532/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 532 / 2007 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 532/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καλαμίδα, Δημήτριο Κανελλόπουλο, Διονύσιο Γιαννακόπουλο και Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 22 Ιανουαρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Γιαννέλη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ...., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νικόλαο Εμμανουηλίδη, χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: ....., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Τσιμικλή.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-11-1989 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Καλαμάτας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 38/2000 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 107/2004 του Εφετείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 24 Ιανουαρίου 2005 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Παπαηλιού ανέγνωσε την από 11 Ιανουαρίου 2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως για τους πρώτο, δεύτερο και τέταρτο λόγους και να απορριφθεί για τον τρίτο. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 131 ΑΚ, όπως ίσχυε προ της τροποποιήσεώς της από το άρθρο 16 του ν. 2447/1996, η δήλωση βούλησης είναι άκυρη, αν κατά το χρόνο που έγινε, το πρόσωπο δεν είχε συνείδηση των πράξεών του ή δεν είχε τη χρήση του λογικού επειδή έπασχε από πνευματική ασθένεια. Εξάλλου, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσης ιδρύεται, όταν από τις αιτιολογίες της αποφάσεως δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση του δικαστηρίου, στη συγκεκριμένη περίπτωση περί της συνδρομής των νόμιμων όρων και προϋποθέσεων της διατάξεως που εφαρμόστηκε ή περί της μη συνδρομής τούτων, που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτήρα των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολ.

ΑΠ 28/1997, Ολ. ΑΠ 30/1997). Στην προκείμενη περίπτωση η αναιρεσείουσα με τον πρώτο, ως εκτιμάται, εκ του άρθρου 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ λόγο αναιρέσεως προβάλλει την αιτίαση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παραβίασε εκ πλαγίου τη διάταξη του άρθρου 131 ΑΚ, στερούμενη νόμιμης βάσεως, διότι περιλαμβάνει ανεπαρκείς, ασαφείς και αντιφατικές αιτιολογίες επί ζητήματος που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (της στέρησης χρήσεως του λογικού από τη διενεργήσασα την επίδικη δικαιοπραξία).

Από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι αυτή δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Η Χ1, που πέθανε στις 20-11-1988, σε ηλικία 92 ετών, θεία εκ πατρός της εκκαλούσας (ενάγουσας), που είχε γεννηθεί το έτος 1899, διέμενε μόνη της στην Κοινότητα .... και λόγω του προχωρημένου της ηλικίας της αλλά και της σωματικής κατάστασης της υγείας της (ήταν κατάκοιτη) είχε άμεση ανάγκη της φροντίδας άλλου προσώπου, αφού οι στενοί συγγενείς της που κατοικούσαν στην εν λόγω Κοινότητα, ήτοι η αδελφή της ....

και η νύφη της ....., ήσαν μεγάλης ηλικίας, αντιμετώπιζαν προβλήματα υγείας και δεν ήταν σε θέση να την βοηθήσουν. Έτσι, η τελευταία (....) μαζί με την εκκαλούσα και τον ....., συγγενή της Χ1, συμφώνησαν με την εφεσίβλητη - εναγομένη στις αρχές του έτους 1987 να αναλάβει η τελευταία όλη την φροντίδα της ανωτέρω υπερήλικης, ήτοι την καθαριότητα, παρασκευή φαγητού, πλύσιμο κλπ., έναντι ανταλλάγματος πενήντα (50) ελαιοδένδρων από την περιουσία της (υπερήλικης) και την σύνταξη του ΟΓΑ που έπαιρνε αυτή (Χ1), ύψους 12.000 δραχμών το μήνα.

Σε εκτέλεση της ανωτέρω συμφωνίας η εφεσίβλητη παρείχε νυχθημερόν τις υπηρεσίες της στην Χ1, δεδομένου ότι ήταν και γειτόνισσά της. Ακολούθως, η Χ1 μεταβίβασε προς την εφεσίβλητη, ηλικίας τότε 91 ετών, με το υπ΄ αριθμ. .... πωλητήριο συμβόλαιο της συμβολαιογράφου ...., που νόμιμα μεταγράφηκε στα οικεία βιβλία μεταγραφών του υποθηκοφυλακείου .....τα παρακάτω ακίνητά της : 1) το 1/2 εξ αδιαιρέτου επί ενός οικοπέδου άρτιου κατά παρέκκλιση και οικοδομήσιμου, εντός των ορίων του οικισμού της Koινότητας .....

εκτάσεως 650,82 τ.μ., με την επ' αυτού ανώγειο οικία του, επιφανείας 63,96 τ.μ., όπως αυτό φαίνεται υπό τα στοιχεία 1, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 1 στο από Mαρτίου 1988 τοπογραφικό διάγραμμα του μηχανικού, ..... και συνορεύει βόρεια ..... νότια με ιδιοκτησίες αδελφών ...., ανατολικά με ρέμα ..... και δυτικά με ιδιοκτησίες ...... 2) ένα αγροτεμάχιο στη θέση ....

της κτηματικής περιφέρειας Κοινότητας ..... εκτάσεως 400 τ.μ., με οκτώ (8) ελαιόδενδρα, που συνορεύει με ιδιοκτησίες .... και κληρονόμων ..... 3) έτερο αγροτεμάχιο στη θέση .... της κτηματικής περιφέρειας Κοινότητας ..... εκτάσεως 500 τ.μ., με δέκα τρία (13) ελαιόδενδρα, που συνορεύει με ιδιοκτησίες...., 4) ένα αγροτεμάχιο στη θέση .....

της κτηματικής περιφέρειας ......, εκτάσεως 400 τ.μ. περίπου, με εννέα (9) ελαιόδενδρα, που συνορεύει με ιδιοκτησίες ....., 5) έτερο αγροτεμάχιο στη θέση ..... της κτηματικής περιφέρειας Κοινότητας ......, εκτάσεως 300 τ.μ. περίπου με έξι (6) ελαιόδενδρα, που συνορεύει με ιδιοκτησίες .....6) έτερο αγροτεμάχιο στη θέση .....της κτηματικής περιφέρειας Κοινότητας ...., εκτάσεως 400 τ.μ.

περίπου, με επτά (7) ελαιόδενδρα, που συνορεύει με ιδιοκτησίες ..... 7) ένα αγροτεμάχιο στην θέση ..... της κτηματικής περιφέρειας Κοινότητας ...... εκτάσεως 400 τ. μ. περίπου, με επτά (7) ελαιόδενδρα, που συνορεύει με ιδιοκτησίες ....., αντί συνολικού τιμήματος 790.000 δραχμών, όπως αναγράφεται στο σχετικό συμβόλαιο, αφού είχαν υπολογιστεί χωριστά και οι υπηρεσίες που η εναγομένη της παρείχε μέχρι τότε και επρόκειτο να της παρέχει μέχρι το τέλος της ζωής της.

Το ανωτέρω συμβόλαιο συντάχθηκε με ελεύθερη και ανεπηρέαστη βούληση της πωλήτριας, με γνώση της σπουδαιότητας της πράξης και του περιεχομένου της. Από κανένα αποδεικτικό στοιχείο δεν αποδείχθηκε ότι η τελευταία κατά τον ανωτέρω χρόνο (Μάιο 1988) αδυνατούσε να διαγνώσει την ουσία και το περιεχόμενό της από αυτήν επιχειρηθείσας πράξεως της μεταβιβάσεως των αναφερομένων στο συμβόλαιο ακινήτων.

Η ανωτέρω βεβαίως αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας, όπως βαρηκοΐα, διαταραχή μνήμης και αρτηριοσκλήρυνση, εξασθένηση, ιδιορρυθμία του χαρακτήρα των υπεργήρων, τα οποία, παρατηρoύνται συνήθως κατά το στάδιο της προχωρημένης γεροντικής ηλικίας και δεν είναι ασυμβίβαστα προς την όλη από την πάροδο μακρού χρόνου γενική φθορά (σωματική και πνευματική) του ανθρώπινου οργανισμού.

Πλην όμως δεν αποδείχθηκε ότι κατά τη σύνταξη του άνω πωλητηρίου συμβολαίου έπασχε από πνευματική νόσo η οποία της στερούσε τη χρήση του λογικού, έτσι ώστε vα αποκλείεται ο ελεύθερος προσδιορισμός της βουλήσεώς της με λογικούς υπολογισμούς. Στην κρίση αυτή άγεται το Δικαστήριο από τις σαφείς και κατηγορηματικές καταθέσεις των μαρτύρων ανταποδείξεως, ....

και ...., οι οποίοι εξεταζόμενοι καταθέτουν ότι έβλεπαν την γερόντισσα να βρίσκεται σε καλή πνευματική κατάσταση και αν και βαρήκοη να διαβάζει και να συνεννοείται χωρίς πρόβλημα. Οι ως άνω καταθέσεις τους κρίνονται ιδιαίτερα πειστικές, αφού οι μάρτυρες αυτοί, αφενός μεν δεν είναι συγγενείς με τους διαδίκους και ως εκ τούτου δεν έχουν κανένα συμφέρον από την έκβαση της δίκης, αφετέρου δε καταθέτουν εξ ιδίας αντιλήψεως, αφού παραστάθηκαν κατά την σύνταξη του επίμαχου συμβολαίου, άκουσαν την ανάγνωσή του από την συμβολαιογράφο, βεβαίωσαν το περιεχόμενό του και το υπέγραψαν.

Αμφότεροι δε κατέθεσαν χαρακτηριστικά ότι η συμβολαιογράφος τη ρώτησε κατ΄ επανάληψη αν ξέρει τι κάνει κι είπε ότι ξέρει τι κάνει, δεν θέλει όμως η εφεσίβλητη να τη βγάλει από το σπίτι μέχρις ότου πεθάνει. Αντίθετα η κατάθεση του μάρτυρα απόδειξης ...., ενοικιαστή των ακινήτων της αποβιώσασας πωλήτριας κρίνεται ως υπερβολική, όταν καταθέτει "η Χ1 δεν καταλάβαινε τίποτα, δεν υπέγραψε αυτό το χαρτί", αφού το σχετικό συμβόλαιό συντάχθηκε ενώπιον της συμβολαιογράφου, η οποία εξέτασε προηγουμένως την ικανότητα της πωλήτριας προς δικαιοπραξία, Το γεγονός δε, ότι η πωλήτρια ήταν βαρήκoη δεν εμπόδιζε αυτή να ακούσει, δεδομένου ότι η ανάγνωση του συμβολαίου έγινε πλησίον της.

Οι ως άνω καταθέσεις δεν αναιρoύνται από την από 19-8-1988 αίτηση της εκκαλούσας προς τον Ειρηνοδίκη Καλαμάτας προς σύγκληση συγγενικού συμβουλίου προκειμένου να τεθεί η θεία της (πωλήτρια των ακινήτων) υπό δικαστική απαγόρευση, και την υπ' αριθμ, 198/15-11-1988 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καλαμάτας, που εκδόθηκε κατόπιν της από 20-7-88 αίτησης της εκκαλούσας, η οποία (απόφαση) δέχθηκε την αίτηση αυτή και διόρισε την εκκαλούσα προσωρινή διαχειρίστρια της θείας της Χ1, ενόψει του ότι όλη η διαδικασία κινήθηκε μετά την σύνταξη του επίμαχου συμβολαίου (3-5-1988), καίτοι όπως ισχυρίζεται η εκκαλούσα η κατάσταση της υπερήλικης θείας της είχε αρχίσει να επιδεινώνεται από τα τέλη του έτους 1987.

Συνεπώς, ο ισχυρισμός της εκκαλούσας (ενάγουσας) ότι η πωλήτρια δεν είχε συνείδηση του τι έπραττε κατά τη σύνταξη και υπογραφή εκ μέρους της του άνω συμβολαίου δεν αποδεικνύεται βάσιμος, αφού από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν προκύπτει ότι αυτή είχε μέχρι τότε νοσηλευθεί σε ανάλογο νοσηλευτικό ίδρυμα ή ότι η παρακολούθηση της υγείας της είχε ανατεθεί σε ειδικούς ιατρούς.

Σημειωτέον ότι η προσκομισθείσα από 4-6-1988 ιατρική γνωμάτευση ιδιώτη ιατρού (του νευρολόγου - ψυχιάτρου .........), στην οποία βεβαιώνεται ότι η ανωτέρω Χ1 πάσχει από γεροντική άνοια και αμνησία δεν άγει στην κρίση ότι απαραίτητα αυτή έπασχε κατά τον επίδικο χρόνο συντάξεως του συμβολαίου (3-5-1988), λαμβανομένου μάλιστα υπόψη ότι η γνωμάτευση αυτή συντάχθηκε ένα περίπου μήνα μετά τη σύνταξη του ως άνω συμβολαίου.

Έτσι, αφού η εκκκαλούσα - ενάγουσα δεν αποδεικνύει γεγονότα συγκεκριμένα από τα οποία να προκύπτει κατά τρόπο αναμφίβολο η στέρηση της χρήσεως του λογικού της ανωτέρω, ένεκα πνευματικής νόσου, δεν αποδείχθηκε ότι η άνω δικαιοπραξία (πώληση) είναι άκυρη". Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο παραβίασε εκ πλαγίου τη διάταξη του άρθρου 131 ΑΚ, όπως αυτή ίσχυε προ της τροποποιήσεώς της με το άρθρο 16 του ν. 2447/1996, διότι περιέχει ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες ως προς ουσιώδες ζήτημα, της χρήσεως ή μη του λογικού της αποβιώσασας Χ1 κατά τον κρίσιμο χρόνο της συντάξεως του επίμαχου αγοραπωλητηρίου συμβολαίου, διότι ενώ δέχεται :

α) ότι η κληρονομουμένη Χ1, ηλικίας 91 ετών κατά το χρόνο της δικαιοπραξίας, ήταν κατάκοιτη, με σοβαρά προβλήματα υγείας (βαρηκοΐας, διαταραχή μνήμης και αρτηριοσκλήρυνση, εξασθένηση) β) ότι η συμφωνία με την αναιρεσίβλητη στις αρχές του έτους 1987, για την παροχή υπηρεσιών στην ως άνω κληρονομουμένη (καθαριότητα, πλύσιμο, παρασκευή φαγητού), έναντι αμοιβής (50 ελαιόδενδρα από την περιουσία της και 12.000 δρχ.

το μήνα), δεν την έκανε η ίδια, αλλά συγγενικά της πρόσωπα, μεταξύ των οποίων και η αναιρεσείουσα γ) ότι ο νευρολόγος ψυχίατρος ..... με την από 4-6-1988, δηλ. ένα μήνα μετά την ως άνω δικαιοπραξία, γνωμάτευσή του, βεβαιώνει ότι αυτή πάσχει από μυελική γεροντική άνοια και αμνησία, και δ) ότι με την 198/15-11-1988 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καλαμάτας, κατόπιν αιτήσεως της αναιρεσείουσας, ανηψιάς εκ πατρός της κληρονομουμένης, ορίστηκε αυτή προσωρινή διαχειρίστρια της περιουσία της Χ1, η προσβαλλόμενη απόφαση, παρά τις ανωτέρω παραδοχές, κατέληξε, στο αποδεικτικό πόρισμα ότι δεν προέκυπτε κατά τρόπο αναμφίβολο η στέρηση της χρήσεως του λογικού της Χ1 κατά το χρόνο της συντάξεως του ως άνω συμβολαίου, ήτοι δέχεται ότι κατά τον κρίσιμο ως άνω χρόνο είχε αυτή τη χρήση του λογικού, χωρίς να αιτιολογεί επαρκώς πως η αποβιώσασα, ενώ έπασχε από τις ανωτέρω σοβαρές παθήσεις, είχε τη χρήση του λογικού της και εντεύθεν ήταν ικανή προς δικαιοπραξία.

Επομένως, η προσβαλλόμενη απόφαση υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ, και ο ως άνω λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος.

Μετά ταύτα, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ)

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 107/2004 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την απόφαση που αναιρέθηκε. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό εννιακοσίων εβδομήντα (970) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 21 Φεβρουαρίου 2007.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 12 Μαρτίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ