523/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 523 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 523/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χαράλαμπο Ζώη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Ιωάννα Λούκα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Ιανουαρίου 2011, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Β. Γ. του Η., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Μιλτιάδη Καΐλα και εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Πρόκο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ι. Κ. του Ε., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Γεωργίου Καλλέργη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17/12/2006 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 61/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4909/2009 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 10/11/2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ιωάννα Λούκα ανέγνωσε την από 27/12/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου και την απόρριψη του δεύτερου λόγου της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο παραστάς στο ακροατήριο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με το άρθρο 361 ΑΚ για σύσταση ή αλλοίωση ενοχής με δικαιοπραξία, ενόσω ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά, απαιτείται σύμβαση. Κατά δε τα άρθρα 320 παρ. 1 και 321 παρ. 1 του ΑΚ αν ο τόπος της παροχής δεν συνάγεται ούτε από τη δικαιοπραξία ούτε από τις περιστάσεις και ιδίως από τη φύση της ενοχικής σχέσεως, τότε η παροχή καταβάλλεται στον τόπο όπου ο οφειλέτης είχε την κατοικία του κατά τη γένεση της ενοχής, αν δε η παροχή είναι χρηματική εν αμφιβολία ο οφειλέτης χρεωστεί να την καταβάλει στον τόπο όπου ο δανειστής έχει την κατοικία του κατά το χρόνο της καταβολής.

Εξάλλου κατά το άρθρο 349 ΑΚ ο δανειστής καθίσταται υπερήμερος αν δεν αποδέχεται την προσφερόμενη παροχή, η δε προσφορά απαιτείται να είναι πραγματική και προσήκουσα. Από το συνδυασμό των άνω διατάξεων με εκείνες των άρθρων 427 και 431 ΑΚ προκύπτει ότι ο με δικαιοπραξία προσδιορισμένος τόπος παροχής είναι ο πρωτίστως ληπτέος υπόψη ως τόπος εκπληρώσεως χρηματικής παροχής, ο οποίος τόπος παροχής αποτελεί ουσιώδη ιδιότητα αυτής.

Επομένως ενόψει των ανωτέρω μεταβολή του καθορισμένου με σύμβαση τόπου της παροχής δεν μπορεί να γίνει μονομερώς είτε από τον δανειστή είτε από τον οφειλέτη, αλλά απαιτείται προς τούτο σύμβαση (βλ. ΑΠ 836/1980 ΝοΒ 29,87 και ΑΠ 589/1986 Αρχ. Ν. 38,226). Περαιτέρω ως προσήκων θεωρείται ο τόπος εκείνος στον οποίο ο οφειλέτης πρέπει να ενεργήσει την εκπλήρωση της παροχής και ο δανειστής να την δεχθεί.

Επομένως προσφέροντας ο οφειλέτης την παροχή στον τόπο αυτό εκτελεί όσα του επιβάλλει ο νόμος και δεν περιάγεται σε υπερημερία. Αντιθέτως ο δανειστής αν αποκρούει την προσήκουσα προσφορά της παροχής που γίνεται στον τόπο της παροχής, περιέρχεται σε υπερημερία, εφόσον η προσφορά αυτή είναι πραγματική.

Τότε γεννάται υπέρ του οφειλέτη το προβλεπόμενο από τα άρθρα 427 και 431 ΑΚ δικαίωμα παρακαταθέσεως της οφειλής του προκειμένου να ελευθερωθεί από την ενοχή. Με την παρακατάθεση της παροχής υπό τους όρους του νόμου επέρχεται απόσβεση της ενοχής, ο δε οφειλέτης έχει την υποχρέωση να γνωστοποιήσει στον δανειστή την παρακατάθεση.

Όμως η γνωστοποίηση αυτή δεν αποτελεί προϋπόθεση για την αποσβεστική ενέργεια της παρακαταθέσεως. Εξάλλου κατά την έννοια του αριθμού 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση ιδίως όταν στο αιτιολογικό που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού δεν αναφέρονται διόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς, ενδοιαστικώς ή υποθετικώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε.

Αντιθέτως η απόφαση δεν στερείται από νόμιμη βάση, όταν οι ανωτέρω ελλείψεις αφορούν στην αναιρετικώς ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων (ΚΠολΔ 561 παρ. 1) και ειδικότερα στην ανάλυση, αξιολόγηση και αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, αρκεί αυτό να εκτίθεται σαφώς στην απόφαση.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του ανελέγκτως ως προκύψαντα από τις αποδείξεις τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: "Με το από 5-12-2002 ιδιωτικό συμφωνητικό, ο ενάγων εκμίσθωσε στους αρχικώς εναγόμενους ένα κτίριο που βρίσκεται στον Άγιο Δημήτριο Αττικής, επί της ..., αποτελούμενο:

α) από ένα χώρο 70 τ.μ., β) από την έμπροσθεν του ισογείου χώρου πρασιά, γ) από ενιαίο χώρο με δύο W.C. στον πρώτο όροφο, συνολικού εμβαδού 510,30 τ.μ. και δ) ενιαίο χώρο δευτέρου ορόφου εμβαδού 510,30 τ.μ. για να χρησιμοποιηθεί ως πολυδύναμο κέντρο άσκησης και υγείας, όπου θα υπάρχουν χώροι γυμναστικής, αναψυκτηρίου, πώλησης αθλητικών και συναφών ειδών αισθητικής προσώπου και σώματος, διατροφολογικό και διαιτολογικό κέντρο, κομμωτήριο κ.ά.

Η διάρκεια της μίσθωσης ορίσθηκε σε εννέα έτη, από 1-1-2003 έως 31-12-2011, με δυνατότητα μονομερούς παράτασης από την πλευρά των μισθωτών για μία ακόμη εξαετία. Το μηνιαίο μίσθωμα, προκαταβλητέο την πρώτη ημέρα κάθε μήνα ορίστηκε να καταβάλλεται σε λογαριασμό που διατηρούσε ο εκμισθωτής στην Εμπορική Τράπεζα, αναπροσαρμοζόμενο για κάθε επόμενο έτος κατά ποσοστό 5% ετησίως πλέον του αναλόγου χαρτοσήμου 3,6% που βάρυνε εξ ολοκλήρου τους μισθωτές.

Η μίσθωση αυτή ως εμπορική έχει νόμιμη διάρκεια για 12 έτη (αρθρ. 5 π.δ. 34/1995 όπως ισχύει μετά την αντικατάσταση με το άρθρο 7 του ν. 2741/99). Με νεότερο μισθωτήριο συμφωνητικό που καταρτίσθηκε στην Αθήνα στις 19-11-2003, ο ενάγων εκμίσθωσε στους εναγόμενους και άλλους χώρους του ίδιου κτιρίου και συγκεκριμένα: α) χώρο εμβαδού 30,10 τ.μ.

που βρίσκεται στο ισόγειο του κτιρίου β) χώρο στο υπόγειο του κτιρίου με στοιχ. Υ3, εμβαδού 13 ,35 τ.μ και γ) αύλειο χώρο εκτός κτιρίου σε επαφή του Υ3 χώρου εμβαδού 31,50 τ.μ. Η μίσθωση αυτή συμφωνήθηκε μεταξύ των εν λόγω συμβαλλομένων ότι γίνεται με τους ίδιους όρους που αναφέρονται στο από 15-12-2002 ιδιωτικό συμφωνητικό.

Το μηνιαίο μίσθωμα για τους χώρους αυτούς ορίσθηκε σε 100 ευρώ, ενώ και με τα δύο μισθωτήρια επετράπη στους μισθωτές η υπεκμίσθωση των μισθίων χώρων. Στις 26.5.2005 καταρτίσθηκε μεταξύ των διαδίκων ιδιωτικό συμφωνητικό στο οποίο αναφέρονται μεταξύ άλλων και τα εξής: "Οι όροι της μισθώσεως και υπεκμισθώσεως αναφέρονται ρητά στα δύο ως άνω συμφωνητικά.

Το πραγματικό χρηματικό ποσό το οποίο οφείλει έκαστος των ανωτέρω μισθωτών να καταβάλει προς τον εκμισθωτή Ι. Κ. συμφωνείται δια του παρόντος, το ποσό των χιλίων επτακοσίων εβδομήντα επτά (1.777) ευρώ και θα καταβάλλεται μέχρι την 5η εκάστου μήνα στο λογαριασμό της Εμπορικής Τράπεζας με αριθμό 55159483 και η απόδειξη καταθέσεως θα αποτελεί το μοναδικό στοιχείο καταβολής του μηνιαίου μισθώματος.

Το ποσό της ετήσιας αύξησης του μισθώματος θα είναι ανάλογο με αυτό που θα καταβάλει προς τους ανωτέρω μισθωτές, ο εκάστοτε υπομισθωτής. Η μη καταβολή του μισθώματος θα συνεπάγεται την καταγγελία της παρούσας μισθώσεως σύμφωνα με τις διατάξεις των νόμων περί επαγγελματικής μισθώσεως και τη λύση αυτής...".

Δέχθηκε περαιτέρω το Εφετείο για τα αιτούμενα με την κρινόμενη αγωγή μισθώματα τα ακόλουθα: Ο ενάγων και ήδη εκκαλών με την από 25-4-2006 εξώδικη γνωστοποίηση-πρόσκλησή του, που επέδωσε στον εναγόμενο και ήδη εφεσίβλητο στις 3-5-2006 (βλ. την υπ' αριθμ. 11756Δ/3-5-2006 έκθεση επίδοσης του Δικαστικού επιμελητή Αθηνών Λ.

Σ.), γνωστοποιούσε σ' αυτόν ότι έκλεισε τον υπ' αριθμ. 049.54892349 λογαριασμό του που τηρούσε στην Εμπορική Τράπεζα, στον οποίο είχε συμφωνηθεί με τα προαναφερόμενα μισθωτήρια συμφωνητικά να καταβάλλεται το μίσθωμα, διότι λόγω αναπηρίας του από εγκεφαλικό, είχε μεγάλη δυσκολία να μεταβαίνει στην τράπεζα αυτή για να εισπράττει το μίσθωμα, τον καλούσε δε στο εξής να του καταβάλει τα μισθώματα στην κατοικία του επί της οδού ..., με την από 24-4-2006 εξώδικη γνωστοποίηση-πρόσκληση.

Οι εναγόμενοι με το από 18-12-2002 ιδιωτικό συμφωνητικό υπεκμίσθωσαν τους επίδικους μίσθιους χώρους στον Μ. Μ. για το από 1-1-2003 έως 31-12-2011 χρονικό διάστημα αντί μηνιαίου υπομισθώματος 10.270 ευρώ προσαυξανόμενο για κάθε επόμενο χρόνο της μίσθωσης και μέχρι το τέλος του υπομισθίου κατά 5% επί του κάθε φορά καταβαλλομένου μισθώματος.

Ο δεύτερος εναγόμενος ισχυρίζεται ότι τα επίδικα μισθώματα, όπως και τα προγενέστερα, τα προσέφερε εμπρόθεσμα στην οικία του ενάγοντος και ότι ο τελευταίος αρνείτο να τα παραλάβει, αναγκαζόμενος να τα παρακαταθέτει στο Ταμείο Παρακαταθηκών και δανείων και να του κοινοποιεί τα σχετικά γραμμάτια, υποβαλλόμενος στις ανάλογες δαπάνες.

Όπως φαίνεται από τα υπ' αριθμ. 560287/2006 και 563 186/2006 γραμμάτια σύστασης παρακαταθήκης του Τ.Π.Δ, ο παραπάνω εναγόμενος παρακατέθεσε τα μισθώματα των μηνών Οκτωβρίου και Νοεμβρίου 2006 καθώς και του Δεκεμβρίου 2006, όμως ο ενάγων αρνήθηκε να παραλάβει τα σχετικά γραμμάτια, προβάλλοντας τον ισχυρισμό ότι η καταβολή αυτή των μισθωμάτων δεν είναι προσήκουσα, επειδή δεν προσφέρθηκαν στην κατοικία του, όπως είχε ειδοποιήσει με εξώδικη πρόσκληση το μισθωτή, ότι λόγω της αναπηρίας του δεν μπορεί να μεταβαίνει ούτε στην τράπεζα όπως είχε ορισθεί αρχικά, πολύ δε περισσότερο, δεν μπορεί να μεταβαίνει στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων για να εισπράττει τα μισθώματα, ως προς τα οποία δεν υπάρχει νόμιμη αιτία για την παρακατάθεση τους, αφού ο ίδιος δεν αρνήθηκε να τα εισπράξει εάν του τα προσέφερε στην κατοικία του, όπως του είχε υποδείξει".

Στη συνέχεια κατ' ακολουθία των παραπάνω παραδοχών το Εφετείο δέχθηκε την έφεση του ενάγοντος και στη συνέχεια την αγωγή του.

Όμως με αυτά που δέχθηκε το εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση του ανεπαρκείς, ασαφείς και υποθετικές αιτιολογίες στο κρίσιμο για τη δικαζόμενη υπόθεση ζήτημα που αναφέρεται στο κατά πόσο ο εναγόμενος μισθωτής προσέφερε εμπροθέσμως τα οφειλόμενα και ληξιπρόθεσμα μισθώματα στον προσήκοντα τόπο όπως έπρεπε να πράξει κατά τους όρους του μισθωτηρίου συμβολαίου. Ειδικότερα ενώ δέχεται ότι ο ενάγων εκμισθωτής ειδοποίησε τον εναγόμενο μισθωτή, ότι για τους αναφερόμενους λόγους έκλεισε το λογαριασμό του που τηρούσε στην Εμπορική Τράπεζα και στον οποίο μέχρι την ειδοποίηση ο εναγόμενος-μισθωτής κατέβαλε τα μισθώματα και καλούσε τον μισθωτή να του καταβάλει εφεξής τα μισθώματα στην οικία του (εκμισθωτή), εν τούτοις στη συνέχεια δεν διασαφηνίζει αν μεταξύ των διαδίκων μερών καταρτίσθηκε σύμβαση τροποποιητική της υπάρχουσας συμβάσεως ως προς το θέμα του τόπου καταβολής του μισθώματος. Περαιτέρω το Εφετείο διαλαμβάνει στην απόφαση του την υποθετική διατύπωση, ότι ο ενάγων δεν αρνήθηκε να εισπράξει τα μισθώματα εάν ο εναγόμενος μισθωτής τα προσέφερε στην κατοικία του (ενάγοντος) όπως του είχε υποδείξει. Επομένως ο πρώτος λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ όπως διευκρινίσθηκε και συμπληρώθηκε από την εισηγήτρια (άρθρο 562 παρ. 4 ΚΠολΔ) κρίνεται βάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω παρελκούσης της έρευνας του δεύτερου λόγου αναιρέσεως πρέπει ν' αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η συγκρότηση του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος λόγω της ήττας του στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (άρθρα 176 και 183 του ΚΠολΔ) όπως στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 4909/2009 τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος που ορίζει σε δυο χιλιάδες επτακόσια (2.700) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 16 Φεβρουαρίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 6 Απριλίου 2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ