539/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 539 / 2018 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 539/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους δικαστές: Ευφημία Λαμπροπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χριστόφορο Κοσμίδη, Στυλιανή Γιαννούκου, Χαράλαμπο Μαχαίρα και Μαρία Νικολακέα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του στις 20 Δεκεμβρίου 2016, με την παρουσία και της γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "..." και το διακριτικό τίτλο "... Α.Ε." που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Ζερδελή και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ν. Τ. του Κ., κατοίκου ... και 2) Θ. Μ. του Δ., κατοίκου ..., οι οποίοι παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Περπατάρη και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-7-2012 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2888/2013 του ίδιου δικαστηρίου και 3052/2015 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 8-12-2015 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Μαρία Νικολακέα ανέγνωσε την από 8-4-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος αναίρεσης και να απορριφθεί ο δεύτερος. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 669 παρ. 2 Α.Κ., 1 ν. 2112/1920, 1 και 5 ν. 3198/1955 προκύπτει ότι η καταγγελία της συμβάσεως εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου είναι μονομερής αναιτιώδης δικαιοπραξία και συνεπώς το κύρος αυτής δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή την ελαττωματικότητα της αιτίας για την οποία έγινε αλλά αποτελεί δικαίωμα του εργοδότη και του εργαζομένου.

Η άσκηση όμως του δικαιώματος αυτού, όπως και κάθε δικαιώματος, υπόκειται στον περιορισμό του άρθρου 281 Α.Κ., δηλαδή της μη προφανούς υπερβάσεως των ορίων που επιβάλλει η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος. Η προφανής υπέρβαση των ορίων αυτών καθιστά την καταγγελία άκυρη σύμφωνα με τα άρθρα 174 και 180 Α.Κ.

Στην περίπτωση αυτή ο εργοδότης υποχρεούται να δέχεται τις υπηρεσίες του μισθωτού και σε περίπτωση υπερημερίας του να καταβάλλει τις αποδοχές του κατά τα άρθρα 648 και 656 Α.Κ. Προφανής υπέρβαση των ορίων που επιβάλλουν τα χρηστά ήθη και ο οικονομικός σκοπός του οικείου δικαιώματος συντρέχει και όταν η καταγγελία έγινε από εμπάθεια ή για λόγους εκδικήσεως λόγω νόμιμης αλλά μη αρεστής στον εργοδότη συμπεριφοράς του μισθωτού, όπως στην περίπτωση που ο μισθωτός αξιώνει από τον εργοδότη την τήρηση των συμφωνημένων όρων εργασίας και ειδικότερα την καταβολή των δεδουλευμένων αποδοχών του (Α.Π. 412/2017).

Εξ άλλου επί απολύσεων που οφείλονται σε οικονομικοτεχνικούς λόγους, όπως μεταξύ άλλων είναι η αναδιοργάνωση των υπηρεσιών της επιχειρήσεως και η μείωση του προσωπικού για οικονομικούς λόγους που επιβάλλονται από συγκεκριμένες οικονομικές συνθήκες τις οποίες αντιμετωπίζει η επιχείρηση, η απόφαση (επιλογή) του εργοδότη να ανταπεξέλθει με τον τρόπο αυτό στη διαφαινόμενη οικονομική κρίση της επιχειρήσεως δεν ελέγχεται από τα δικαστήρια από πλευράς σκοπιμότητας ή αναγκαιότητας.

Όμως η καταγγελία της εργασιακής συμβάσεως εργαζομένου στην επιχείρηση, που αποτελεί το έσχατο μέσο αντιμετωπίσεως των προβλημάτων της, ελέγχεται από τα δικαστήρια από την άποψη της καταχρηστικής ασκήσεως του σχετικού δικαιώματος του εργοδότη, δηλαδή αν η καταγγελία ήταν αναπόφευκτη ή θα ήταν δυνατή για τον εργοδότη η επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού της αναδιαρθρώσεως των υπηρεσιών της επιχειρήσεώς του με τη λήψη άλλων ηπιότερων μέσων, όπως απασχόληση του μισθωτού σε άλλη θέση ή μερική απασχόληση αυτού (Α.Π. 595/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφασή του το εφετείο δέχθηκε, κατά το μέρος που ενδιαφέρει τον αναιρετικό έλεγχο, τα εξής: "Οι ενάγοντες [ήδη αναιρεσίβλητοι] προσλήφθηκαν από την εναγομένη [ήδη αναιρεσείουσα] με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου στις 28-8-2008 ο πρώτος ενάγων και στις 16-3-2009 ο δεύτερος ενάγων προκειμένου να εργασθούν ως ηχολήπτες στο ραδιοφωνικό σταθμό "..." ιδιοκτησίας της εναγομένης.

Οι ενάγοντες είχαν συμφωνήσει... να εργάζονται 5 ημέρες την εβδομάδα και 35 ώρες εβδομαδιαία αντί 2.118 ευρώ για τον πρώτο ενάγοντα και το εκάστοτε προβλεπόμενο από την οικεία ΣΣΕ για το δεύτερο ενάγοντα. Οι ενάγοντες εργάζοντο υπερωριακά κατά τις νύκτες και Κυριακές, γεγονός που δεν αμφισβήτησε η εναγομένη καθόσον με το από 4-10-2012 ιδιωτικό συμφωνητικό αναγνώρισε η εναγομένη ότι του οφείλει το καθαρό ποσό των 11.036,60 ευρώ, αφαιρεθέντων ήδη των ποσών 173,61 ευρώ για κρατήσεις ΙΚΑ και 2.539,51 ευρώ για ΦΜΥ αλληλεγγύης 2012.

Η εναγόμενη δια του εκπροσώπου της Σ. άσκησε έντονες πιέσεις στους ενάγοντες όπως υπογράψουν νέες ατομικές συμβάσεις εργασίας με μείωση αποδοχών τουλάχιστον 20%. Μάλιστα την 1-12-2011 ως μορφή πίεσης απολύθηκε ο προϊστάμενος των εναγόντων Σ., του οποίου τελικά ανακλήθηκε η απόλυση. Τη 19-3-2012, λόγω της απόλυσης του συναδέλφου των εναγόντων Η.

Μ., το συνδικαλιστικό σωματείο των εναγόντων ΕΤΕΡ (Ένωση Τεχνικών Ραδιοφωνίας) άρχισε απεργιακές κινητοποιήσεις με αίτημα την επαναπρόσληψη των απολυθέντων Μ. και Θ., που απολύθηκε εν τω μεταξύ κατά την έναρξη των απεργιακών κινητοποιήσεων. Την 3-4-2012 η εναγομένη κατήγγειλε τη σύμβαση εργασίας των εναγόντων.

Ο λόγος της απόλυσής τους ήταν η διεκδίκηση εκ μέρους τους των νομίμων αποδοχών και η άρνησή τους να δεχθούν την ουσιαστική μείωση των αποδοχών τους. Η εναγομένη θα μπορούσε να μην καταφύγει στο έσχατο μέσο που είναι η απόλυση αλλά να χρησιμοποιήσει άλλα ηπιότερα μέσα, όπως απασχόληση σε παρεμφερείς εργασίες του επιχειρηματικού ομίλου "..." που ανήκει αυτή ή να τηρήσει τη νόμιμη διαδικασία για μερική απασχόληση των εναγόντων.

Η ενέργειά της, δηλαδή η καταγγελία της σύμβασης των εναγόντων, είναι άκυρη ως καταχρηστική (άρθρο 281 Α.Κ.) καθόσον υπερέβη τα όρια που θέτει ο κοινωνικός και οικονομικός σκοπός του δικαιώματος, η καλή πίστη και τα χρηστά ήθη. Η εναγομένη περιήλθε σε υπερημερία και συνεπώς οφείλει μισθούς υπερημερίας για το διάστημα Απρίλιος 2012 έως Δεκέμβριος 2012 που ανέρχονται στο ποσό των 19.062 ευρώ για τον πρώτο ενάγοντα (9 x 2.118) και 11.926,44 ευρώ (9 Χ 1.325,16 ευρώ) για το δεύτερο ενάγοντα, νομιμότοκα αφότου κάθε ειδικότερο [κονδύλιο] κατέστη απαιτητό, δεκτής γενομένης ως ουσία βάσιμης εν μέρει της αγωγής.

Περαιτέρω ο ισχυρισμός της εναγομένης-εκκαλούσας ότι η απόλυση των εναγόντων οφείλεται σε οικονομοτεχνικούς λόγους δεν ευσταθεί και συνεπώς είναι απορριπτέος ο σχετικός λόγος έφεσης διότι, ανεξάρτητα από τα υπάρχοντα οικονομικά προβλήματα της εναγομένης, έπρεπε έναντι των εναγόντων να εφαρμόσει ηπιότερα μέτρα, τα οποία προφανώς δεν θα προκαλούσαν δυσχέρεια στην οικονομική της κατάσταση, όπως προαναφέρθηκε".

Με βάση αυτές τις παραδοχές το εφετείο απέρριψε την έφεση της εναγομένης κατά της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, με την οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή η αγωγή, είχε αναγνωρισθεί ότι η καταγγελία των συμβάσεων εργασίας των εναγόντων ήταν άκυρη και είχε υποχρεωθεί η εναγομένη να καταβάλει στους ενάγοντες τα ποσά των 19.062 και 11.926,44 ευρώ αντίστοιχα νομιμοτόκως κατά τις αναφερόμενες εκεί διακρίσεις.

Έτσι που έκρινε το εφετείο δεν παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 281 Α.Κ. ούτε στέρησε την προσβαλλόμενη απόφασή του νόμιμης βάσεως, αφού διέλαβε σ' αυτήν επαρκείς, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες ως προς το κρίσιμο ζήτημα της καταχρηστικής ασκήσεως εκ μέρους των αρμοδίων οργάνων της εναγομένης του δικαιώματος καταγγελίας των συμβάσεων εργασίας των εναγόντων.

Επομένως ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο η αναιρεσείουσα υποστηρίζει τα αντίθετα και αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση τις αναιρετικές πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθ. 1 εδ. α και 19 Κ.Πολ.Δ., είναι αβάσιμος. Από τις διατάξεις των άρθρων 335, 338 έως 340 (όπως ίσχυε πριν από την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο δεύτερο παρ. 2 ν. 4335/2015 και έχει εν προκειμένω εφαρμογή) και 346 Κ.Πολ.Δ.

προκύπτει ότι το δικαστήριο, για το σχηματισμό της κρίσεώς του ως προς τους πραγματικούς ισχυρισμούς που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλούνται και προσκομίζουν νομίμως οι διάδικοι. Εξ άλλου κατά το άρθρο 671 παρ. 1 εδ. δ Κ.Πολ.Δ. (όπως ίσχυε πριν από τη σιωπηρή κατάργησή του με το άρθρο 1 άρθρο τέταρτο ν. 4335/2015 και έχει εν προκειμένω εφαρμογή), στην ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών λαμβάνονται υπόψη από το δικαστήριο κατά την εκτίμηση των αποδείξεων και ένορκες βεβαιώσεις ενώπιον ειρηνοδίκη ή συμβολαιογράφου μόνο αν έγιναν ύστερα από προηγούμενη κλήτευση του αντιδίκου πριν από είκοσι τέσσερις τουλάχιστον ώρες.

Από την τελευταία αυτή διάταξη προκύπτει ότι οι κατά τ' ανωτέρω ληφθείσες ένορκες βεβαιώσεις αποτελούν ιδιαίτερο αποδεικτικό μέσο, διαφορετικό από τους μάρτυρες και τα έγγραφα. Γι' αυτό, όταν προσκομίζεται ένορκη βεβαίωση στο δικαστήριο της ουσίας προς απόδειξη ή ανταπόδειξη ουσιώδους ισχυρισμού, πρέπει να αναφέρεται ειδικά στην απόφαση ότι αυτή αφενός έχει δοθεί ύστερα από προηγούμενη κλήτευση του αντιδίκου και αφετέρου έχει ληφθεί υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας (Α.Π. 176/2016).

Στην προκειμένη περίπτωση με το δεύτερο λόγο αναιρέσεως η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την ανωτέρω αναιρετική πλημμέλεια και συγκεκριμένα ότι το εφετείο κατά τη διαμόρφωση του αποδεικτικού του πορίσματος δεν έλαβε υπόψη τις …/2013 και …/2013 ένορκες βεβαιώσεις της Ε. Α. ενώπιον της Ειρηνοδίκου Χαλανδρίου και του Ε.

Μ. ενώπιον του συμβολαιογράφου Αθηνών Η. Κ., αντίστοιχα, οι οποίες (ένορκες βεβαιώσεις) είχαν ληφθεί μετά από προηγούμενη νομότυπη και εμπρόθεσμη κλήτευση των εναγόντων και τις οποίες αυτή είχε επικαλεσθεί και προσκομίσει για ανταπόδειξη κατά της αγωγής. Ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος ως αβάσιμος αφού στην προσβαλλόμενη απόφαση γίνεται ρητή μνεία ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη τις ανωτέρω ένορκες βεβαιώσεις και τις αντίστοιχες εκθέσεις επιδόσεώς τους.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της η υπό κρίση αίτηση και να καταδικασθεί η αναιρεσείουσα, λόγω της ήττας της, στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων σύμφωνα με το σχετικό αίτημα των τελευταίων (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 8-12-2015 αίτηση για αναίρεση της 3052/2015 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσίβλητων, την οποία ορίζει σε χίλια εκατό (1.100) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 2 Μαΐου 2017.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 15 Μαρτίου 2018.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ