540/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 540 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 540/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Στυλιανή Γιαννούκου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 28 Νοεμβρίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας-αναιρεσίβλητης: Α. συζ. Ι. Γ., η οποία απεβίωσε και κληρονομήθηκε από τους. 1. Ι. Γ. του Φ., κάτοικο ..., 2. M. Γ. του Ι., κάτοικο ... και 3. Φ. Γ. του Ι., κάτοικο ..., οι οποίοι συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Κάστανο.

Της αναιρεσιβλήτου-αναιρεσείουσας: Ανώνυμη εταιρείας με την επωνυμία "ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ν.Ε Σ. ΑΕ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Ρούσσο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-10-2002 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης-αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1312/2004 του ίδιου Δικαστηρίου 1872/2005 μη οριστική και 1563/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με τις α) από 28-12-2006 και β)από 12-7-2006 αιτήσεις τους αντίστοιχα.

Κατά τη συζήτηση των αιτήσεων αυτών, που εκφωνήθηκαν από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Στυλιανή Γιαννούκου, ανέγνωσε την από 14-1-2008 έκθεση του ήδη προαχθέντος σε Αντιπρόεδρο Αθανασίου Κουτρομάνου, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της απόφασης κατ' αποδοχή του πρώτου αναιρετικού λόγου.

Ο πληρεξούσιος των παραστάντων αναιρεσειόντων- αναιρεσίβλητων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης του και την απόρριψη της β' αίτησης και την καταδίκη της αντιδίκου τους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Οι κρινόμενες αντίθετες αιτήσεις για αναίρεση της υπ' αριθμ. 1563/2006 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών, πρέπει να ενωθούν και να συνεκδικασθούν, επειδή είναι προδήλως συναφείς μεταξύ τους και έτσι διευκολύνεται η διεξαγωγή της δίκης (αρθρ. 246 και 573 παρ. 1 ΚΠολΔ).

Από τις διατάξεις των άρθρων 286 περ. α, 287, 291 και 292 του ΚΠολΔ, που εφαρμόζονται κατά το άρθρο 573 παρ.1 του ίδιου Κώδικα και στην αναιρετική δίκη, προκύπτει ότι η δίκη διακόπτεται, αν μετά την άσκηση της αίτησης αναίρεσης και μέχρι να τελειώσει η προφορική συζήτηση, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση του Αρείου Πάγου, αποβιώσει κάποιος διάδικος. Η δίκη που διακόπηκε μπορεί να επαναληφθεί, είτε εκούσια με ρητή ή σιωπηρή δήλωση του διαδίκου υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή, είτε αναγκαστικά με πρόσκληση του αντιδίκου του διαδίκου υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή, ο οποίος μπορεί να επισπεύσει την επανάληψη της δίκης, κοινοποιώντας στο διάδικο υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή δικόγραφο για επανάληψη της δίκης (ΑΠ 971/2010).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα διαδικαστικά έγγραφα της υπόθεσης, η αρχικώς εναγόμενη αναιρεσείουσα - αναιρεσίβλητη Α. συζ. Ι. Γ. αποβίωσε στις 26-10-2007, μετά την κατάθεση των κρινόμενων αιτήσεων αναίρεσης (21-7-2006 και 2-1-2007, αντίστοιχα). Αυτή κατά το χρόνο του θανάτου της άφησε εν ζωή τον σύζυγό της Ι. Γ. και τα, από το νόμιμο με αυτόν γάμο της, τέκνα τους Μ. Γ. και Φ. Γ. ως μοναδικούς εξ αδιαθέτου κληρονόμους της (1813,1820 ΑΚ) αφού δεν άφησε διαθήκη. Οι τελευταίοι δεν αποποιήθηκαν την επαχθείσα κληρονομιά, όπως προκύπτει από τα προσκομιζόμενα σχετικά πιστοποιητικά, ενώ παρήλθε και η τετράμηνη, κατά το άρθρο 1847 εδ.α' ΑΚ, προθεσμία για αποποίηση της κληρονομίας. Ενόψει αυτών, νομίμως επαναλήφθηκε η προκειμένη δίκη και νομίμως χωρεί η συζήτηση των κρινόμενων αιτήσεων αναίρεσης, κατόπιν των από 15-7-2009 και 15-7-2009 γνωστοποιήσεων βίαιης διακοπής δίκης και προσκλήσεων σε αναγκαστική επανάληψη δίκης, με τις οποίες η αναιρεσείουσα-αναιρεσίβλητη ανώνυμη εταιρεία προσκάλεσε τους καθων η κλήση, ως άνω κληρονόμους, να επαναλάβουν την διακοπείσα δίκη, δικάσιμος των οποίων (αντιθέτων αιτήσεων) ορίσθηκε αρμοδίως η 8-11-2010, κατά την οποία ματαιώθηκε η συζήτηση, λόγω εκλογών, ήδη δε με τις από 19-11-2010 και 19-11-2010 κλήσεις της εταιρίας αρμοδίως ορίσθηκε νέα δικάσιμος η αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας.

Α) Επί της από 28-12-2006 αιτήσεως της Α. συζ. Ι. Γ.:

Κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ., ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νομίμου βάσεως υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, συμφωνά με το νομό είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση, όχι όμως και όταν υπάρχουν ελλείψεις αναγόμενες στην ανάλυση και στάθμιση των αποδεικτικών μέσων και γενικότερα στην εκτίμηση των αποδείξεων που το πόρισμα τους εκτίθεται σαφώς. Εξάλλου, ως "ζητήματα" των οποίων η μη αιτιολόγηση ή η αιτιολόγηση κατά τρόπο ανεπαρκή ή αντιφατικό στερεί από την απόφαση τη νόμιμη βάση της, νοούνται μόνον οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, δηλαδή εκείνοι που τείνουν στη θεμελίωση ή την κατάλυση δικαιώματος, που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο, όχι όμως και τα απλά πραγματικά ή νομικά επιχειρήματα, που συνέχονται με την αξιολόγηση και τη στάθμιση των αποδείξεων, για τα οποία η έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας δεν ιδρύει λόγο αναιρέσεως. Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση του σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις ή ενδοιαστικές διατυπώσεις αιτιολογίες σχετικώς με τον αγωγικό ισχυρισμό: ότι στις 29-10-1998 η αναιρεσίβλητη εταιρεία δάνεισε στην αναιρεσείουσα, ύστερα από άτυπη μεταξύ τους σύμβαση, χρηματικό ποσό 500.000 δραχμών (αποδοτέο μέχρι 31-12-1998) και έκρινε αυτόν βάσιμο. Επομένως είναι ανεπέρειστος ο πρώτος αναιρετικός λόγος, με τον οποίο αποδίδεται στην απόφαση η εκ της ανωτέρω διατάξεως πλημμέλεια.

Περαιτέρω, στηρίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση ο δεύτερος αναιρετικός λόγος, σύμφωνα με τον οποίο το Εφετείο "υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 του Κ.Πολ.Δ." με την παραβίαση του άρθρου 346 ΑΚ και την επιδίκαση σε βάρος της εναγομένης- αναιρεσείουσας τόκου για χρόνο προγενέστερο της ασκήσεως της αγωγής. Τούτο δε, διότι το Δικαστήριο επιδίκασε όντως νόμιμο τόκο επί του δανεισθέντος κεφαλαίου και δη από 1-1-1999, αλλά προς τούτο εφήρμοσε (όχι τη φερόμενη ως παραβιασθείσα διάταξη αλλά) τις διατάξεις των άρθρων 341 και 345 ΑΚ, κρίνοντας ότι το ένδικο δάνειο είχε συμφωνηθεί αποδοτέο μέχρι 31-12-1998, μετά την πάροδο της οποίας η οφειλέτρια περιήλθε σε υπερημερία. Συνακόλουθα πρέπει η από 28-12-2006 αίτηση αναίρεσης της Α. Γ., τη δίκη επί της οποίας, μετά το θάνατο εκείνης, συνεχίζουν οι ως άνω κληρονόμοι της, ν' απορριφθεί ως αβάσιμη και να καταδικασθούν οι ανωτέρω, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης εταιρείας, η οποία κατέθεσε προτάσεις.

Β) Επί της από 12-7-2006 αιτήσεως της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ν.Ε Σ. ΑΕ"

Από τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, προκύπτει, ότι λόγος αναίρεσης, για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συντρέχουν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, αντιστοίχως δε όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά ή τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του κανόνα δικαίου για την επέλευση της απαγγελθείσας εννόμου συνεπείας ή την άρνηση της. Περαιτέρω, η νομική αοριστία της αγωγής ελέγχεται ως παράβαση από το άρθρο 559 αρ. 1 Κ.Πολ.Δ., αν το δικαστήριο, για την κρίση του ως προς τη νομική βασιμότητα της αγωγής, είτε αξίωσε περισσότερα στοιχεία απ' όσα απαιτεί ο νόμος, είτε αρκέσθηκε σε λιγότερα (ΑΠ 1508/2003). Στην προκειμένη περίπτωση, η ήδη αναιρεσείουσα εταιρεία, ιστορούσε στο αγωγικό της δικόγραφο τα ακόλουθα κατά λέξιν: "Δυνάμει του από 30-3-1993 ιδιωτικού συμφωνητικού συμβάσεως FRANCHISE (αρ. Πραξ. ΔΟΥ ΦΑΕΕ Αθηνών 4554/6-4-1993) η εταιρεία μας παραχώρησε στην εναγομένη το προνόμιο εκμεταλλεύσεως του φροντιστηρίου με την προσωνυμία "Φροντιστήριο Ξένων Γλωσσών Ν. Ε. Σ. ΑΕ" που λειτουργούσε στην οδό ... καθώς και των φροντιστηρίων που λειτουργούσαν στην οδό ... και ... αρ. 3 και στην οδό ... αρ. 38 στον Αγ. Δημήτριο. Η αποζημίωση μας για το παρεχόμενο προνόμιο ορίσθηκε στο 40% των εκ των διδάκτρων προερχομένων καθαρών κερδών και στο 50% των εισπράξεων εξ εγγραφών (άρθρο 6} Η συμμετοχή μας στην εν λόγω σύμβαση επεκτεινόταν και στην προσφορά των επίπλων και σκευών του φροντιστηρίου (άρθρο 4), η δε διάρκεια της σύμβασης ορίστηκε πενταετής, και στη συνέχεια, κατά την ρητή διάταξη του άρθρου 3 αυτής, ανανεώθηκε αυτοδικαίως λήγουσα στις 30-6-2008. Στη συνέχεια το φροντιστήριο επί της οδού ... στις 31-12-1997 διέκοψε την λειτουργία του λόγω κακής πορείας των εργασιών και η παραπάνω σύμβαση συνεχίστηκε για τα λοιπά δύο (2) φροντιστήρια στην οδό ... και ... και ... στον Αγ.Δημήτριο. Η εναγομένη βάσει της παραπάνω σύμβασης, ανέλαβε την οργάνωση και διοίκηση των αναφερομένων φροντιστηρίων. Τον μήνα όμως Μάιο του 1999, κατήγγειλε την σύμβαση και των εναπομενόντων παραπάνω δύο (2) φροντιστηρίων (... & ... και ... στον Αγ. Δημήτριο) προφορικά στον εκπρόσωπο της εταιρείας μας, λόγω κακής πορείας των εργασιών αυτών, τα οποία από το τέλος του σχολικού έτους 1998-1999 έπαυσαν πλέον την λειτουργία τους. Από την αρχή της παραπάνω σύμβασης δηλαδή, το Απρίλιο 1993 μέχρι και τον Μάιο του 1999 και τα τρία (3) αναφερόμενα αυτά φροντιστήρια απέφεραν τα κάτωθι κέρδη, βάσει των επισήμων τηρουμένων βιβλίων και στοιχείων: Α. Για το έτος 1993: α) το φροντιστήριο επί της οδού ...: Κατά την χρήση 1993, δηλαδή από Απρίλιο έως και Δεκέμβριο 1993. Με αριθμό μαθητών 115 έως το τέλος του σχολικού έτους 1992-1993 (Μάιος 1993) και με 123 μαθητές από Σεπτέμβριο έως Δεκέμβριο 1993). Έσοδα από δίδακτρα 8.701.100, Ενοίκιο 746.200, Εγγραφές 574.000 Μισθοδοσία 2.067.714 Ασφαλιστικές Εισφορές 540.052 Λοιπά Έξοδα 1.114.446 Σύνολο Εισπράξεων 9.275.100, Σύνολο Εξόδων 4.468.412. β) Το φροντιστήριο επί της οδού ... και ... (Κάτω Ηλιούπολη). Κατά την χρήση 1993, δηλαδή από Απρίλιο έως και Δεκέμβριο 1993. Με αριθμό μαθητών 121 έως το τέλος του σχολικού έτους 1992-1993 (Μάιος 1993) και με 121 μαθητές από Σεπτέμβριο έως Δεκέμβριο 1993. Έσοδα από δίδακτρα 5.926.500 Εγγραφές 551.500, Ενοίκιο 465.280, Μισθοδοσία 1.034,993, Ασφαλιστικές Εισφορές 283.969, Λοιπά Έξοδα 536.830 Σύνολο εισπράξεων 6.478.000 Σύνολο Εξόδων 2.321.072, γ) Το φροντιστήριο επί της οδού ... (Αγ. Δημήτριος). Κατά την χρήση 1993, δηλαδή από Απρίλιο έως και Δεκέμβριο 1993. με αριθμό 123 έως το τέλος του σχολικού έτους 1992-1993 (Μάιος 1993) και με 84 μαθητές από Σεπτέμβριο έως Δεκέμβριο 1993. Έσοδα από δίδακτρα 3.665.100, Έγγραφες 367.500, Ενοίκιο 466.520, Μισθοδοσία 1.361.313, Ασφαλιστικές Εισφορές 351.463 Λοιπά Έξοδα 583.654 Σύνολο εισπράξεων 4.032.600 Σύνολο Εξόδων 2.762.950. Δηλαδή για το έτος 1993 και τα τρία αυτά φροντιστήρια σημείωσαν έσοδα από εισπράξεις εξ εγγραφών 1.493.006 δρχ. (574.000 + 551.500+367.500 = 1.493.000) και καθαρά κέρδη εκ διδάκτρων 8.740.266 δρχ. (Άθροισμα εσόδων από δίδακτρα (8.701.100+5.926.500 +3.665.100=18.292.700) μείον άθροισμα εξόδων (4.468.412+2.321.072+2.762.950=9.552.434)]. Επομένως για τη χρήση 1993 και για τα τρία αυτά φροντιστήρια η αποζημίωση της εταιρείας μας ισούται με το 50% των εγγραφών (50% Χ 1.493^00=746.500) και με το 40% των καθαρών κερδών (40% Χ 8.740.266=3.496.106) δηλ. σύνολο 4.242.606 δρχ. ή Ευρώ 12.450,79)". Στη συνέχεια με τον ίδιο τρόπο ανέλυε η ενάγουσα τα έσοδα, τα έξοδα και τα καθαρά κέρδη της εναγομένης για καθένα από τα επόμενα έτη, προσέθετε δε ότι η τελευταία της κατέβαλε ένα μέρος από το συνολικώς οφειλόμενο, με βάση τη μεταξύ τους σύμβαση, ποσό και ζητούσε να της επιδικασθεί το υπόλοιπο. Με το περιεχόμενο αυτό η αγωγή ήταν επαρκώς ορισμένη, διότι νομικώς κρίσιμο και αναγκαίο στοιχείο για την άμυνα της εναγομένης κατά της αγωγής και για την δικαστική εκτίμηση αυτής είναι αφενός μεν η μνεία της εκ μέρους της εναγομένης πραγματοποίησης των αναφερομένων στο δικόγραφο εισπράξεων (ως διδάκτρων και ως δικαιωμάτων εγγραφής μαθητών στους αντίστοιχους χρόνους) και όχι το ύψος κάθε επιμέρους ποσού ή ο αριθμός και τα ονόματα των αντίστοιχων πελατών, αφετέρου δε η παράθεση των εξόδων στους ίδιους χρόνους (ανεξάρτητα από την μονάδα του χρόνου που επέλεξε η ενάγουσα για να προβεί στους οικείους μαθηματικούς υπολογισμούς). Κατά συνέπεια, το Εφετείο, το οποίο έκρινε το ανωτέρω αγωγικό δικόγραφο αόριστο, υπέπεσε στην εκ του άρθρου 559 αριθμ.1 ΚΠολΔ πλημμέλεια και πρέπει να γίνει δεκτός, ως βάσιμος, ο οικείος (πρώτος) λόγος της αναιρέσεως, να αναιρεθεί, κατά τούτο, η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), ενώ παρέλκει, κατόπιν αυτών, η έρευνα του δεύτερου λόγου της αιτήσεως, εκ του άρθρου 559 αρ. 11 Κ.Πολ.Δ. Τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας εταιρείας, που κατέθεσε προτάσεις, πρέπει να επιβληθούν σε βάρος των αναιρεσιβλήτων, λόγω της ήττας τους (αρθρ. 176, 183 του ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

- Συνεκδικάζει τις αιτήσεις αναίρεσης.

- Απορρίπτει την από 28-12-2006 αίτηση της Α. Ι. Γ. για αναίρεση της 1563/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών, την επί της οποίας δίκη συνεχίζουν οι κληρονόμοι της Ι. Γ., Μ. Γ. και Φ. Γ.

- Καταδικάζει τους ανωτέρω, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης εταιρείας, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

- Δέχεται την από 12-7-2006 αίτηση της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Ν.Ε. Σ.ΑΕ" για αναίρεση της ίδιας απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

- Αναιρεί, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος, την 1563/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

- Παραπέμπει, κατά τούτο, την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

- Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας εταιρείας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 13 Μαρτίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 2 Απριλίου 2012.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ