524/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 524 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 524/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χαράλαμπο Ζώη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Ιωάννα Λούκα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Ιανουαρίου 2011, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Αλλοδαπής Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "NOVA ALLGEMEINE VERSICHERUNG AG - SIGNAL IDUNA GRUPPE", που εδρεύει στην Γερμανία, και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία "ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΣ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Έυα Τσελώνη-Παρασκευοπούλου με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ε. χήρας Ν. Α., κατοίκου ..., 2) Σ. Α. του Ν., κατοίκου ..., 3) Α. Α. του Ν., συζύγου Φ. Π., κατοίκου ..., 4) Ν.-Α. Α., κατοίκου ..., 5) Ε.-Β. Α. του Σ., 6) Κ. Μ., συζύγου Σ. Α., κατοίκων ..., 7) Φ. Π. και Α. Α. συζύγου Φ. Π. ως νομίμων εκπροσώπων του ανηλίκου τέκνου τους ως ασκούντες την γονική του μέριμνα, Α. - Ν. Π., κατοίκων ..., 8) Φ. Π. του Α., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Θεοδώρα Πέτρου-Πέτρουλα με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7/4/2006 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4093/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 5259/2009 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 5/11/2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ιωάννα Λούκα ανέγνωσε την από 22/12/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των δευτέρου και τετάρτου και την απόρριψη των λοιπών λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υπόχρεου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας.

Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία αυτή περίπτωση εκείνος που υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία, είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη.

Αιτιώδης δε συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, ήταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή και μπορούσε αντικειμενικά να επιφέρει κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Τα πιο πάνω έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση του άρθρου 10 του ν. ΓΠΝ/1911, ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, κατά το οποίο είναι εφαρμοστέα η διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ. Τέλος, η παράβαση διατάξεων του ΚΟΚ δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Περαιτέρω, ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται και αν παραβιάστηκε κανόνας εσωτερικού δικαίου. Ο κανόνας αυτός παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, η οποία υπάρχει, αν ο κανόνας δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε ή αν εφαρμοστεί εσφαλμένα.

Τέλος, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ λόγος για αναίρεση απόφασης επειδή δεν έχει νόμιμη βάση ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν επαρκώς από τις παραδοχές της τα περιστατικά που είναι αναγκαία, στη συγκεκριμένη περίπτωση, για την κρίση του δικαστηρίου περί της συνδρομής των νόμιμων όρων και προϋποθέσεων της διάταξης που εφαρμόστηκε ή περί της μη συνδρομής τούτων, η οποία αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες σχετικά με το χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης (Ολ.

ΑΠ 1/1999). Αντίθετα, δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, όταν πρόκειται για ελλείψεις, αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση στάθμιση και αιτιολόγηση του εναγόμενου απ' αυτές συμπεράσματος γιατί το δικαστήριο προβαίνει στην κρίση του αυτή, ανέλεγκτα (άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ) εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτόν είναι αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε αναλέγκτως ως προκύψαντα από τις αποδείξεις τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: "Την 13-12-2004 περί ώρα 13.00, ο Ν. Α., οδηγούσε το υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ... δίκυκλο μοτοποδήλατο και εκινείτο στην πρώτη από δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας της Λεωφόρου Κηφισσού με κατεύθυνση προς Πειραιά.

Την αυτή ημέρα και ώρα, ο Χ. Θ. οδηγούσε το υπ' αριθμ. ... φορτηγό - ελκυστήρα με το υπ' αριθμ. ... επικαθήμενο, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική του ευθύνη από ατυχήματα στη δεύτερη εναγομένη αλλοδαπή ασφαλιστική εταιρεία με τη επωνυμία "NOVA ALLGEMΕINE VERSICHERUNG AG - SIGNAL IDUNA GRUPPE" με την οποία ευθύνεται εις ολόκληρον και το τρίτο εναγόμενο ν.π.ι.δ.

με την επωνυμία "Γραφείο Διεθνούς Ασφαλίσεως" και κινούμενος στην δεύτερη από δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας της αυτής ως άνω λεωφόρου Κηφισσού, παρέσυρε το παραπάνω δίκυκλο μοτοποδήλατο και τραυμάτισε θανάσιμα τον οδηγό αυτού. Ειδικότερα, ως προκύπτει από την έκθεση αυτοψίας και το σχεδιάγραμμα οι τέσσερις λωρίδες κυκλοφορίας της Λεωφόρου Κηφισσού, στο ύψος της αντιπροσωπείας αυτοκινήτων FΙΑΤ, μειώνονται σε τρεις, η οποία, μείωση, επισημαίνεται με πινακίδα Π - 70 και με βέλη εκτροπής αριστερά επί της δεξιάς λωρίδας κυκλοφορίας του ρεύματος προς Πειραιά, τα οποία ήσαν αποχρωματισμένα και μη ευχερώς ορατά με αποτέλεσμα το πλάτος της λεωφόρου Κηφισσού από 15,40μ.

να μειώνεται σε 11,50μ. Στο ως άνω σημείο ο οδηγός του προαναφερθέντος φορτηγού - ελκυστήρα δεν είχε τεταμένη την προσοχή του στους λοιπούς που χρησιμοποιούσαν την οδό ούτε έλαβε υπ' όψη του τις συνθήκες του οδοστρώματος, μείωση λωρίδων κυκλοφορίας, και παρέσυρε το δίκυκλο μοτοποδήλατο το οποίο στη συνέχεια εξετράπη της πορείας του προς τα δεξιά του οδοστρώματος πλησίον της νησίδας, με αποτέλεσμα αυτό να υποστεί φθορές και βλάβες στο εμπρόσθιο μέρος αυτού καθώς και στη δεξιά πλευρά του και να τραυματιστεί θανάσιμα ο οδηγός αυτού.

Σύμφωνα δε και με το από 5-3-2005 σήμα της ΙΝΤΕΡΠΟΛ προς το Τμήμα Τροχαίας Περιστερίου, ο Χρ. Θάνος δήλωσε ότι κατά την ημέρα του ατυχήματος αυτός ήταν ο οδηγός του φορτηγού οχήματος πλην όμως δεν αντιλήφθηκε το ατύχημα. Ειδικότερα ο οδηγός του δικύκλου (Ν. Α.), υπέστη κατάγματα οστών πυέλον, εγκαρσίων αποφύσεων οσφυϊκών σπονδύλων, μεγάλο οπισθοπεριτοναϊκό αιμάτωμα, ολιγαιμικό shock, οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια και υπεβλήθη σε εξωτερική οστεοσύνθεση πυέλου, τραχειοτομή, μηχανική αναπνοή στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (Μ.Ε.Θ) του νοσοκομείου "ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ" όπου διακομίστηκε αυθημερόν.

Στη Μ.Ε.Θ. του εν λόγω νοσοκομείου ο Ν. Α. παρέμεινε νοσηλευόμενος από 14-12-2004 έως 3-12-2005 συνεπεία του ενδίκου τραυματισμού του και τελικά, μετά από διαπύηση του οπισθοπεριτοναϊκού αιματώματος που αντιμετωπίστηκε συντηρητικά και επανειλημμένα σηπτικά επεισόδια με αιμοδυναμική αστάθεια επήλθε την 3-12-2005 ο θάνατος αυτού λόγω πολυοργανικής ανεπάρκειας.

Υπό τα περιστατικά αυτά η ένδικη σύγκρουση και ο εντεύθεν τραυματισμός του Ν. Α., συνεπεία του οποίου επήλθε ο θάνατος αυτού την 3-12-2005, οφείλεται στην κατά τα προαναφερθέντα οδική συμπεριφορά του Χ. Θ., η οποία συνιστά αμέλεια, μη καταβολή δηλαδή της επιμέλειας που επιβάλλεται αντικειμενικά και αφηρημένα και την οποία τηρεί υπό τις ίδιες περιστάσεις ο μέσος συνετός και προσεκτικός οδηγός, και η οποία, περαιτέρω, τελεί σε προφανή αιτιώδη σύνδεσμο με το επελθόν αδικοπρακτικό αποτέλεσμα.

Επίσης ο ανωτέρω υπαίτιος οδηγός καταδικάστηκε με την υπ' αριθμ. 5167/2009 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών σε ποινή φυλάκισης (2) ετών για την πράξη της ανθρωποκτονίας από αμέλεια (βλ. σχετικό απόσπασμα αυτής) κατά της οποίας, αποφάσεως, δεν προκύπτει ότι ασκήθηκε έφεση. Ουδεμία συνυπαιτιότητα βαρύνει τον θανόντα οδηγό του δικύκλου μοτοποδηλάτου και η σχετική ένσταση περί συνυπαιτιότητας αυτού (άρθρον 300 ΑΚ) που προέβαλον οι εναγόμενοι είναι απορριπτέα ως ουσία αβάσιμη.

Κατά συνέπεια, ο ισχυρισμός των εναγομένων ασφαλιστικής εταιρείας και Γραφείου Διεθνούς Ασφαλίσεως ότι ο Χ. Θ. δεν είχε εμπλοκή στο ένδικο τροχαίο ατύχημα ελέγχεται απορριπτέος ως ουσία αβάσιμος. Επομένως, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που με την προσβαλλομένη απόφασή του έκρινε διαφορετικά και απέρριψε την ένδικη αγωγή ως αβάσιμη κατ' ουσίαν γενομένου δεκτού ως ουσία βάσιμου του παραπάνω ισχυρισμού των εναγομένων, έσφαλε στην κρίση του, δεκτού γενομένου ως ουσία βάσιμου σχετικού λόγου εφέσεως των εναγόντων - εκκαλούντων.

Μετά από αυτά, πρέπει να εξαφανισθεί η εκκαλουμένη απόφαση και να εξετασθεί περαιτέρω η από 7-4-2006 ένδικη αγωγή των εναγόντων ήδη εκκαλούντων".

Έτσι όμως που έκρινε το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του αναφορικώς με τα ουσιώδη ζητήματα της υπαιτιότητας και της συνυπαιτιότητας των οδηγών των συγκρουσθέντων οχημάτων όπως επίσης και της υπάρξεως ή όχι αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς τους και του επελθόντος ζημιογόνου αποτελέσματος όχι πλήρεις, ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες με συνέπεια να καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος για την ορθή ή όχι εφαρμογή των διατάξεων που εφαρμόσθηκαν.

Συγκεκριμένα: Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση του δέχεται ότι πριν από το ατύχημα το μοτοποδήλατο του παθόντος εκινείτο στην πρώτη από τα δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας και το φορτηγό - ελκυστήρας εκινείτο στη δεύτερη από τα δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας και ότι στη λεωφόρο Κηφισσού για την κατεύθυνση των άνω οχημάτων στο ύψος της αντιπροσωπείας FIAT οι τέσσερις (4) λωρίδες περιορίζονται σε τρεις (3) λωρίδες κυκλοφορίας, ότι η μείωση αυτή των λωρίδων κυκλοφορίας επισημαίνεται με πινακίδα (Π) και με βέλη εκτροπής της πορείας αριστερά επί της δεξιάς λωρίδας κυκλοφορίας τα οποία όμως ήσαν αποχρωματισμένα και μη ευχερώς ορατά.

Όμως η απόφαση του Εφετείου δεν διευκρινίζει: 1) σε ποιο σημείο του οδοστρώματος συνέβη η σύγκρουση των οχημάτων τα οποία κατά τις παραδοχές της αποφάσεως πριν από το ατύχημα κινούνταν σε διαφορετικές λωρίδες κυκλοφορίας, 2) αν και ποιο σημείο του φορτηγού αυτοκινήτου, ενόψει του μεγάλου μήκους του, συγκρούσθηκε με το δίκυκλο μοτοποδήλατο του θανόντος, 3) αν ο οδηγός του φορτηγού αυτοκινήτου πριν από το ατύχημα αντιλήφθηκε ή μπορούσε να αντιληφθεί την πορεία του μοτοποδηλάτου και αν έλαβε υπόψη ότι το μοτοποδήλατο μετά την οριζόντια διαγράμμιση τύπου ζέβρας που ήταν χαραγμένη αλλά αποχρωματισμένη στην πρώτη από δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας, στην οποία αυτό τότε εκινείτο, έπρεπε αναγκαίως λόγω της μειώσεως των λωρίδων κυκλοφορίας να συνεχίσει την πορεία του μέσα στην πρώην δεύτερη από δεξιά και τώρα πρώτη από δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας, στην οποία εκινείτο το φορτηγό αυτοκίνητο. 4) Δεν διευκρινίζει η απόφαση του Εφετείου αν κάποιο από τα συγκρουσθέντα οχήματα άλλαξε ή όχι λωρίδα κυκλοφορίας στην οποία μέχρι το ατύχημα εκινείτο, και 5) Δεν διευκρινίζει η απόφαση ποια ήταν η πριν από το ατύχημα θέση των οχημάτων, δηλαδή αν τα οχήματα κινούνταν παράλληλα ή το ένα προπορευόταν του άλλου στη λωρίδα κυκλοφορίας του, ποια ήταν στη δεύτερη περίπτωση η μεταξύ τους απόσταση, ποια η ταχύτητα τους και, κυρίως, ποιο από τα δύο οχήματα έφθασε πρώτο στο σημείο στο οποίο μετά το βέλος εκτροπής προς τα αριστερά τελειώνει η αποχρωματισμένη τύπου ζέβρας οριζόντια διαγράμμιση οπότε το κινούμενο επ' αυτής μοτοποδήλατο ήταν αναγκασμένο να συνεχίσει την πορεία του εισερχόμενο στη λωρίδα κυκλοφορίας του φορτηγού (δηλαδή την πρώην δεύτερη από δεξιά η οποία στο άνω σημείο γινόταν πρώτη από δεξιά).

Επομένως κρίνεται βάσιμος ο δεύτερος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω παρελκούσης της έρευνας του δεύτερου λόγου αναιρέσεως πρέπει ν' αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η συγκρότηση του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι λόγω της ήττας τους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων (άρθρα 176 και 183 του ΚΠολΔ) όπως στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 5259/2009 τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων που ορίζει σε δυο χιλιάδες επτακόσια (2.700) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 16 Φεβρουαρίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 6 Απριλίου 2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ