520/2019 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 520 / 2019 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 520/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ασπασία Μαγιάκου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη, Πέτρο Σαλίχο, Ιωάννη Φιοράκη, Παρασκευή Καλαϊτζή - Εισηγήτρια και Γεώργιο Παπανδρέου, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, την 9η Ιανουαρίου 2019 με την παρουσία και της γραμματέως Σπυριδούλας Τζαβίδη, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Ηλία Νίκα, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους,

Του αναιρεσίβλητου: Ν. Ν. του Δ., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Κωνσταντίνο Σπανό, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-5-2010 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 9151/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου, 941/2017 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 19-9-2017 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατ' άρθρο 1045 ΑΚ, εκείνος που έχει στην κυριαρχική αυτού εξουσία με διάνοια κυρίου για μία εικοσαετία πράγμα κινητό ή ακίνητο, γίνεται κύριος (έκτακτη χρησικτησία). Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων του (ήδη καταργηθέντος με το άρθρο 37§1 του Ν.4061/2012, ΦΕΚ Α66/22-3-2012) ΝΔ1189/1972 και το προ της ισχύος αυτού 196 άρθρο του Αγροτικού Κώδικα, όπως έγινε η αντικατάστασή του με το άρθρο 77 του ν.δ.2185/1952 και συμπληρώθηκε με το άρθρο 64 του ν.δ.3194/1955, προκύπτει ότι, προκειμένου περί ατομικών κλήρων, οι οποίοι ευρίσκονται στις (υπό του άρθρου 31§1 του ν.1892/1990 ήδη καταργηθέντος) καθοριζόμενες υπό του Α.Ν. 1366/1938 παραμεθόριες περιοχές, η κυριότητα αυτών περιέρχεται στους κληρούχους από και δια της μεταγραφής του οριστικού τίτλου κυριότητας, ενώ επί των περιπτώσεων των κλήρων, οι οποίοι κείνται σε μη παραμεθόριες περιοχές, η κυριότητά τους (παραχωρηθέντων κλήρων) περιήλθε αυτοδικαίως, από της κυρώσεως της οριστικής διανομής, στους αναγεγραμμένους στους κτηματολογικούς πίνακες της οριστικής διανομής δικαιούχους αυτών (φυσικά πρόσωπα) ή τους νέους τοιούτους, μετά την οριστική διανομή εκ μεταβολής, συνεπεία γενομένων νομίμων διοικητικών πράξεων ως προς το πρόσωπο των δικαιούχων τούτων.

Εξετέρου, με τις διατάξεις των άρθρων 12§1 του ν.δ.2535/1953, 25§1 του ν.δ. 3958/1959 και 3§6 του άνω ν.δ. 1189/1972, κυρώθηκαν οι έως την έναρξη ισχύος εκάστου ν.δ. οριστικές διανομές (γενόμενες από το Υπουργείο Γεωργίας) αγροκτημάτων και συνοικισμών, απαλλοτριωθέντων ή παραχωρηθέντων κατά την εποικιστική νομοθεσία. Οι δε κλήροι, επί των οποίων δεν είχε χωρήσει κυριότητα, κατά τα ως άνω από κληρούχους, περιήλθαν κατά κυριότητα στο Ελληνικό Δημόσιο και επ' αυτών δεν χωρούσε χρησικτησία, η οποία ήταν δυνατή από της επί του κλήρου κυριότητος του κληρούχου.

Τέλος, ο νομός Θεσσαλονίκης δεν είχε ορισθεί με βάση τον άνω ν.1366/1938 ως παραμεθόριος περιοχή, η δε αναφορά σε αυτόν ως παραμεθορίου επαρχίας του κράτους με το από 12-7-1926 Π.Δ. (κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2§4 του ν.3250/1924) αφορά μόνον στην απαγόρευση κτήσης κυριότητος από αλλοδαπούς.

ΙΙ. Κατ' άρθρ. 559 αρ.19 ΚπολΔ, αναίρεση επιτρέπεται, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής η απόφαση στερείται νομίμου βάσεως, όταν στην ελάσσονα πρότασή της δεν αναφέρονται διόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικά τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του, επί ουσιώδους για την έκβαση της δίκης ζητήματος και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνος ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε.

ΙΙΙ. Οι επιτρεπτώς επισκοπούμενες παραδοχές της προσβαλλομένης, 941/2017, αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, έχουν ως ακολούθως: "Από την εκτίμηση της ένορκης κατάθεσης του μάρτυρα που εξετάσθηκε μ' επιμέλεια του ενάγοντος στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου και περιέχεται στα ταυτάριθμα με την εκκαλουμένη πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης αυτού (το εναγόμενο δεν εξέτασε μάρτυρα), από όλα τα προσκομισθέντα μ' επίκληση από τους διαδίκους έγγραφα, κατ' άρθρο 240 σε συνδυασμό με 524 παρ. 1 ΚΠολΔ, που χρησιμεύουν είτε ως αυτοτελή αποδεικτικά μέσα, είτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, αποδείχθηκαν τα παρακάτω πραγματικά περιστατικά:

Στο πλαίσιο της δημιουργίας του Εθνικού Κτηματολογίου, η περιοχή …. νομού …. υπήχθη στις διαδικασίες κτηματογράφησης, οι οποίες ολοκληρώθηκαν και ως ημερομηνία έναρξης ισχύος του θεσμού του Κτηματολογίου στην εν λόγω περιοχή ορίσθηκε η 8-12-2005. Κατά την εν λόγω κτηματογράφηση τα παρακάτω ακίνητα, που κείνται στη δημοτική κοινότητα ..., της δημοτικής ενότητας ..., του Δήμου ..., της περιφερειακής ενότητας …., καταχωρήθηκαν ως ακολούθως στα κτηματολογικά φύλλα του Κτηματολογικού Γραφείου ...

νομού …, με δικαιούχο "άγνωστο ιδιοκτήτη": 1) Το οικόπεδο, εμβαδού 414 τ.μ., μετά των επ' αυτού κατοικιών, που συνορεύει με την οδό ….και με τα ακίνητα με ΚΑΕΚ ...77, ...79 ...76 και 1….64, καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...75, 2) To υπ' αριθ. 6749 αγροτεμάχιο, εμβαδού 427 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...27, 3) Το υπ' αριθ. 6750 αγροτεμάχιο, εμβαδού 144 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...28, 4) Το υπ' αριθ. 11953 αγροτεμάχιο, εμβαδού 1.671 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...14, 5)Το υπ' αριθ. 6787 αγροτεμάχιο, εμβαδού 297 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...09, 6) To υπ' αριθ. 2022 αγροτεμάχιο, εμβαδού 2.160 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...21, 7) Το υπ' αριθ. 5550 αγροτεμάχιο, εμβαδού 1.890 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...499, 8) Το υπ1 αριθ. 4800 αγροτεμάχιο, εμβαδού 233 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ 1...68, 9) Το υπ' αριθ. 12497 αγροτεμάχιο, εμβαδού 3.366 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...059, 10) Το υπ' αριθ.

…42 αγροτεμάχιο, εμβαδού 1.196 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...85, 11) Το υπ' αριθ. 6786 αγροτεμάχιο, εμβαδού 385 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...10, 12) Το υπ' αριθ. 4463 αγροτεμάχιο, εμβαδού 1.185 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...141, 13) Το υπ' αριθ. 10863 αγροτεμάχιο, εμβαδού 1.635 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...3203, 14) Το υπ' αριθ. 4797 αγροτεμάχιο, εμβαδού 298 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ 1...91, 15) Το υπ' αριθ. 6181Α αγροτεμάχιο, εμβαδού 428 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...401, 16) Το υπ' αριθ. 9308 αγροτεμάχιο, εμβαδού 1.020 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...331, 17) Το υπ' αριθ. 12498 αγροτεμάχιο, εμβαδού 4.299 τ.μ., καταχωρήθηκε με ΚΑΕΚ ...032.

Ωστόσο, τα παραπάνω αγροτεμάχια, είχαν παραχωρηθεί από το Ελληνικό Δημόσιο, κατά την οριστική διανομή του αγροκτήματος ... που διεξήχθη κατά τα έτη 1938-1948, τα μεν υπό στοιχ. 2, 5, 6, 8, 10, 12, 13, 14, 17 στον στον Ν. Ν., παππού του ενάγοντος, τα δε λοιπά σε άλλους παραχωρησιούχους κατοίκους της περιοχής (βλ. Απόσπασμα του Κτηματολογικού Πίνακα της οριστικής διανομής του άνω αγροκτήματος).

Η οριστική αυτή διανομή κυρώθηκε, κατ' άρθρο 12 παρ. 1 του ν.δ/τος 2535/1953, από τη δημοσίευση του οποίου στις 27-8-1953 (ΦΕΚ Α' 225/27-8-1953), αποξενώθηκε το Ελληνικό Δημόσιο του δικαιώματός του κυριότητας επί των εν λόγω αγροτεμαχίων, τα οποία κείνται σε μη παραμεθόρια περιοχή, και περιήλθαν αυτοδικαίως στην κυριότητα των αναγεγραμμένων στον άνω κτηματολογικό πίνακα της οριστικής διανομής δικαιούχων αυτών, και έκτοτε κατέστησαν δεκτικά χρησικτησίας, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα στην υπό στοιχ.

ΙΙ.γ' μείζονα σκέψη της παρούσας. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι το έτος 1980 ο Δ. Ν. παραχώρησε δυνάμει άτυπης σύμβασης δωρεάς στον ενάγοντα γιό του τα παραπάνω αγροτεμάχια, καθώς και ποσοστό 77,25% επί του άνω οικοπέδου, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό 22,75% του ίδιου οικοπέδου παραχώρησε στη θυγατέρα του Μ. Ν., η οποία ήδη αναγνωρίσθηκε συγκυρία αυτού κατά το εν λόγω εξ αδιαιρέτου ποσοστό δυνάμει της υπ' αριθ. 13673/2009 αμετάκλητης απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης.

Στα επίδικα αγροτεμάχια ο ενάγων συνέχισε από το έτος 1980 τις διανοία κυρίου πράξεις του παππού του και πατέρα του, διαρκώς, απεριόριστα, αποκλειστικά και ανενόχλητα, καλλιεργώντας ορισμένα από αυτά με σιτηρά, ελαιόδεντρα και οπωροκηπευτικά, και εκμισθώνοντας τα λοιπά σε τρίτους καλλιεργητές, εισπράττοντας τα μισθώματα, επιβλέποντας, εγκαθιστώντας γεώτρηση σ' αυτά για το πότισμά τους και φροντίζοντας αυτά, και γενικά ενεργώντας όπως αρμόζει σε κύριο, οι πράξεις του δε αυτές κατά την αντικειμενική αντίληψη ήταν δηλωτικές εξουσίασης αυτών κατα τρόπο σταθερό και μόνιμο, μέχρι το χρόνο άσκησης της ένδικης αγωγής.

Εξάλλου, στο οικόπεδο ο ενάγων κατοικεί με την οικογένειά του στη διώροφη οικία, που ανεγέρθηκε από τον πατέρα του με βάση την υπ' αριθ. 3695/1968 οικοδομική άδεια του Γραφείου Πολεοδομίας Θεσσαλονίκης, νεμόμενος αυτό κατά το προαναφερθέν ποσοστό. Με βάση τα παραπάνω αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά ο ενάγων έγινε συγκύριος του επίδικου οικοπέδου κατά ποσοστό 77,25% εξ αδιαιρέτου και αποκλειστικός κύριος των επίδικων αγροτεμαχίων, με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας κατά τις διατάξεις του Α.Κ., δεδομένου ότι νεμόταν με διάνοια κυρίου αυτά συνεχώς και χωρίς καμμία αμφισβήτηση για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των είκοσι (20) ετών, ο χρόνος δε της κτητικής παραγραφής στο πρόσωπο αυτού συμπληρώθηκε πολύ πριν την έναρξη ισχύος του θεσμού του Κτηματολογίου στην περιοχή ... ()8-12-2005) σύμφωνα με όσα εκτίθενται στην υπό στοιχ.

II.β' μείζονα πρόταση της παρούσας. Κατ' ακολουθίαν, οι ένδικες πρώτες εγγραφές είναι ανακριβείς, καθόσον, με βάση την προπαρατεθείσα ιστορική διαδρομή, συγκύριος του οικοπέδου κατά ποσοστό 77,25% εξ αδιαιρέτου και αποκλειστικός κύριος των επίδικων αγροτεμαχίων κατά τον κρίσιμο χρόνο της 8- 12-2005, οπότε δημοσιεύθηκε η απόφαση του ΟΚΧΕ περί έναρξης του Κτηματολογίου στην περιοχή ...

…., ήταν ο ενάγων. Επομένως, συντρέχει νόμιμος λόγος, σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν στην υπό στοιχείο II.α' νομική σκέψη, να αναγνωριστεί το δικαίωμα κυριότητας του ενάγοντος κατά το χρόνο καταχώρησης των αρχικών εγγραφών και να διαταχθεί η διόρθωση των σχετικών, με τα επίδικα ακίνητα παραπάνω ανακριβών πρώτων εγγραφών στο οικείο Κτηματολογικό Βιβλίο, στις οποίες στα με ΚΑΕΚ ...75/0/0, ...27/0/0, ...28/0/0, ...14/0/0, ...09/0/0, ...21/0/0,...499/0/0, 1...68/0/0, ...059/0/0, ...85/0/0, ...10/0/0, ...141/0/0, ...3203/0/0, 1...91/0/0, ...401/0/0, ...331/0/0, ...032/0/0 ακίνητα, δικαιούχος αναγράφεται "άγνωστος ιδιοκτήτης", ώστε να καταχωρηθεί δικαιούχος ο ενάγων, με αιτία κτήσης κυριότητας την έκτακτη χρησικτησία.".

Επί τη βάσει των παραδοχών αυτών το Μονομελές Εφετείο Θεσσαλονίκης απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση του νυν αναιρεσίοντος κατά της 9151/2014 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης που δέχθηκε την αγωγή του αναιρεσιβλήτου περί συγκυριότητός του στο επίδικο οικόπεδο και αποκλειστικής αυτού κυριότητος κατά τα λοιπά (αγροτεμάχια), άπαντα στην περιοχή ...

…, για τα οποία και διέταξε την διόρθωση επ' ονόματί του της ανακριβούς πρώτης εγγραφής (ως αγνώστου ιδιοκτήτη).

IV. Το αναιρεσείον με τον (μοναδικό) λόγο αναιρέσεως προσάπτει στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο, ότι με την προσβαλλομένη απόφασή του υπέπεσε στην πλημμέλεια του αρ.19, διότι όπως υποστηρίζει, δεν προκύπτει ποια πραγματικά περιστατικά δέχθηκε το δικαστήριο για να στηρίξει την κρίση του περί κτήσεως συγκυριότητος του αναιρεσιβλήτου επί του οικοπέδου με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας κατά τον Α.Κ.

Ισχυρίζεται δε το αναιρεσείον, ότι σε κάθε περίπτωση, το δικάσαν δικαστήριο προέβη σε εκ πλαγίου παράβαση των προαναφερθέντων ουσιαστικών κανόνων δικαίου, καθόσον τα εκτιθέμενα στην ελάσσονα πρόταση εν μέρει καλύπτουν όλα τα στοιχεία του πραγματικού των παραπάνω κανόνων δικαίου, προκειμένου να παραχθούν οι έννομες συνέπειες κτήσης κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία επί οικοπέδου σε προϋφιστάμενο της διανομής συνοικισμό και εν μέρει, είτε αντιφάσκουν είτε εμφανίζονται ελλιπή, σε σχέση και με τον προταθέντα ουσιώδη ισχυρισμό του Δημοσίου περί ιδίας κυριότητος επί του εν λόγω οικοπέδου, ως δημοσίας γαίας και, ως εκ τούτου, ανεπίδεκτης χρησικτησίας.

Επομένως, κατά το αναιρεσείον, οι αιτιολογίες αυτές, αντιφατικές και ανεπαρκείς, κατέστησαν αναιρετέα, κατά τα ως άνω, την απόφαση. Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος. Το Εφετείο αναφέρεται με σαφείς και πλήρεις αιτιολογίες που επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο στο ουσιώδες ζήτημα της απόκτησης κυριότητας του αναιρεσιβλήτου με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας στα επίδικα ακίνητα, τα οποία απότελούνται από ένα οικόπεδο και από αγροτεμάχια, όπως αυτά περιγράφονται ειδικότερα στην απόφαση, τα οποία (αγροτεμάχια) κείνται σε μη παραμεθόρια περιοχή και περιήλθαν αυτοδικαίως στην κυριότητα των αναγεγραμμένων στον προαναφερόμενο κτηματολογικό πίνακα της οριστικής διανομής δικαιούχων το έτος 1953 και κατέστησαν δεκτικά χρησικτησίας, ενώ γίνεται ειδική αναφορά στην προσβαλλομένη απόφαση για την κυριαρχική παρουσία του αναιρεσιβλήτου επί του οικοπέδου, εντός του οποίου, (κατά τα δεκτά γενόμενα), είχε ανεγερθεί από τον πατέρα του διώροφη οικία όπου ο αναιρεσίβλητος κατοικεί με την οικογένειά του.

Περαιτέρω, συμφώνως προς τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, μόνο τα αγροτεμάχια προέρχονται από την παραπάνω εποικιστική αποκατάσταση (παραχώρηση), όχι δε το οικόπεδο, εν σχέση προς το οποίο επομένως δεν τίθεται ζήτημα συναρτήσεώς του με τις άνω εποικιστικές διατάξεις. Οι αιτιολογίες, έτι περαιτέρω, αυτές έχουν τον προσήκοντα ειρμό πληρότητος ως προς την κεκτημένη εκ μέρους του αναιρειβλήτου συγκυριότητα επί του επιδίκου οικοπέδου με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, παρά τα αντίθετα (περί αντιφατικότητος και ανεπάρκειας των αιτολογιών) υπό του αναιρεσείοντος υποστηριζόμενα, αβασίμως όμως, κατά τα άνω εκτιθέμενα.

V. Κατά συνέπεια, μη υπάρχοντος ετέρου λόγου, πρέπει η αίτηση να απορριφθεί και να επιβληθεί η δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, κατά παραδοχή του αιτήματός του, στο ηττώμενο αναιρεσείον (αρθρ. 176, 183, 191§2 ΚΠολΔ, 22 ν. 3693/57, ως ισχύει), συμφώνως προς το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 19-9-2017 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου κατά του Ν. Ν. περί αναιρέσεως της 941/2017 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Και Επιβάλλει στο αναιρεσείον την δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, το ποσόν της οποίας ορίζει στα τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Μαρτίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 9 Μαΐου 2019.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ