522/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 522 / 2018 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 522/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Σακκά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αβροκόμη Θούα, Μιλτιάδη Χατζηγεωργίου και Αναστασία Περιστεράκη - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 13 Νοεμβρίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, εκπροσωπήθηκε δε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Γίτσα.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "Η. και Σ. Α. ...", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, εκπροσωπήθηκε δε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Φαζό - Φαζάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-11-2009 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5139/2013 του ίδιου Δικαστηρίου και 1898/2016 του Εφετείου Αθηνών.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 11-11-2016 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 2-11-2009 αγωγή ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, απευθυνόμενη αρχικά κατά του νπδδ ΙΚΑ, το οποίο διαδέχθηκε δυνάμει του ν. 3918/2011 ως καθολικός διάδοχος του, εκπροσωπόντας πλέον αυτό στις εκκρεμείς υποθέσεις ο ΕΟΠΥΥ, αναφορικά με τις προμήθειες σε νομαρχιακές και τοπικές μονάδες Υγείας και τοπικά ιατρεία του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ και δυνάμει του άρθρου 32 παρ.1 του άνω νόμου οι υπηρεσίες νοσοκομειακής υποστήριξης του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ εντάσσονται από 1-6-2011 στο ΕΣΥ και οι εκκρεμείς δίκες που αφορούν τους εντασσόμενους φορείς (μεταξύ των οποίων ο κλάδος Υγείας του ΙΚΑ -ΕΤΑΜ) του νπδδ με την επωνυμία <Γενικό Νοσοκομείο Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ- ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ -ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ>, που ενδιαφέρει στην προκειμένη περίπτωση σύμφωνα με το άρθρο 32 παρ.6 του ίδιου νόμου συνεχίζονται από αυτό στο όνομα και για λογαριασμό του, η ενάγουσα και ήδη αναιρεσίβλητη ζήτησε από το συγκεκριμένο θεραπευτήριο με βάση τις συμβάσεις πώλησης, άλλως τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού να της καταβάλει το συνολικό ποσό των 14095,74 ευρώ για υλικά που παραλήφθηκαν από αυτό δυνάμει των ...24-9-2004, ...-10-2004, ...-11-2004, ......-12-2004 τιμολογίων - δελτίων αποστολής για αντιδραστήρια και αναλώσιμα για τους αιματολογικούς αναλυτές.

Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε, αντιμωλία των διαδίκων, κατά την τακτική διαδικασία, η 5139/ 2013 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών που απέρριψε αυτήν .Μετά την άσκηση της από 28-1-2014 έφεσης της ενάγουσας - εκκαλούσας κατά της άνω απόφασης, εκδόθηκε η 1898/2016 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών η οποία εξαφάνισε την 5129/2013 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και δέχθηκε εν μέρει ως ουσιαστικά βάσιμη την από 2-11-2009 αγωγή της αναιρεσίβλητης, μεταξύ άλλων και για τον αναιρεσείοντα και τον υποχρέωσε να καταβάλει στην αναιρεσίβλητη το ποσό των 14095,75 ευρώ, νομιμότοκα, με τόκο υπερημερίας 6% από την επίδοση της αγωγής μέχρι την εξόφληση.

Κατόπιν τούτων ο εναγόμενος - εφεσίβλητος άσκησε κατά της άνω απόφασης παραδεκτά και νόμιμα την από 11-11-2016 αίτηση αναίρεσης.

Κατά τις διατάξεις περί παραγραφής του άρθρου 40 παράγραφος 6 του Α.Ν. 1846/1951 "περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων", που ίσχυαν αρχικώς, όσο και μετά την αντικατάστασή τους με το άρθρο 15 παρ. 2 του Ν. 4476/1965, και ήδη ισχύουν μετά την αντικατάστασή τους εκ νέου με το άρθρο 7 του Ν. 825/1978 "Πάσαι αι αξιώσεις εκ παροχών εις χρήμα της ασφαλίσεως ασθενείας παραγράφονται μετά εξ μήνας αφ’ ης κατέστησαν απαιτηταί.

Απαιτηταί δόσεις συντάξεων μη εισπραχθείσαι δι’ οιονδήποτε λόγον εντός έτους παραγράφονται. Η ετήσια παραγραφή άρχεται από του τέλους του μηνός ον αφορά η υπό πληρωμήν σύνταξις. Πάσα άλλη οιαδήποτε κατά του Ι.Κ.Α. απαίτησις παραγράφεται μετά πενταετίαν".. Κατά την έννοια των ανωτέρω διατάξεων, προκειμένου περί απαιτήσεων κατά του ΙΚΑ που απορρέουν από σύμβαση, εφόσον ο νόμος δεν διακρίνει, έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση αυτή οι ειδικές περί παραγραφής διατάξεις του άρθρου 40 παρ. 6 του α.ν. 1846/1951, όπως η παράγραφος αυτή ισχύει, σύμφωνα με τις οποίες οι εν γένει απαιτήσεις κατά του ΙΚΑ υπόκεινται στην πενταετή παραγραφή (προβλΣτΕ1327/2009).

Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 19παρ 1α του ν.1846/1951 το ΙΚΑ απαλλάσσεται παντός δημοσίου, δημοτικού, κοινοτικού ή λιμενικού φόρου, αμέσου ή εμμέσου, παντός τέλους ταχυδρομικού ως και δικαστικού εις πάσαν δίκην του και απολαύει ανεξαιρέτως απασών των ατελειών και προνομίων δικαστικών, διοικητικών και οικονομικών ,ως εάν είναι αυτό το δημόσιο.

Περαιτέρω, με την, επίσης αντίστοιχου περιεχομένου διάταξη του άρθρου 21 παρ.9 Ν. 1902/1990 ορίζεται ότι το ΙΚΑ και οι λοιποί οργανισμοί αρμοδιότητας Υπουργείου Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων έχουν όλα τα δικαστικά και δικονομικά προνόμια του Δημοσίου. Με την τελευταία αυτή νομοθετική ρύθμιση, το ΙΚΑ και οι λοιποί οργανισμοί, αποσυνδέονται από το Ν.Δ. 4169/1961 περί λογιστικού των ΝΠΔΔ και τους παρέχονται, με την επανάληψη της διατύπωσης του άρθρου 19 παρ.1α του Ν.1846/1951, τα δικαστικά και δικονομικά προνόμια του Δημοσίου.

Η αληθής έννοια της ατελούς αυτής διάταξης είναι ότι στην εξομοίωση του ΙΚΑ με το Δημόσιο περιλαμβάνονται και τα ουσιαστικού περιεχομένου προνόμια αυτού, μεταξύ των οποίων και τα αναγνωριζόμενα υπέρ αυτού από τα άρθρα 91 παρ.1 ν. 2362/1995 που ορίζει ότι <η παραγραφή οποιασδήποτε απαιτήσεως κατά του Δημοσίου αρχίζει από το τέλος του οικονομικού έτους μέσα στο οποίο γεννήθηκε και ήταν δυνατή η δικαστική επιδίωξη αυτής> και 94 του Ν.2362/1995, το οποίο ορίζει ότι αυτή (παραγραφή) λαμβάνεται υπόψη και αυτεπαγγέλτως από τα δικαστήρια.

Διότι, εάν η θέληση του νομοθέτου ήταν να αποκλείσει, από την ως άνω ρύθμιση, τα ουσιαστικά προνόμια, τότε δεν θα αναφερόταν στο κείμενο της ως άνω διάταξης (άρθρο 19 παρ.1 Ν.1846/1951) ότι το ΙΚΑ απολαμβάνει όχι μόνο των "δικαστικών", αλλά και των "δικονομικών" προνομίων του Δημοσίου, αποδίδοντας έτσι στα δικαστικά προνόμια έννοια διαφορετική από εκείνη των δικονομικών.

Κατά συνέπεια, στην έννοια των "δικαστικών" προνομίων της εν λόγω διάταξης θα πρέπει να περιληφθεί και κάθε ουσιαστικό προνόμιο του Δημοσίου (προβλ ΟΛ ΑΠ 1/2014 σχετικά με ΟΓΑ).

Για τη λήψη υπόψη αυτεπαγγέλτως της ένστασης παραγραφής μιας απαίτησης που κατάγεται σε δίκη από το δικαστήριο οίκοθεν, δηλαδή χωρίς την υποβολή σχετικού ισχυρισμού εκ μέρους των διαδίκων, πρέπει και αρκεί να έχουν τεθεί ενώπιον αυτού τα πραγματικά περιστατικά από τα οποία συνάγεται αφ’ ενός η γέννηση της αξίωσης και, εντεύθεν, η έναρξη του χρόνου της παραγραφής κατά τα ανωτέρω και αφ’ ετέρου η συμπλήρωση του χρόνου της παραγραφής, που είναι ζήτημα απλής εφαρμογής του εν χρήσει ημερολογίου, πριν από την άσκηση της αξίωσης, ήτοι, κατά το συνήθως συμβαίνον, πριν από την επίδοση της σχετικής αγωγής(ΑΠ992/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση με τους λόγους αναίρεσης της ένδικης αίτησης ο αναιρεσείων μέμφεται την προσβαλλομένη απόφαση για παράβαση του άρθρου 559αρ 14 και 1 ΚΠοΛΔ και δη επειδή εσφαλμένα η προσβαλλομένη απόφαση απέρριψε την ένσταση παραγραφής της αξίωσης της ενάγουσας ως αόριστη, αφού δεν αναφερόταν ο χρόνος παράδοσης των πωληθέντων πραγμάτων, καθόσον αυτή ήταν ορισμένη αφού αναφέρονταν τα τιμολόγια-δελτία αποστολής αυτών προς το εναγόμενο που σημαίνει ότι η ημερομηνία έκδοσης των τιμολογίων-δελτίων αποστολής ήταν και ο χρόνος παράδοσης καθώς και ότι η ένσταση παραγραφής έπρεπε να ληφθεί αυτεπαγγέλτως από το εφετείο.

Σχετικά με την ένδικη υπόθεση η προσβαλλομένη απόφαση, κατά την ανέλεγκτη κρίση της περιείχε τις εξής παραδοχές: <Η ενάγουσα είναι εταιρεία που μεταξύ άλλων δραστηριοποιείται στην αντιπροσώπευση και εμπορία ιατρικού υλικού. Με βάση άτυπες, χωρίς την τήρηση των διατάξεων περί προμηθειών των δημοσίων νοσοκομείων, διαδοχικές συμβάσεις πώλησης ιατρικών υλικών και ιδίως αναλωσίμων εξοπλισμού μικροβιολογικού εργαστηρίου, που καταρτίστηκαν κατά το χρονικό διάστημα από τον μήνα Μάρτιο 2002 έως και τον μήνα Ιούνιο 2005, μεταξύ του αρχικώς (πρώτου) εναγομένου νπδδ ΙΚΑ-ΕΤΑΜ και της ενάγουσας, η τελευταία πώλησε και παρέδωσε ποσότητες από τα παραπάνω είδη στις μονάδες (υπηρεσίες) υγείας (αρθ. 3 παρ 3 π.δ. 266/1989, οπ.

η παρ.3 αντικ. με το άρθρο 2 του π.δ.363/1992) που το διαδέχθηκαν, για τις οποίες εξέδιδε αντίστοιχα πιστωτικά τιμολόγια (90 ημερών) - δελτία αποστολής. Τα τιμολόγια αυτά παραμένουν εισέτι ανείσπρακτα και συνεπώς οφειλόμενα, έχουν δε άπαντα παραληφθεί από τους αρμόδιους υπαλλήλους των άνω φορέων, ανεξαρτήτως του εάν συνετάγησαν ή μη σχετικά έγγραφα παραλαβής, όπως το γεγονός της παραλαβής τους - αποδεικνύεται από την σαφή και απερίφραστη εξέταση του νομίμου εκπροσώπου της ενάγουσας στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, ο οποίος ως εκ της ιδιότητάς του αυτής, έχει άμεση γνώση των δεδομένων για την παράδοση των πωληθέντων υλικών.

Τα τιμολόγια αυτά, σύμφωνα με τους αγωγικούς ισχυρισμούς είναι τα κάτωθι...... Περαιτέρω η ακυρότητα των ενδίκων συμβάσεων, παραδοχή που, όπως προεκτέθηκε δεν επλήγη με ειδικό παράπονο - λόγο έφεσης, συναφώς προς την ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου από την εκκαλουμένη, έχει ως συνέπεια την αδικαιολόγητη χωρίς νόμιμη αιτία, αντίστοιχη ωφέλεια του αρχικώς εναγομένου ΙΚΑ-ΕΤΑΜ που ενσωμάτωσε τα πωληθέντα υλικά στη περιουσία του χωρίς νόμιμη αιτία, σε βάρος της περιουσίας της ενάγουσας.

Το πρώτο, τρίτο και τέταρτο των εφεσιβλήτων νπδδ, που διαδέχθηκαν το αρχικώς εναγόμενο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ κατά τα προεκτεθέντα, ισχυρίστηκαν ότι οι επίδικες αξιώσεις που απορρέουν από τα τιμολόγια που τα αφορούν ως εξοφλητέα και οι οποίες κατέστησαν δικαστικώς επιδιώξιμες από την έκδοση τους, έχουν υποπέσει στην πενταετή παραγραφή του άρθρου 40 παρ. 6 του α.ν. 1846/1951, αφού από την ημέρα που κατέστησαν δικαστικώς επιδιώξιμες και ως την άσκηση της κρινόμενης αγωγής, με την επίδοση της στις 18. 11.2009 (σχετ.

προσκ. με αριθμούς .../ 18.11.2009 και .../18.11.2009 προσκομιζόμενες με επίκληση εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείου Αθηνών Δ. Γ.), παρήλθε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της πενταετίας.......

Περαιτέρω ως προς τους λοιπούς ενισταμένους που προτείνουν την ένσταση της πενταετούς παραγραφής των ενδίκων αξιώσεων, σημειώνονται τα εξής: Για τη θεμελίωση της ένστασης πρέπει ως χρόνος γέννησης της αξίωσης του αδικαιολόγητου πλουτισμού, να προσδιορίζεται ο χρόνος παράδοσης του με βάση άκυρη σύμβαση πωληθέντος και παραδοθέντος πράγματος, καθόσον τότε ενσωματώνεται στη περιουσία του αδικαιολογήτως αποκτώντος το πωληθέν πράγμα και τότε γεννάται η σχετική αξίωση.

Ενόψει της άνω ακυρότητος, είναι αδιάφορο το πότε καταρτίστηκε η σύμβαση, και αν έχει δοθεί χρονικό περιθώριο πίστωσης για την πληρωμή ως εν προκειμένω καθόσον η ακυρότητα της σύμβασης συμπαρασύρει και τις πρόσθετες συμβάσεις για την παροχή πίστωσης και δεν εμποδίζεται εξ αυτού (της ακυρότητος) η δικαστική επιδίωξη της αξίωσης του αδικαιολόγητου πλουτισμού.

Στη προκειμένη περίπτωση, οι άνω ενιστάμενοι, δεν προσδιόρισαν στις προτάσεις τους το χρόνο κατά τον οποίο παρελήφθησαν τα πωληθέντα από την ενάγουσα υλικά, ώστε ενόψει του ότι η αξίωση του αδικαιολόγητου πλουτισμού δεν γεννάται από την έκδοση του τιμολογίου, αλλά από τη παραλαβή του πωληθέντος χρόνος ο οποίος δεν προσδιορίζεται, πρέπει οι ενστάσεις παραγραφής να απορριφθούν λόγω αοριστίας...

Περαιτέρω από τα αυτά ως άνω αποδεικτικά μέσα αποδείχθηκε ότι τα εφεσίβλητα νοσοκομεία νομιμοποιούνται παθητικώς μόνον για τις εξής απαιτήσεις: (α) Το Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών "Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ" ως καθολικός διάδοχος του 3ου Θεραπευτηρίου ΙΚΑ, για τις αξιώσεις των παρακάτω τιμολογίων: ...24.9.2004, .../15.10.2004, .../11.11.2004, ....12.2004, ....12.2004, ....12.2004 και ....12.2004 συνολικής αξίας 14.095,75 ευρώ, (β) Το Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης "Ο ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ" ως καθολικός διάδοχος του ΙΚΑ Β’ Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης "..." για τις αξιώσεις των παρακάτω τιμολογίων: ...1.4.2003, ...9.11.2004, .../18.11.2004, .../10.12.2004, .../14.12.2004, .../28.12.2004 και .../30.5.2005, συνολικής αξίας 14.202,01 ευρώ (γ) Το Γενικό Νοσοκομείο Νέας Ιωνίας "ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΕΙΟ - ΠΑΤΗΣΙΩΝ" ως καθολικός διάδοχος του ...

για τις αξιώσεις των παρακάτω τιμολογίων: ...12.10.2004, .../12.11.2004, .../24.11.2004 και .../16.12.2004, συνολικής αξίας 24.714,07 ευρώ. Οι ανωτέρω αξιώσεις της ενάγουσας με βάση τον αδικαιολόγητο πλουτισμό του ΙΚΑ αποδείχθηκαν από τα παραπάνω αποδεικτικά μέσα>.

Από τις άνω παραδοχές προκύπτει ότι οι αξιώσεις της ενάγουσας ως προς το αναιρεσείον είχαν γεννηθεί εντός του έτους 2004 και η ένδικη αγωγή ασκήθηκε στις 18-11-2009, από δε την παραδεκτή επισκόπηση της αγωγής προκύπτει ότι σ’ αυτήν αναφέρεται ότι <τα πιο πάνω αναφερόμενα τιμολόγια - δελτία αποστολής τα οποία συνόδευαν τα παραγγελθέντα και παραληφθέντα από το αντίδικο είδη αποτελούν πλήρη και αποκλειστική απόδειξη ως προς το ποσό που περιγράφεται σ’ αυτά καθώς και την παραλαβή τους από τους αποδέκτες που αναφέρονται σε αυτά> ενώ στις προτάσεις του εναγομένου ενώπιον του εφετείου είχαν προβληθεί ενώπιον αυτού τα ως άνω περιστατικά.

Επομένως, το Εφετείο το οποίο παρέλειψε να εφαρμόσει τις προαναφερθείσες ουσιαστικές διατάξεις περί παραγραφής των αξιώσεων της ενάγουσας έναντι του εναγομένου ως προς τις οποίες όφειλε αυτεπαγγέλτως να συμμορφωθεί δεδομένου ότι εν μέρει καθ’ υποφοράν, με το εισαγωγικό δικόγραφο εν μέρει με τις προτάσεις του εναγομένου είχαν προβληθεί ενώπιον του τα ως άνω περιστατικά και απέρριψε ως αόριστη τη σχετική ένσταση παραγραφής παραβίασε τη διάταξη του άρθρου 559αρ 14 και 1 ΚΠοΛΔ.

Επομένως, πρέπει να γίνουν δεκτοί ως ουσιαστικά βάσιμοι οι άνω λόγοι της αίτησης αναίρεσης και πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση κατά το μέρος που αφορά τον αναιρεσείοντα και ως προς την προβληθείσα από αυτό ένσταση παραγραφής και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση κατά το ίδιο μέρος ενώπιον του ίδιου δικαστηρίου, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν.

Τέλος πρέπει να συμψηφιστούν τα μεταξύ των διαδίκων δικαστικά έξοδα λόγω του δυσερμηνεύτου των εφαρμοσθέντων κανόνων δικαίου (άρθ 179,183191 παρ 2ΚΠοΛΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, κατά το μέρος που αφορά το αναιρεσείον και την προβληθείσα ένσταση παραγραφής, την 1898/2016 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το άνω μέρος στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Συμψηφίζει τα μεταξύ των διαδίκων δικαστικά έξοδα.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 13 Φεβρουαρίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Μαρτίου 2018.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ