517/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 517 / 2012 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Aριθμός 517/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Πατινίδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Δημήτριο Μουστάκα, Χριστόφορο Κοσμίδη και Νικόλαο Τρούσα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 13 Δεκεμβρίου 2011, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ (Δ.Ε.Η.) Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Περικλή Κατσαούνη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Π. Γ. του Ν., κατοίκου ..., 2) Ι. Ε. του Α., κατοίκου ..., 3) Σ. Μ. του Κ., κατοίκου ..., οι οποίοι παραστάθηκαν μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Αβραάμ Ιορδανίδη και κατέθεσαν προτάσεις, 4) Κ. Σ. του Δ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αβραάμ Ιορδανίδη και κατέθεσε προτάσεις, 5) Δ. Τ. του Α., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Αβραάμ Ιορδανίδη και κατέθεσε προτάσεις, 6) Γ. Τ. του Γ., κατοίκου ..., 7) Σ. Χ. του Π., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αβραάμ Ιορδανίδη και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18/2/2005 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 602/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 8323/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 16/10/2009 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γρηγόριος Κουτσόπουλος ανέγνωσε την από 7/1/2011 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του παρόντος δικαστηρίου Αρεοπαγίτη Σαράντη Δρινέα, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του δευτέρου λόγου αναιρέσεως και την απόρριψη του πρώτου.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή από τη διάταξη του άρθρου 296 παρ. 1 του ΑΚ "για τόκους κάθε είδους οφείλεται τόκος, αν τέτοιος τόκος συμφωνηθεί ή αν ζητηθεί με αγωγή, και στις δύο περιπτώσεις μόνο για οφειλόμενους τόκους ενός ολοκλήρου τουλάχιστον έτους ή μιας χρήσης αν πρόκειται για το δημόσιο. Η συμφωνία για πληρωμή τέτοιου τόκου πρέπει να γίνεται, ή η αγωγή να επιδίδεται, αφού λήξει το έτος ή η χρήση". Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι ο ανατοκισμός είναι επιτρεπτός, αν αυτός συμφωνηθεί ή αν ζητηθεί με καταψηφιστική αγωγή από το δανειστή. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις ο ανατοκισμός είναι επιτρεπτός με τον περιορισμό ότι καθυστερούνται απαιτητοί τόκοι τουλάχιστον ενός έτους (ή μιας χρήσεως αν πρόκειται για το Δημόσιο) και η συμφωνία καταρτίσθηκε ή η αγωγή ασκήθηκε μετά την πάροδο ενός τουλάχιστον έτους (ή μιας χρήσεως για το Δημόσιο), δηλαδή, αφού έχει συμπληρωθεί κατά την κατάρτιση της συμφωνίας ή την άσκηση της αγωγής ετήσια ή και μεγαλύτερη (ποτέ όμως βραχύτερη του έτους) χρήση του κεφαλαίου και συνεπώς, εφόσον θα υπάρχουν δεδουλευμένοι, ήτοι ληξιπρόθεσμοι και απαιτητοί, τόκοι τουλάχιστον ενός έτους ή μιας χρήσεως. Αίτημα της αγωγής με την οποία ζητούνται τόκοι τόκων, είναι η επιδίκασή τους από την επίδοσή της, αφού ο ανατοκισμός δεν ανατρέχει στο παρελθόν, έως την εξόφληση του τοκοφόρου ποσού των τόκων, η οποία διακόπτει και τον ανατοκισμό. Περαιτέρω, από την παραπάνω διάταξη προκύπτει ειδικότερα ότι για τη γένεση της αξίωσης για τόκους τόκων δεν αρκεί κατά το ουσιαστικό δίκαιο άσκηση της κυρίας αγωγής για τη νομιμότοκη καταβολή του οφειλόμενου κεφαλαίου, όπως αρκεί κατ' άρθρο 346 ΑΚ η άσκηση της αγωγής αυτής για τη γένεση τόκων επί του κεφαλαίου αυτού (η απαίτηση για τους οποίους είναι παρεπόμενη του κεφαλαίου που ζητείται με την αγωγή), αλλά απαιτείται, εάν δεν υπάρχει συμφωνία περί ανατοκισμού, η άσκηση ξεχωριστής αγωγής για τους τόκους τόκων (με τη συνδρομή των προϋποθέσεων που προαναφέρθηκαν), αφού το αίτημα της καταβολής τόκων επί του ποσού των καθυστερούμενων τόκων δεν θεωρείται παρεπόμενο της κυρίας απαίτησης. Η άσκηση ξεχωριστής αγωγής όμως έχει την έννοια ότι δεν είναι επιτρεπτή, σύμφωνα με τα άρθρα 283 και 525 παρ. 3 ΚΠολΔ, η υποβολή αιτήματος για την καταβολή τόκων επί των τόκων το πρώτον με τις προτάσεις είτε κατά την πρωτόδικη είτε κατά την κατ' έφεση δίκη ή με πρόσθετο λόγο έφεσης (Ολ.ΑΠ 10/2007, ΑΠ 126/2008) και όχι ότι είναι απαράδεκτη η υποβολή με το δικόγραφο της αγωγής για την κύρια απαίτηση (άρθρο 218 παρ. 1 ΚΠολΔ) και του αιτήματος, με την αντίστοιχη βάση, για την καταβολή τόκων επί των καθυστερούμενων τόκων του κεφαλαίου (εφόσον συντρέχουν οι ως άνω ουσιαστικές προϋποθέσεις), οι οποίοι είναι ήδη δεδουλευμένοι (ληξιπρόθεσμοι και απαιτητοί), όπως οι τόκοι που οφείλονται λόγω της παρόδου της δήλης ημέρας προς εκπλήρωση οφειλόμενης παροχής, αφού και στην περίπτωση αυτή ασκείται ιδία αγωγή για την απαίτηση αυτή. Εξ άλλου, για να είναι ορισμένη η περί ανατοκισμού οφειλομένων τόκων αγωγή, πρέπει να περιέχει, σύμφωνα με το άρθρο 216 ΚΠολΔ, εκτός των άλλων, σαφή έκθεση α) του ποσού των δεδουλευμένων τόκων, τους οποίους οφείλει ο οφειλέτης, β) της χρονικής περιόδου της τοκογονίας, η οποία θα πρέπει να είναι, κατ' ελάχιστο, περίοδος ενός έτους και γ) της ασκήσεως της αγωγής μετά τη συμπλήρωση του ελάχιστου, κατά τα παραπάνω, χρονικού διαστήματος (ΑΠ 2319/2009, 1847/2007). Στην προκείμενη περίπτωση, από τα προσκομιζόμενα διαδικαστικά έγγραφα, η εκτίμηση του περιεχομένου των οποίων ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο, κατ' άρθρ. 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ, προκύπτει ότι οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβλητοι, με την από 18.2.2005 αγωγή τους ζήτησαν να υποχρεωθεί η εναγόμενη και ήδη αναιρεσείουσα εταιρεία να καταβάλει σε καθένα από αυτούς, α) τα αναλυτικά αναγραφόμενα ποσά ως αμοιβή για την εργασία τους κατά τα Σάββατα, Κυριακές και αργίες που διαλαμβάνονται στην αγωγή με τον νόμιμο τόκο από τότε που κάθε επί μέρους κονδύλιο κατέστη απαιτητό και β) τόκο των οφειλόμενων τόκων υπερημερίας από την επίδοση της αγωγής. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, αφού απέρριψε "το αγωγικό αίτημα περί επιδικάσεως των αναλογούντων τόκων τόκου" ως ουσία αβάσιμο, με την αιτιολογία ότι "ο αιτούμενος τόκος τόκου (ανατοκισμός) ούτε έχει συμφωνηθεί μεταξύ των διαδίκων ούτε έχει ζητηθεί με αγωγή, όπως επιτάσσει η διάταξη του άρθρου 296 του ΑΚ", δέχθηκε κατά τα λοιπά, κατά ένα μέρος την αγωγή. Κατά της αποφάσεως αυτής οι αναιρεσίβλητοι άσκησαν έφεση και ζήτησαν, κατά το μέρος που ενδιαφέρει την κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως, να γίνει δεκτή η αγωγή τους και ως προς το αίτημα περί ανατοκισμού των οφειλόμενων τόκων, ενώ με τις προτάσεις τους ζήτησαν τόκους επί των οφειλόμενων τόκων των τόκων (Β' ανατοκισμός) από 28.2.2006, που συμπληρώθηκε έτος από της ασκήσεως της αγωγής. Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση απέρριψε το αίτημα για τον δεύτερο ανατοκισμό ως απαράδεκτο, διότι υπεβλήθη με τις προτάσεις, ενώ δέχθηκε ότι το αίτημα περί ανατοκισμού των οφειλόμενων τόκων από την επίδοση της αγωγής ήταν βάσιμο, διότι αποδείχθηκε ότι κατά την επίδοση της αγωγής καθυστερούντο για όλους τους αναιρεσιβλήτους απαιτητοί τόκοι υπερημερίας που αντιστοιχούσαν κατά ένα τμήμα τους σε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του έτους και υποχρέωσε την αναιρεσείουσα να τους καταβάλει στους αναιρεσιβλήτους. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο, σύμφωνα με όσα έχουν εκτεθεί, δεν παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 296 παρ. 1 του ΑΚ ούτε παρά τον νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτο λόγω του τρόπου υποβολής του αιτήματος ανατοκισμού και επομένως ο περί του αντιθέτου πρώτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίον η αναιρεσείουσα ισχυρίζεται ότι το αίτημα περί ανατοκισμού δεν μπορούσε να υποβληθεί ούτε με την αγωγή για την κύρια απαίτηση, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος κατ' αμφότερα τα μέρη του από τους αρ. 1 και 14 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ. Περαιτέρω όμως κρίνοντας το Εφετείο ότι είναι ορισμένο, κατ' άρθρο 216 του ΚΠολΔ, το ανωτέρω αίτημα της ένδικης αγωγής περί επιδικάσεως τόκων επί των οφειλόμενων τόκων υπερημερίας (ανατοκισμός), χωρίς να προσδιορίζεται με σαφή έκθεση το κεφαλαιοποιημένο ποσό των ληξιπροθέσμων τόκων και απορρίπτοντας έτσι εκ του πράγματος το σχετικό περί αοριστίας ισχυρισμό που είχε προβάλλει προσηκόντως η αναιρεσείουσα, έσφαλε με την κρίση του αυτή, διότι το κεφαλαιοποιημένο αυτό ποσό αποτελεί το κύριο αντικείμενο της δίκης περί ανατοκισμού, αφού μετά την κεφαλοποίηση των ληξιπροθέσμων τόκων υπολογίζεται ο τόκος και επ' αυτών. Επομένως έπρεπε να απορρίψει την αγωγή κατά το αίτημα αυτό, ως αόριστη.

Συνεπώς, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθμ. 14 του ΚΠολΔ, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πιο πάνω πλημμέλεια της μη κήρυξης του ως άνω, λόγω αοριστίας, απαραδέκτου, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, του οποίου είναι δυνατή η σύνθεση από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 8323/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό κεφάλαιο.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει σε χίλια εκατό (1.100) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Ιανουαρίου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Μαρτίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ