519/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 519 / 2018 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 519/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Σακκά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αβροκόμη Θούα - Εισηγήτρια, Μιλτιάδη Χατζηγεωργίου και Γεώργιο Αποστολάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Ιανουαρίου 2018, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δ. Γ. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ευτύχιο - Δημήτριο Καλαμίδα.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Α. Π. του Δ., χήρας Ν. Κ., κατοίκου ..., 2) Π. Ν. Κ., κατοίκου ... και 3) Δ. Κ. του Ν., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Παρασκευή Παπαδοπούλου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-2-2012 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3628/2015 του ίδιου Δικαστηρίου και 491/2016 του Μονομελούς Εφετείου Πειραιώς.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 20-3-2017 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Το Εφετείο, δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση, όπως προκύπτει από την επισκόπησή της (αρθρ.561 παρ.2 ΚΠολΔ), κατά το μέρος που ενδιαφέρει την αναιρετική διαδικασία, τα ακόλουθα:" Ο εναγόμενος, (ήδη αναιρεσείων) μόνιμος κάτοικος ..., ασχολούμενος με τα κοινά, υπήρξε δημοτικός σύμβουλος της ελλάσσονος πλειοψηφίας κατά τα έτη 1987 - 1990, 1995 - 2002 και 2007 - 2009.

Παράλληλα, ασκούσε επιχειρηματική δραστηριότητα στην περιοχή και ειδικότερα ασχολείτο με τις ιχθυοκαλλιέργειες, ενώ ίδρυσε και λειτούργησε την εταιρία "...", έχοντας την ιδιότητα του μέλους στο ΔΣ, που διέθετε μονάδα ιχθυοκαλλιέργειας στην περιοχή και η οποία συγχωνεύθηκε δι' απορροφήσεως με την εταιρία "...", το έτος 2010.

Το ίδιος έτος και ενόψει των δημοτικών εκλογών, ο εναγόμενος εκδήλωσε την πρόθεσή του να κατέβει ως υποψήφιος δήμαρχος του νησιού (σύμφωνα με δημοσιεύματα του τοπικού τύπου), πλην όμως δεν το έπραξε τελικώς. Ωστόσο, συνέχισε να ενδιαφέρεται για τα κοινά και να συμμετέχει ως ακροατής σε συνεδριάσεις του δημοτικού συμβουλίου.

Επίσης αποδείχθηκε, ότι ο Ν. Δ. Κ., που ήταν κάτοικος εν ζωή του ... και απεβίωσε το έτος 2002, ήταν σύζυγος της πρώτης ενάγουσας και πατέρας των λοιπών εναγόντων, (ήδη αναιρεσιβλήτων) οι οποίοι είναι και οι μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του. Ο θανών εργαζόταν ως καθηγητής φυσικής σε ιδιωτικά εκπαιδευτήρια καθώς και στη Σχολή Υπαξιωματικών Ναυτικού, που εδρεύει στον …, ενώ ασχολείτο και με τη μηχανοργάνωση, διατηρώντας προσωπική επιχείρηση.

Στα πλαίσια της τελευταίας αυτής δραστηριότητάς του, συνεργάσθηκε με το Δήμο ... και ειδικότερα είχε αναλάβει τη μηχανογράφηση των πρακτικών από τις συνεδριάσεις των δημοτικών οργάνων, για το χρονικό διάστημα από 1991 έως το θάνατο του, το έτος 2002, εκδίδοντας κάθε φορά τα αντίστοιχα παραστατικά. Η ταμειακή διαχείριση του Δήμου γινόταν από την αρμόδια τοπική Δ.Ο.Υ., ενώ από το έτος 2000 αυτή (αρμοδιότητα) μεταβιβάσθηκε στο Ελεγκτικό Συνέδριο, χωρίς ποτέ να δημιουργηθεί οποιοδήποτε πρόβλημα σχετικό με τα παραστατικά που είχαν εκδοθεί εκ μέρους του.

Τα παραπάνω (ως προς την νομιμότητα των παραστατικών) επιβεβαιώνει και ο επιμελεία του εναγομένου ενόρκως βεβαιώσας Σ. Σ., που διετέλεσε ..., από το έτος 1991 έως το έτος 2006. Περαιτέρω αποδείχθηκε, ότι το έτος 2011, δημιουργήθηκε στο νησί έντονη ανησυχία και αναταραχή, αναφορικώς με τη λειτουργία των ιχθυοκαλλιεργειών και τον επηρεασμό του περιβάλλοντος από αυτή.

Η δεύτερη ενάγουσα, που είχε εκλεγεί δημοτική σύμβουλος (από το έτος 2010) και ανήκε στη μειοψηφία του Δημοτικού Συμβουλίου, υπέβαλε αίτηση για ανάκληση της από 10-8-2011 απόφασης του τελευταίου, περί παραμονής των αδειοδοτουμένων μονάδων ιχθυοκαλλιέργειας στον …. Μεταξύ των μονάδων που αφορούσε η απόφαση, ήταν και η προαναφερθείσα εταιρία "...".

Στις 23-9-2011, συνήλθε το Δημοτικό Συμβούλιο του ... σε δημόσια συνεδρίαση, σε χώρο της … Δημοτικής Βιβλιοθήκης, για να συζητηθεί η ανωτέρω αίτηση ανάκλησης. Παρούσα στο χώρο, όπως και πολλοί ενδιαφερόμενοι δημότες, ήταν η δεύτερη ενάγουσα (ως δημοτική σύμβουλος) αλλά και η μητέρα της, πρώτη ενάγουσα καθώς και ο εναγόμενος, ως σχετιζόμενος με την προαναφερθείσα εταιρία ιχθυοκαλλιέργειας.

Να σημειωθεί ότι, οι ανωτέρω διάδικοι είχαν αντίθετες απόψεις επί του θέματος της λειτουργίας των ιχθυοκαλλιεργειών στη θαλάσσια περιοχή του .... Κατά τη διάρκεια του διαλείμματος της συνεδρίασης, και ενώ ήδη υπήρχε ένταση και εκνευρισμός λόγω των αντικρουόμενων απόψεων ως προς το ανωτέρω θέμα, ο εναγόμενος πλησίασε τη δεύτερη ενάγουσα και με αφορμή σχόλιο της, για το λόγο που δε συμφωνούσε με τις απόψεις του και δεν τον είχε στηρίξει προεκλογικά, παρότι ήταν φίλος του πατέρα της, εκείνος (εναγόμενος) είπε για τον τελευταίο "εγώ δεν έκοβα διπλά τιμολόγια για να πληρώνομαι από το Δήμο δύο φορές για την ίδια δουλειά".

Η παραπάνω φράση αναφερόταν στον ήδη θανόντα πατέρα της ενάγουσας, Ν. Κ., και υπονοούσε ότι εκείνος τιμολογούσε δύο φορές με διαφορετικά τιμολόγια την ίδια εργασία (μηχανογράφησης πρακτικών, όπως προαναφέρθηκε), που παρείχε στο Δήμο, με αποτέλεσμα να πληρώνεται δύο φορές το ίδιο ποσό με αντίστοιχη ζημία του Δήμου και κατ' επέκταση, των πολιτών.

Το παραπάνω ήταν ψευδές και ο εναγόμενος το γνώριζε, ενόψει του ότι είχε επανειλημμένως διατελέσει δημοτικός σύμβουλος, όπως προαναφέρθηκε, και η θητεία του είχε συμπέσει με τη συνεργασία που είχε ο πατέρας της ενάγουσας με το Δήμο, χωρίς να έχει δημιουργηθεί οποιοδήποτε πρόβλημα ούτε καν υπόνοια περί τούτου.

Το παραπάνω συμβάν και η φράση του εναγομένου, έγιναν αντιληπτά από τον επιμελεία των εναγόντων εξετασθέντα μάρτυρα, Γ. Α., ο οποίος ήταν παρών στην αίθουσα, καθήμενος παραπλεύρως της δεύτερης ενάγουσας, όπως τούτο προκύπτει από την μη αμφισβητηθείσα φωτογραφία του χώρου της συνεδρίασης, σε αντίθεση με τον επιμελεία του εναγομένου εξετασθέντα μάρτυρα, Π.

Θ., που καθόταν στο βάθος της αίθουσας και σε αρκετή απόσταση (όπως προκύπτει από τη δεύτερη από τις προσκομιζόμενες φωτογραφίες), ώστε να μην έχει άμεση ακουστική επαφή ως προς την ακρίβεια των διαμειφθέντων μεταξύ των διαδίκων και ειδικά της επίμαχης φράσης. Να σημειωθεί, ότι όλοι οι ενόρκως βεβαιώσαντες, τους οποίους επικαλείται ο εναγόμενος, δεν κρίνονται πειστικοί, αφού αμφισβητούν τη δημιουργία επεισοδίου μεταξύ των διαδίκων, γεγονός όμως που αντικρούεται από τον ίδιο, ο οποίος δέχεται ότι υπήρξε ένταση και σύντομο φραστικό επεισόδιο μεταξύ εκείνου και της δεύτερης ενάγουσας, αρνούμενος εντούτοις ότι αναφέρθηκε προσβλητικά στον πατέρα της τελευταίας.

Επίσης, ακριβές είναι ότι υπήρχε παρουσία αστυνομικής δύναμης στο χώρο της συνεδρίασης, κατόπιν αιτήματος της παράταξης της μειοψηφίας, της οποίας όμως δε ζητήθηκε η συνδρομή (βλ το από 6-3-2012 έγγραφο του Αστυνομικού Τμήματος …), γεγονός που επίσης αμφισβητεί ο εναγόμενος και ειδικότερα ότι συνοδεύτηκε από αστυνομικούς στην έξοδο ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω κλιμάκωση του επεισοδίου.

Περαιτέρω αποδείχθηκε, ότι η δημόσια και προσβλητική αναφορά του εναγομένου στο πρόσωπο του θανόντος στενού συγγενή των εναγόντων, προσέβαλε τον πυρήνα της δικής τους προσωπικότητας, έκφανση της οποίας συνιστά και το (θιγόμενο εν προκειμένω) αίσθημα σεβασμού στη μνήμη του νεκρού. Υπέστησαν δε ηθική βλάβη, για την αποκατάσταση της οποίας πρέπει να τους επιδικασθεί το χρηματικό ποσό των 1.500Ε στον καθένα, το οποίο κρίνεται εύλογο ενόψει των συγκεκριμένων συνθηκών του αδικήματος, της αποκλειστικής υπαιτιότητας του εναγομένου και της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης των διαδίκων.

Τέλος, το γεγονός ότι οι ενάγοντες άσκησαν την ένδικη αγωγή και δεν υπέβαλαν έγκληση σε βάρος του εναγομένου, δεν ασκεί έννομη επιρροή στη βασιμότητα των ισχυρισμών τους, αφού εκείνοι έχουν το αποκλειστικό δικαίωμα να επιλέξουν τον τρόπο που θεωρούν καλύτερο για την προάσπιση των θιγομένων δικαιωμάτων τους, με την προσφυγή τους είτε στην πολιτική είτε στην ποινική Δικαιοσύνη ".Με βάση τις ανωτέρω παραδοχές ,το Εφετείο απέρριψε την από 10-11-2015 έφεση του αναιρεσείοντος και επεκύρωσε την απόφαση του πρωτοβαθμίου(Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς) Δικαστηρίου ,που είχε κάνει εν μέρει δεκτή την από 1-2-2012 αγωγή των αναιρεσιβλήτων και τον έχει υποχρεώσει να καταβάλει σε καθένα από αυτούς το ανωτέρω ποσό των 1.500 ευρώ, με το νόμιμο τόκο από την επομένη της επίδοσης της αγωγής.

Ο λόγος αναίρεσης από τον αριθμ.20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, για παραμόρφωση του περιεχομένου εγγράφου, στοιχειοθετείται όταν το δικαστήριο της ουσίας, είτε κάνοντας εσφαλμένη ανάγνωση του κειμένου αποδεικτικού εγγράφου, κατά την έννοια των άρθρων 339 και 432 ΚΠολΔ, είτε παραλείποντας την ανάγνωση κρίσιμων περικοπών ή φράσεων αυτού, αποδίδει σ' αυτό περιστατικά προδήλως διαφορετικά από εκείνα που πράγματι περιέχει και ακολούθως, με βάση μόνο αυτό ή κυρίως αυτό, καταλήγει σε αποδεικτικό πόρισμα επιζήμιο για τον αναιρεσείοντα για πράγματα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δηλαδή στο διατακτικό της απόφασής του.

Αντίθετα, δεν υπάρχει παραμόρφωση εγγράφου, όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν υποπίπτει σε διαγνωστικό σφάλμα ως προς το περιεχόμενο του εγγράφου και, αξιολογώντας τα περιστατικά που πράγματι περιέχονται σ' αυτό, συνάγει αποδεικτικό πόρισμα διαφορετικό από εκείνο που θεωρεί ο αναιρεσείων ορθό, οπότε πρόκειται για εκτίμηση αποδείξεων που δεν ελέγχονται αναιρετικά.

Επίσης, δεν θεμελιώνεται ο προαναφερόμενος λόγος αναίρεση ς, όταν το δικαστήριο της ουσίας στήριξε το αποδεικτικό του πόρισμα σε συνεκτίμηση και άλλων αποδεικτικών μέσων, χωρίς να εξαίρει τη βαρύτητα του σχετικού εγγράφου στη διαμόρφωση της γνώμης του ως προς την ύπαρξη ή μη του αποδεικτέου γεγονότος (ΟλΑΠ 2/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση, ο αναιρεσείων, με τον πρώτο ,από το άρθρο 559 αριθμ.20 ΚΠολΔ λόγο αναίρεσης, μέμφεται το Εφετείο, ότι δεχόμενο την ύπαρξη του φραστικού επεισοδίου μεταξύ αυτού και της δεύτερης των αναιρεσιβλήτων, παρεμόρφωσε το περιεχόμενο του με αριθμ.πρωτ....6-3-2012 εγγράφου του Αστυνομικού Τμήματος …, από το οποίο προέκυπτε ότι ουδέν είχε συμβεί.

Ο λόγος είναι αβάσιμος, εφόσον :Α) δεχόμενο το Εφετείο, ότι δεν ζητήθηκε η συνδρομή της αστυνομικής δύναμης που ήταν παρούσα στο χώρο της συνεδρίασης και ότι δεν υποβλήθηκε έγκληση κατά του αναιρεσείοντος από τους αναιρεσίβλητους, απέδωσε ακριβώς τα περιστατικά που αναφέρονται στο επίμαχο έγγραφο, σύμφωνα με το οποίο, σε απάντηση σχετικού αιτήματος του αναιρεσείοντος, ο Διοικητής του AT ..., του γνωρίζει, ότι"...κατά την συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου ...

την 13-09-2011 παρευρισκόταν αστυνομική δύναμη κατόπιν αιτήματος της παράταξης μειοψηφίας "...".Κατά την παρουσία των αστυνομικών εκεί ουδέν συνέβη και ούτε ζητήθηκε η συνδρομή τους σχετικά με το πρόσωπο σας. Επιπρόσθετα σας γνωρίζουμε ότι από το Βιβλίο Αδικημάτων και Συμβάντων της Υπηρεσίας μας δεν προκύπτει εγγραφή την 13-09-2011 στην οποία να αναφέρεται το όνομά σας",και Β)το αντίθετο από το υποστηριζόμενο από τον αναιρεσείοντα και αναιρετικά ανέλεγκτο, αποδεικτικό πόρισμα ,στο οποίο κατέληξε το Εφετείο, στηρίχθηκε κυρίως στη συνεκτίμηση άλλων αποδεικτικών μέσων(μαρτυρικών καταθέσεων, φωτογραφιών)και όχι στην αξιολόγηση του εν λόγω εγγράφου.

Κατά την έννοια του άρθρου 932ΑΚ,το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί, ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι' αυτήν χρηματικής ικανοποίησης, με βάση τους κανόνες της λογικής και της κοινής πείρας, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη ως κριτήρια, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τέλεσης της αδικοπραξίας, τη βαρύτητα του πταίσματος του υποχρέου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών.

Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, όσον αφορά το ύψος της επιδικαστέας χρηματικής ικανοποίησης αποφασίζεται (κατ' αρχήν αναιρετικώς ανέλεγκτα), με βάση τους ισχυρισμούς και τα αποδεικτικά στοιχεία που θέτουν στην διάθεσή του οι διάδικοι, χωρίς τα ανωτέρω κριτήρια να αποτελούν ιδιαίτερα και αυτοτελή στοιχεία, των οποίων η παράθεση να είναι αναγκαία για την πληρότητα της αιτιολογίας (ΑΠ983/2014).Ελέγχεται δε η σχετική του κρίση μόνο όταν διαπιστώνεται ευθέως ή εκ πλαγίου παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας ή υπέρβαση των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας (Ολ.ΑΠ9/2015).Στην προκειμένη περίπτωση, με τον δεύτερο από το άρθρο 559 αριθμ.19 ΚΠολΔ λόγο της κρινόμενης αίτησης, ο αναιρεσείων μέμφεται το Εφετείο για ασαφή αιτιολογία σε σχέση με το αποδεικτικό του πόρισμα του ύψους της χρηματικής ικανοποίησης των αναιρεσιβλήτων, το οποίο επεδίκασε σε βάρος του, λόγω μη παράθεσης περιστατικών που να εξειδικεύουν την οικονομική και κοινωνική κατάσταση αυτού και των αντιδίκων του.

Ο λόγος είναι αβάσιμος, εφόσον τα ανωτέρω κριτήρια δεν αποτελούν ιδιαίτερα και αυτοτελή στοιχεία ,των οποίων η παράθεση να είναι αναγκαία για την πληρότητα της αιτιολογίας και συνεπώς το Εφετείο δεν χρειαζόταν να παραθέσει συγκεκριμένα περιστατικά που να την προσδιορίζουν.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από τον αναιρεσείοντα παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο (αρθρ.495παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί ο τελευταίος, λόγω της ήττας του, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσίβλητων (αρθρ.176,183ΚΠολΔ) κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20 Μαρτίου 2017 αίτηση του Δ. Γ. για αναίρεση της 491/2016 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Πειραιώς.

Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 27 Φεβρουαρίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Μαρτίου 2018.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ