοι, καμαριέρα, σερβιτόρα, υπάλληλος μπαρ, υποδοχής, χωρίς, λόγω της φύσεως και του μεγέθους της επιχείρησης, ως και του τρόπου λειτουργίας της, να είναι διακριτοί οι ρόλοι και τα καθήκοντα των υπαλλήλων. Από το μέγεθος τη φύση και τον τρόπο λειτουργίας της επιχείρησης δεν προβλέπεται, αφού δεν είναι αναγκαία, ούτε κατατείνει στην καλύτερη και πλέον αποδοτική και αποτελεσματική λειτουργία της επιχειρήσεως, να υπάρχει και να είναι επανδρωμένη θέση διευθυντού.

Η επιχείρηση δεν εμφανίζει μεγάλη κίνηση πελατών, γιατί οι τιμές είναι απαγορευτικές για τους περισσότερους υποψηφίους ενοίκους. Για τη χρονική περίοδο από 1-3-1999 μέχρι 5-3-2001, επί συνόλου 736 ημερών υπήρξε η εξής κίνηση: Ουδεμία μίσθωση δωματίου επί 139 ημέρες, μίσθωση ενός δωματίου επί 145 ημέρες, επί 111 ημέρες μίσθωση δύο δωματίων, επί 73 ημέρες μίσθωση τριών δωματίων, επί 46 ημέρες μίσθωση τεσσάρων δωματίων, επί 51 ημέρες πληρότητα πέντε δωματίων, επί 33 ημέρες μίσθωση επτά δωματίων, επί 45 ημέρες μίσθωση οκτώ δωματίων και επί 58 ημέρες μίσθωση εννέα δωματίων.

Κατά τις χρήσεις των ετών 1999 και 2000 η επιχείρηση εμφάνισε κύκλο εργασιών 32025874 και 31893482 δραχμών αντίστοιχα και πραγματοποίησε κέρδη 6848482 και 7253015 δραχμών αντίστοιχα. Η αναιρεσίβλητη όλες τις συναλλαγές με τις Τράπεζες, τον ΕΟΤ, την κοινότητα ...... κλπ υπηρεσίες τις πραγματοποιούσε με τον ως άνω εκπρόσωπό της, διαχειριστή της και μοναδικό εταίρο της ψ1.

Ο αναιρεσείων ασχολείται επαγγελματικά με τη ζωγραφική-γλυπτική-σκηνικά-διακόσμηση, σχεδιασμό επί-πλων και δραστηριοποιείται στην Αθήνα, όπου και η κατοικία του. Ο αναιρεσείων είναι επί πλέον και πρώτος εξάδελφος του μοναδικού μέλους και εκπροσώπου της αναιρεσίβλητης. Από την αρχή του έτους 1999 η αναιρεσίβλητη εκτελούσε στον ξενώνα εργασίες εκσυγχρονισμού ανακαινίσεως και επεκτάσεως των εγκαταστάσεων, συνολικού κόστους 130000000 δραχμών, με την προοπτική αυτή να υπαχθεί εν συνεχεία στις διατάξεις του ν. 2601/1998, όπως και έγινε με την ......

απόφαση του Γ.Γ. Περιφέρειας Θεσσαλίας, με συνέπεια να επιχορηγηθεί κατά ποσοστό 25% δηλαδή 32500000 δραχμές και να επιδοτηθεί κατά το ίδιο ποσοστό το επιτόκιο τραπεζικού δανείου 31200000 δραχμών. Σε εκτέλεση της αποφάσεως αυτής λήφθηκε δάνειο 91500 ευρώ από την Τράπεζα ASPIS BANK. Επιβλέπων μηχανικός του έργου ήταν ο πολιτικός μηχανικός Βόλου .........., ο οποίος πραγματοποιούσε τις οποιεσδήποτε οικονομικές συναλλαγές με το διαχειριστή της αναιρεσίβλητης ψ1.

Επειδή η ανακαίνιση του ξενώνα και κυρίως ο νέος χώρος που θα προέκυπτε από την εκτέλεση των ανωτέρω εργασιών απαιτούσαν εκτέλεση εργασιών ζωγραφικής σχεδιασμού των επίπλων και εν γένει διακόσμηση των χώρων, κατά μήνα Μάρτιο του ίδιου έτους, μεταξύ των δύο στενών συγγενών, αναιρεσείοντος και διαχειριστή της αναιρεσίβλητης, οι οποίοι μέχρι της παρούσης αντιδικίας είχαν πολύ στενές, αδελφικές σχεδόν σχέσεις, συμφωνήθηκε να αναλάβει ο πρώτος την εκτέλεση των εργασιών διακόσμησης του ξενώνα και των νέων χώρων που επρόκειτο να δημιουργηθούν.

Αμοιβή για την εκτέλεση της εργασίας δεν καθορίστηκε εκ των προτέρων, λόγω της στενής αδελφικής σχεδόν σχέσεως που τους συνέδεε και αφέθηκε στην κρίση του αναιρεσείοντος, ενόψει των εργασιών που θα εκτελούσε, όπως δεν καθορίστηκαν και οι ειδικότεροι όροι αυτής, λόγω της φύσεως των προς εκτέλεση εργασιών, αφού ο εκπρόσωπος της αναιρεσίβλητης δεν είχε τη δυνατότητα, λόγω της παντελούς άγνοιας του αντικειμένου, να καθορίσει τους όρους αυτούς, ούτε να δώσει εντολές στον αναιρεσείοντα περί του τρόπου εκτελέσεως των εργασιών και να ασκήσει εποπτεία περί της ορθής εκτελέσεώς των και συμμορφώσεως προς τις εντολές.

Η εκτέλεση των εργασιών αυτών απαιτούσε τη συνεχή παρουσία του στους χώρους του ξενώνα, διότι η ζωγραφική και οι εν γένει διακοσμητικές και καλλιτεχνικές επεμβάσεις που έπρεπε να γίνουν επί των κτισμάτων, των δωματίων και των χώρων που προέκυψαν από την επέκταση των κτιριακών εγκαταστάσεων, να εναρμονίζονται με την εν γένει κατασκευή και διαρρύθμιση του χώρου.

Αβάσιμα λοιπόν ισχυρίζεται αυτός ότι, η παραμονή του επί διετία στους χώρους του ξενώνα συνδέεται αποκλειστικά και μόνον με την ανάθεση και εκτέλεση αυτών των καθηκόντων του Διευθυντή του ξενώνα, στο πλαίσιο της συμβάσεως εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, καθώς και επιβλέψεως των οικοδομικών εργασιών που εκτελούνταν τότε στον ξενώνα.

Ο αναιρεσείων για τις ανάγκες των εργασιών αυτών διέμενε σε δωμάτιο, που προοριζόταν για το προσωπικό και έτρωγε στον ξενώνα. Ο αναιρεσείων αποχώρησε από τον ξενώνα τον Απρίλιο του 2001. Για τις εργασίες της διακόσμησης των χώρων του ξενώνα ο αναιρεσείων έλαβε ως αμοιβή ποσό 3550000 δραχμών και εξέδωσε, ως ελεύθερος επαγγελματίας, τις .......

και ...... αποδείξεις παροχής υπηρεσιών. Ο αναιρεσείων δεν προσκομίζει αντίγραφα των φορολογικών του δηλώσεων, για να προκύψει αν δήλωνε εισοδήματα από μισθωτές υπηρεσίες. Επίσης ο αναιρεσείων δεν διαθέτει εμπειρία ξενοδοχοϋπαλλήλου, ούτε ποτέ στο παρελθόν ασχολήθηκε με διεύθυνση οποιασδήποτε επιχειρήσεως, για να παρέχει τα εχέγγυα επιτυχούς και αποτελεσματικής διεύθυνσης επιχειρήσεως, έστω και του μεγέθους του ξενώνα της αναιρεσίβλητης.

Την εκτέλεση των οικοδομικών εργασιών επέβλεπε ο πιο πάνω πολιτικός μηχανικός. Δεν αποδείχθηκε ότι, μεταξύ του αναιρεσείοντος και της αναιρεσίβλητης είχε καταρτισθεί σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, ούτε ότι υπήρξε μεταξύ τους τέτοια σχέση, στο πλαίσιο της οποίας παρέσχε τις υπηρεσίες του ως διευθυντής του ξενώνα και ως επιβλέπων τις οικοδομικές εργασίες, που εκτελούνταν σ' αυτόν, ούτε παρέσχε ποτέ τέτοιες υπηρεσίες υπό οιανδήποτε σχέση με την αναιρεσίβλητη, αλλά η μόνη σχέση που τους συνέδεε ήταν εκείνη της συμβάσεως παροχής ανεξαρτήτων υπηρεσιών, με το προαναφερθέν περιεχόμενο, στο πλαίσιο της οποίας εκτέλεσε τις ανωτέρω εργασίες διακόσμησης των δωματίων και των εν γένει χώρων αυτών, για τις οποίες δεν ζητά αμοιβή, αφού η σχετική του αξίωση ικανοποιήθηκε.

Με βάση τις παραδοχές αυτές του Εφετείου, απορρίφθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση η αγωγή του αναιρεσείοντος. Έτσι που έκρινε το Εφετείο, δεν παραβίασε ευθέως ή εκ πλαγίου τις παραπάνω διατάξεις, αφού με επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, για ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο, δέχθηκε ότι η συνδέουσα τους διαδίκους σχέση ήταν αυτή της παροχής ανεξαρτήτων υπηρεσιών από τον αναιρεσείνοτα με το παραπάνω αντικείμενο.

Επομένως, ο πρώτος και ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως, από τους αριθμούς 19 και 1 αντίστοιχα του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., με τους οποίους προβάλλεται ευθεία και εκ πλαγίου παραβίαση των ανωτέρω διατάξεων, είναι αβάσιμοι και απορριπτέοι. Ο αναιρετικός λόγος του άρθρου 559 αριθ.11 περ. γ' ιδρύεται όταν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν είτε προς άμεση απόδειξη, είτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων.

Εξάλλου κατά την έννοια του πιο πάνω εδαφίου για την ίδρυση του λόγου αυτού αναίρεσης αρκεί και μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών για τη λήψη υπόψη από το δικαστήριο προσκομισθέντων με επίκληση αποδεικτικών μέσων, τα οποία το δικαστήριο έχει υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 335, 338, 339, 341 και 346 Κ.Πολ.Δ.

Στην προκείμενη περίπτωση, με τον πρόσθετο λόγο αναίρεσης, από τον αριθ. 11 περ. γ' του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., ο αναιρεσείων προβάλλει ότι, το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του έγγραφα τα οποία είχε προσκομίσει για την απόδειξη των αγωγικών ισχυρισμών του και ειδικότερα 24 μηνιαία δελτία κινήσεως πελατών, τις βεβαιώσεις της εταιρείας ......, τη βεβαίωση του ταξιδιωτικού πράκτορα ........

και τη 17750/28-9-2001 έντυπη δήλωση της αναιρεσίβλητης. Από τη βεβαίωση όμως που περιέχεται στην προσβαλλόμενη απόφαση ότι, έλαβε υπόψη όλα τα έγγραφα, που επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, σε συνδυασμό με όλο το περιεχόμενό της, που αναφέρεται παραπάνω, δεν καταλείπεται αμφιβολία ότι, το Εφετείο έλαβε υπόψη και τα παραπάνω έγγραφα και επομένως, ο πιο πάνω πρόσθετος λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος και απορριπτέος, όπως απορριπτέα είναι και η αίτηση για αναίρεση στο σύνολό της.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει τη 19/24-2-2006 αίτηση του χ1 για αναίρεση της 893/2005 απόφασης του Εφετείου Λάρισας. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε χίλια διακόσια (1.200) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 4 Μαρτίου 2008.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 18 Μαρτίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ