Supreme Court dismisses appeal on expropriation compensation, upholding lower court's valuation despite appellants' procedural errors.

Απόφαση 515 / 2021 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 515/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Μαρία Τζανακάκη, Αικατερίνη Βλάχου και Ευστάθιο Νίκα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 8 Ιανουαρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων:

1) Λ. Κ. του Β., κατοίκου … (για το υπ' αριθμ. … ΚΠ ακίνητο),

2) α. Λ. Κ. του Ν., κατοίκου … (για το 1/2 του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου), β) Π. Κ. του Ν., κατοίκου … (για το 1/2 του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου),

3) α. Κ. Φ. του Β., κατοίκου ... (για το 1/2 του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου), β. Χ. Φ. του Β., κατοίκου ... (για το 1/2 του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου),

4) Ά. Σ. του Α., κατοίκου … (για τα υπ' αριθμ. … και … ΚΠ ακίνητα),

5) α. Σ. συζ. Α. Μ., το γένος Α. Κ., κατοίκου … (για το 1/5 τμήματος των 5.925,57 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου), β. Γ. Κ. του Α., κατοίκου ... (για το 1/5 τμήματος των 5.925,57 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου), γ. Ν. Κ. του Α., κατοίκου ... (για το 1/5 τμήματος των 5.925,57 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου), δ. Ι. Κ. του Α., κατοίκου ... (για το 1/5 τμήματος των 5.925,57 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου), ε. Α. Κ. του Α., στ. Χ. Κ. του Α., ζ. Φ. Κ. του Α., κατοίκων … (συνολικά για το 1/5 τμήματος των 5.925,57 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου, κατά το ποσοστό του 1/3 ο καθένας),

6) Α. Κ. του Β., κατοίκου … (για τα 5,751,29 τ.μ. του υπ' αριθ. … ΚΠ ακινήτου), 7) α. Γ. Κ. του Δ., κατοίκου … (για το 1/4 των 1.906,86 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου και για τμήμα 5.751,29 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου), β. Ε. Κ. του Δ., κατοίκου … (για το 1/4 των 1.906,86 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου και για τμήμα 5.751,29 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου), γ. Ε. Κ. του Δ., κατοίκου … (για το 1/4 των 1.906,86 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου και για τμήμα 5.751,29 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου) και δ. Ε. Κ. του Δ., κατοίκου … (για το 1/4 των 1.906,86 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου και για τμήμα 5.751,29 τ.μ. του υπ' αριθμ. … ΚΠ ακινήτου), οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Απόστολο Παπαδόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών και τον Γενικό Συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδος και Ιονίου, που κατοικοεδρεύουν στην Αθήνα και την Πάτρα, αντίστοιχα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Απόστολο Ψάρρη, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17-02-2012 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσιβλήτου (μετά την έκδοση της 606/2011 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Πατρών και συνεκδικάστηκε με την από 11-10-2011 αίτηση των υπό στοιχ. 1ου έως και 6ου των ήδη αναιρεσειόντων, του Δ. Κ. του Α., μη διαδίκου στην παρούσα δίκη και των Αι. χας Α. Κ. και Θεώνης συζ. Δ. Κ., που έχουν ήδη αποβιώσει, με την από 25-10-2011 αυτοτελή αίτηση άλλων προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη, καθώς και με τις ανταιτήσεις και παρεμβάσεις των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 22/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, την αναίρεση της οποίας ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 13-10-2014 αίτησή τους.

Εκδόθηκε η 478/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αναίρεσε την ως άνω εφετειακή απόφαση, κατά το αναφερόμενο στο αιτιολογικό της μέρος και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Εκδόθηκε η 105/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 18-9-2019 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 570 παρ.2, 579 παρ. 1, 580 παρ.3 (όπως το τελευταίο εδάφιο της παρ. 3 είχε τροποποιηθεί με τα άρθρα 12 παρ.4 του ν.4045/2012 και 65 παρ.1 του ν.4139/2013 και αντικαταστάθηκε εκ νέου από το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του ν.4335/2015, η ισχύς του οποίου άρχισε από την 01-01-2016, κατ' άρθρο 1 άρθρο ένατο παρ.4 του ν.4335/2015) και 581 παρ. 2 του ΚΠολΔ (όπως η παρ. 2 αντικαταστάθηκε ως άνω) προκύπτει, ότι η απόφαση αναιρείται κατά το μέτρο παραδοχής της αναιρέσεως, δηλαδή κατά τα κεφάλαια (αιτήσεις παροχής έννομης προστασίας) στα οποία αφορά ο δεκτός γενόμενος λόγος αναιρέσεως, καθώς και εκείνα που συνάπτονται αρρήκτως προς τα αναιρεθέντα.

Η έκταση της αναιρέσεως προκύπτει από το συγκεκριμένο περιεχόμενο της αναιρετικής αποφάσεως, κατισχύει δε κάθε αντίθετης γενικής διατυπώσεως αυτής και μάλιστα του τυχόν χαρακτηρισμού της από αυτήν της εκτάσεως της αναιρέσεως ως ολικής. Η μερική αναίρεση αναφέρεται σε ολόκληρο το κεφάλαιο της αποφάσεως, στο οποίο αφορά ο λόγος αναιρέσεως, που έγινε δεκτός.

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι αν η απόφαση αναιρεθεί μερικώς ως προς κάποιο μόνο κεφάλαιο της όλης δίκης, το δικαστήριο της παραπομπής δεν μπορεί να εξετάσει λόγους που αναφέρονται στα λοιπά κεφάλαια, ως προς τα οποία δεν αναιρέθηκε η απόφαση. Έτσι, κατά τη νέα εκδίκαση της υποθέσεως, οι μη αναιρεθείσες διατάξεις διατηρούν την ισχύ τους και δεσμεύουν το τμήμα της παραπομπής, λόγω του υπάρχοντος και μη ανατραπέντος με την αναιρετική απόφαση δεδικασμένου από την αμετάκλητη ήδη απόφαση του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου, χωρίς να εξετάζονται εκ νέου τα κεφάλαια της διαφοράς που αντιστοιχούν σ' αυτές, διότι διαφορετικά θα προσέβαλε το δεδικασμένο, το οποίο, κατά το άρθρο 322 του ΚΠολΔ, λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο (ΑΠ 404/2018, ΑΠ 561/2013, ΑΠ 629/2010, ΑΠ 845/2010, ΑΠ 479/2009, ΑΠ 875/2009).

Περαιτέρω, κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 18 του ΚΠολΔ δημιουργείται λόγος αναιρέσεως αν το δικαστήριο της παραπομπής δεν συμμορφώθηκε προς την αναιρετική απόφαση. Ο αναιρετικός αυτός λόγος αναφέρεται σε κάθε παράλειψη του δικαστηρίου της παραπομπής να συμμορφωθεί με το νομικό ζήτημα, που κρίθηκε από την αναιρετική απόφαση, το οποίο μπορεί να ανάγεται είτε στο ουσιαστικό, είτε στο δικονομικό δίκαιο, αφού η παραπομπή μπορεί να λάβει χώρα μετά την αναίρεση της αποφάσεως για ουσιαστικό ή δικονομικό λόγο.

Νομικό, όμως, ζήτημα δεν επιλύεται, αν η αναιρετική απόφαση αναιρέσει την προσβαλλομένη απόφαση για έλλειψη νόμιμης βάσεως (άρθρο 559 αριθμ. 19 του ΚΠολΔ) και ειδικότερα για το λόγο ότι τα πραγματικά περιστατικά που έγιναν δεκτά από αυτήν δεν καθιστούν δυνατή, λόγω της ασάφειας και ανεπάρκειας των αιτιολογιών της, την υπαγωγή στον εφαρμοζόμενο κανόνα δικαίου, χωρίς να αμφισβητείται το εννοιολογικό περιεχόμενο αυτού (ΑΠ 629/2010, ΑΠ 109/2006, ΑΠ 194/2004).

Στην περίπτωση αυτή το δικαστήριο της παραπομπής δεν δεσμεύεται από τις διαπιστώσεις της αποφάσεως που αναιρέθηκε ως προς τα πραγματικά περιστατικά και μπορεί να εκτιμήσει διαφορετικά αυτά. Αν τούτο εκτιμήσει διαφορετικά τα πραγματικά περιστατικά και αυτά επιδέχονται διαφορετικές νομικές λύσεις, ο παραμερισμός της νομικής λύσεως της παραπεμπτικής αναιρετικής αποφάσεως δεν θεμελιώνει τον προαναφερθέντα λόγο αναιρέσεως, γιατί το δικαστήριο της παραπομπής στην εν λόγω περίπτωση λειτουργεί αυτόνομα (ΑΠ 109/2006).

Δεν ιδρύεται ο λόγος αυτός αναιρέσεως, αν το δικαστήριο της παραπομπής, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφασή του, συμμορφώθηκε με την αναιρετική απόφαση (ΑΠ 1097/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ, επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης προκύπτουν τα ακόλουθα:

Με την υπ' αριθμ. 1063055/4244/Δ0010/7.7.2009 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 341/16.7.2009 τ. Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων και Πολεοδομικών Θεμάτων), κηρύχθηκε συμπληρωματική αναγκαστική απαλλοτρίωση, υπέρ και με δαπάνες του Ελληνικού Δημοσίου, για λόγους δημόσιας ωφέλειας, ήτοι για την κατασκευή του έργου "Κατασκευή Φράγματος Πείρου-Παραπείρου", εκτάσεων, συνολικού εμβαδού 110.126,71 τ.μ., που βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή του Δ.Δ. … του τ. Δήμου … Νομού Αχαΐας και ήδη Τ.Κ. … Δ.Ε. … Δήμου Δυτικής Αχαΐας.

Στην ως άνω απαλλοτριούμενη έκταση περιλαμβάνονται και τα ακίνητα με αριθμ. ΑΚΠ …, …, …, …, …, …, … . Μετά την έκδοση της υπ' αριθμ. 606/2011 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών, με την οποία καθορίστηκε η προσωρινή τιμή μονάδας αποζημιώσεως του εδάφους των απαλλοτριωμένων ακινήτων και των επ' αυτών επικειμένων, ασκήθηκαν η από 17-02-2012 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου και η από 11-10-2011 αίτηση των ιδιοκτητών των απαλλοτριουμένων ακινήτων, μεταξύ των οποίων και οι ήδη αναιρεσείοντες, περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως, επί των οποίων εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 22/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, με την οποία, ως προς το ενδιαφέρον την παρούσα αναιρετική δίκη μέρος, καθορίστηκε η οριστική τιμή μονάδας αποζημιώσεως των απαλλοτριουμένων ακινήτων με ΑΚΠ …, …, …, … και … ακινήτων στο ποσό των 2,16 ευρώ/τ.μ.

και των με ΑΚΠ … και … ακινήτων στο ποσό των 3,46 ευρώ/τ.μ., χωρίς να καθοριστεί ιδιαίτερη (ξεχωριστή από το έδαφος) αποζημίωση για κάθε κυβικό μέτρο των ευρισκομένων στα ακίνητα αυτά αδρανών υλικών. Επίσης καθορίστηκε οριστική τιμή μονάδας αποζημιώσεως: α) του αμπελιού (του με ΑΚΠ … ακινήτου) γραμμικής φυτεύσεως, 1.050 μεγάλων κλημάτων, ποικιλίας καμπερνέ και μαυροδάφνης, στο ποσό των 1.500 ευρώ ανά στρέμμα και β) του αμπελιού (του με ΑΚΠ … ακινήτου) γραμμικής φυτεύσεως, 1.150 μεγάλων κλημάτων, ποικιλίας μοσχάτου, στο ποσό των 1.500 ευρώ ανά στρέμμα.

Κατά της αποφάσεως αυτής οι ήδη αναιρεσείοντες άσκησαν την από 13-10-2014 αίτηση αναιρέσεως, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 478/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, με την οποία αναιρέθηκε, κατά παραδοχή των δευτέρου, κατά το πρώτο και τρίτο τμήμα του, του τρίτου, κατά το δεύτερο τμήμα του και του τετάρτου, κατά το δεύτερο τμήμα του, λόγων της (του τετάρτου, κατά το δεύτερο τμήμα του, λόγου ως προς τον τέταρτο αναιρεσείοντα Ά.

Σ.), δεχθείσα ειδικότερα, κατ' ακριβή κατά τούτο αντιγραφή των αιτιολογιών της, καθ' όσον αφορά στους ως άνω λόγους που έγιναν δεκτοί τα ακόλουθα:

«| Με αυτά που έκρινε το Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες σχετικά με ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Ειδικότερα:

1) ενώ δέχεται, ότι ορισμένα από τα απαλλοτριούμενα ακίνητα (χωρίς να τα προσδιορίζει), λόγω του μεγέθους τους, είναι πράγματι, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 1 και 2 του Π.Δ. 24/1985, άρτια και οικοδομήσιμα, δέχεται στη συνέχεια, ότι δεν έχουν οικοπεδική αξία, διότι μέχρι τη συζήτηση της αιτήσεως, δεν προέκυψε ότι έχουν ανεγερθεί κατοικίες σε συγκεκριμένα αγροτεμάχια.

2) Ενώ δέχεται, ότι το ενδιαφέρον για αγορά γης στη συγκεκριμένη περιοχή είναι σχεδόν ανύπαρκτο και ότι μοναδικό κριτήριο για τη διαφοροποίηση της αποζημίωσης των ανωτέρω αγροτικών ακινήτων αποτελεί ο χαρακτήρας τους ως γόνιμα ή άγονα, ξηρικά ή ποτιστικά, φυτεία ή χέρσα, στη συνέχεια προσδιορίζει την οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεώς τους σύμφωνα με την αντικειμενική τους αξία, χωρίς να κάνει τη διάκριση των απαλλοτριουμένων ως γόνιμων, άγονων, ξηρικών ή ποτιστικών.

3) Ενώ δέχεται ως αδιαμφισβήτητο γεγονός την ύπαρξη αδρανών υλικών στα απαλλοτριούμενα ακίνητα, λόγω της θέσης τους πλησίον της κοίτης του ποταμού Πείρου, δέχεται στη συνέχεια, ότι δεν προέκυψε οικονομικό όφελος από την εκμετάλλευσή τους για λήψη αδρανών υλικών, όπως αμμοχάλικου κ.λπ. και, συνεπώς, απωλεσθείσα πρόσοδος, καθότι δεν αποδείχθηκαν συναλλαγές πώλησης ή άλλου είδους παρόμοιες συναλλαγές αδρανών υλικών σε εργολάβους.

Εξαιτίας των συγκεκριμένων ασαφών και ανεπαρκών αιτιολογιών καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου περί της πλήρους αποζημιώσεως που εφαρμόσθηκαν, τις οποίες παραβίασε εκ πλαγίου. Με τον δεύτερο λόγο της αναιρέσεως, κατά το πρώτο τμήμα του οι αναιρεσείοντες εκθέτουν ότι ενώ οι 1ος, 2α και 2β, 3α και 3β, 4ος, 5α, 5β, 5γ, 5δ, 5ε, 5στ, 5η, 5θ, 6ος και 7ος από αυτούς ισχυρίσθηκαν και απέδειξαν, ότι τα αναφερόμενα σ' αυτή ακίνητά τους είναι αγροί ποτιστικοί καλλιεργούμενοι με αμπέλια, τριφύλλια κ.λπ., αλλά και άρτιοι και οικοδομήσιμοι κατά κανόνα, έχοντες και οικοπεδική αξία και ζήτησαν να ληφθεί υπόψη η ανωτέρω πρόσοδος της αξίας τους και κατά τον δευτερεύοντα προορισμό τους προς ανοικοδόμηση αστικών ή επαγγελματικών κτισμάτων, η προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε ότι αυτοί δεν είχαν αξία μεγαλύτερη της αντικειμενικής, κατά παράβαση της διατάξεως του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ [...].

Κατά το τρίτο τμήμα του ισχυρίζονται ότι όλως επικουρικώς είναι αναιρετέα η απόφαση για τους ίδιους, όπως και στο πρώτο τμήμα του, λόγους, για παραβίαση της διατάξεως του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ. Με τις προεκτεθείσες ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες της προσβαλλομένης αποφάσεως, προκύπτει ότι θεμελιώνεται, στην προκείμενη περίπτωση, ο λόγος αναιρέσεως εκ του αριθμού 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ο οποίος πρέπει να γίνει δεκτός (κατά το πρώτο και τρίτο τμήμα του) ως βάσιμος, καθόσον, λόγω των ανωτέρω ελλείψεων, καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος, ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων περί της πλήρους αποζημιώσεως. [...] Κατά το δεύτερο τμήμα του (ο τρίτος λόγος αναιρέσεως), οι αναιρεσείοντες ισχυρίζονται ότι είναι αναιρετέα η απόφαση για ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, διότι, ενώ δέχθηκε το δικαστήριο, ότι είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο η ύπαρξη αδρανών υλικών στα ακίνητά τους, δέχθηκε στη συνέχεια ότι δεν προέκυψε οικονομικό όφελος από την εκμετάλλευσή τους και απέρριψε το σχετικό αίτημά τους.

Ο λόγος αυτός κατά το δεύτερο τμήμα του εκ του άρθρου 559 αρ. 19 είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός [...]. Κατά το δεύτερο τμήμα του (τετάρτου λόγου αναιρέσεως) προβάλλεται η αιτίαση της παραβάσεως του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, διότι με ανεπαρκείς αιτιολογίες έκρινε το δικαστήριο ότι δεν προέκυψε πρόσοδος για τα ως άνω ακίνητα από την εκμετάλλευση αδρανών υλικών |».

Από το αμέσως παραπάνω σημειούμενο περιεχόμενο της 478/2018 αναιρετικής αποφάσεως ότι η 22/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως των απαλλοτριουμένων ακινήτων, προκύπτει ότι η εν λόγω δευτεροβάθμια απόφαση αναιρέθηκε για την προβλεπόμενη από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 19 του ΚΠολΔ αναιρετική πλημμέλεια, συνεπώς, η αναίρεση αυτής είναι μερική, οριοθετείται δε και εντοπίζεται μόνο στο ζήτημα αυτό, του καθορισμού, δηλαδή, του ύψους της οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως των απαλλοτριουμένων ακινήτων. Το Τριμελές Εφετείο Πατρών, στο οποίο παραπέμφθηκε η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, με την υπ' αριθμ. 105/2019 (ήδη προσβαλλομένη) απόφασή του, ως δικαστήριο της παραπομπής, δεσμευόμενο από την ανωτέρω 478/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, όπως άλλωστε δεσμεύεται και το Δικαστήριο τούτο, και δικάζοντας μέσα στα όρια που διαγράφονται από αυτήν, επιλαμβανόμενο μόνο του προσδιορισμού της οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως των απαλλοτριουμένων ακινήτων, συμμορφούμενο δηλαδή προς αυτήν, δέχθηκε εν μέρει τις από 17-02-2012 και 11-10-2011 αιτήσεις και καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας αποζημιώσεως των με ΑΚΠ …, …, …, … και … ακινήτων στο ποσό των 5 ευρώ/τ.μ., και των με ΑΚΠ … και … ακινήτων στο ποσό των 8 ευρώ/τ.μ.

Με τον πρώτο λόγο της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως, κατά το πρώτο μέρος του, οι αναιρεσείοντες αποδίδουν στην προσβαλλομένη απόφαση την από τον αριθμό 18 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ πλημμέλεια, με την αιτίαση ότι το Εφετείο, ως δικαστήριο παραπομπής, δεν συμμορφώθηκε με την ανωτέρω 478/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, καθ' όσον δεν προσδιόρισε αυτοτελή (ξεχωριστή από το έδαφος) αποζημίωση για τα αδρανή υλικά των απαλλοτριουμένων ακινήτων (ψιλό - χονδρό αμμοχάλικο) στο ποσό των 32,48 ευρώ ανά μ3 και δεν καθόρισε ως οριστική τιμή μονάδας αποζημιώσεως για κάθε μεγάλο κλίμα αμπέλου των με ΑΚΠ … και … ακινήτων το ποσό των 120 ευρώ. Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος και απορριπτέος, καθ' όσον, όπως έχει ήδη εκτεθεί, με την προαναφερθείσα αναιρετική απόφαση καθορίστηκε ειδικότερα το πλαίσιο εντός του οποίου το Εφετείο, ως δικαστήριο της παραπομπής, συμμορφούμενο με αυτήν, εξέτασε την υπόθεση, δεν μπορούσε δε, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στην οικεία νομική σκέψη, να εξετάσει τα ζητήματα αυτά, λόγω του υπάρχοντος και μη ανατραπέντος με την αναιρετική απόφαση δεδικασμένου από την αμετάκλητη ήδη απόφαση του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου, αφού τότε θα προσέβαλε το δεδικασμένο, που, κατ' άρθρο 322 του ΚΠολΔ, λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο.

Όμοια αρνητικά και για τους ίδιους λόγους αξιολογούνται οι πρώτος, κατά το δεύτερο μέρος του, και ο δεύτερος, κατά το τελευταίο μέρος του, λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως, με τους οποίους οι αναιρεσείοντες αποδίδουν στην προσβαλλομένη απόφαση την αναιρετική πλημμέλεια από τους αριθμούς 1, 9 και 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, με τις αιτιάσεις ότι η καθορισθείσα αποζημίωση δεν είναι πλήρης, κατά παράβαση, ευθέως και εκ πλαγίου, των διατάξεων των άρθρων 17 παρ. 2 του Συντάγματος, 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001, 6 της Ε.Σ.Δ.Α. και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, διότι το Εφετείο δεν προσδιόρισε, όπως όφειλε, ξεχωριστή από το έδαφος αποζημίωση για κάθε κυβικό μέτρο αδρανών υλικών, ούτε και καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας κάθε μεγάλου κλήματος στο ποσό των 120 ευρώ, αφήνοντας αδίκαστα τα σχετικά αιτήματά τους.

Κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 του ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 7/2006 και 4/2005, ΑΠ 368/2008). Εξ άλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 19 του Κ.Πολ.Δικ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από την υπόψη διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παραβάσεως του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος απ` αυτήν λόγος αναιρέσεως ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή του (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (ΟλΑΠ 1/1999).

Ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθμ. 19 λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσεως, με την έννοια της ανεπαρκούς αιτιολογίας, αφορά ελλείψεις αναγόμενες αποκλειστικά στη διατύπωση του αιτιολογικού πορίσματος αναφορικά με την συνδρομή ή μη γεγονότων, που στη συγκεκριμένη περίπτωση συγκροτούν το πραγματικό του εφαρμοστέου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, έτσι ώστε, από την ανεπαρκή ή αντιφατική έκθεσή τους, να μην μπορεί να κριθεί αν η απόφαση στηρίζεται ή όχι νομικώς (ΟλΑΠ 13/1995). Η ύπαρξη νόμιμης βάσεως και η αντίστοιχη έλλειψή της πρέπει να προκύπτουν αμέσως από την προσβαλλόμενη απόφαση, ο δε Άρειος Πάγος διαπιστώνει την ύπαρξη ή την ανυπαρξία του προκειμένου λόγου αναιρέσεως ελέγχοντας μόνο την προσβαλλόμενη απόφαση και το αιτιολογικό της και όχι το περιεχόμενο άλλων εγγράφων ή αποφάσεων, σε εφαρμογή της διατάξεως του άρθρου 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ. Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσεως όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγόμενου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα, κατά το άρθρο 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Περαιτέρω, κατά την διάταξη του άρθρου 13 του ν. 2882/2001:

«1. Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά τον χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου».

Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι για τον υπολογισμό της αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων λαμβάνεται υπόψη η αξία αυτών κατά τον χρόνο συζητήσεως για τον οριστικό προσδιορισμό στο Εφετείο, αν η συζήτηση αυτή διεξαχθεί μετά από ένα έτος από την συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημιώσεως και ότι τα δικαστήρια, κατά τον καθορισμό τιμής μονάδας αποζημιώσεως ακινήτου, που εμπίπτει στο ισχύον σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας του, υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη και την αντικειμενική αξία αυτού, καθώς και των ομόρων και ομοειδών προς αυτό ακινήτων, κατά τον κρίσιμο χρόνο, ως ασφαλές και αντικειμενικό μέτρο κρίσεως για την εξεύρεση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου, η οποία πάντως σε καμιά περίπτωση δεν δεσμεύει την δικαστική κρίση για την πραγματική αξία του.

Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής τα διαγραφόμενα κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο για την διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου, κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι, ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή θα λάβει υπόψη άλλα τέτοια.

Το δικαστήριο μπορεί να στηρίζει την κρίση του για την πραγματική αξία του απαλλοτριουμένου ακινήτου, ενόψει της χρησιμοποιούμενης στην παραπάνω διάταξη λέξεως "ιδίως", σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει κατάλληλα. Μεταξύ των κριτηρίων που, κατά την προεκτεθείσα διάταξη, λαμβάνονται υπόψη για τη διάγνωση της πραγματικής αξίας του ακινήτου είναι και η πρόσοδος του απαλλοτριούμενου ακινήτου.

Ως πρόσοδος, κατά την έννοια της ίδιας διατάξεως, νοείται, η προερχόμενη από τη φύση και τη δυνατότητα εκμεταλλεύσεως του απαλλοτριούμενου, ως εκ της θέσεως, της μορφής και του προορισμού του σε σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται. Ως κριτήριο, δηλαδή, διαφοροποιήσεως και στοιχείο αξιολογήσεως αποτελεί, προκειμένου μεν για αγροτικό ακίνητο, αν τούτο είναι γόνιμο ή άγονο, ξηρικό ή ποτιστικό, φυτεία ή χέρσο και προκειμένου για αστικό, αν το απαλλοτριούμενο είναι εντός ή εκτός σχεδίου, εντός ή εκτός ζώνης, ποιοι είναι σε κάθε περίπτωση οι όροι δομήσεως, τα ποσοστά καλύψεως και αντιπαροχής και ο συντελεστής εμπορικότητας, σε σχέση, όμως, με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται το ακίνητο (ΑΠ 322/2019, ΑΠ 68/2017, ΑΠ 326/2016, ΑΠ 421/2015, ΑΠ 1175/2015).

Και τούτο διότι η πλήρης αποζημίωση, όπως αυτή νοείται στα πλαίσια της διατάξεως του άρθρου 17 του Συντάγματος αλλά και του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμβάσεως της Ρώμης, περιλαμβάνει παν ό,τι απαιτείται για να αντικατασταθεί το απαλλοτριούμενο με άλλο ίσης αξίας ακίνητο (ΟλΑΠ 714/1978).Μεταξύ των κριτηρίων, τα οποία μπορεί να λάβει υπόψη του το δικαστήριο είναι και οι υπάρχουσες, κατά τον ανωτέρω χρόνο, οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς να είναι υποχρεωμένο να τις αναλύει διεξοδικά, όταν αυτές είναι πασίγνωστες και οι οποίες λαμβάνονται υπόψη αυτεπαγγέλτως και χωρίς απόδειξη (άρθρο 336 παρ. 1 του ΚΠολΔ).

Η σχετική για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου κρίση του δικαστηρίου ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και ως εκ τούτου δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ (ΑΠ 418/2014, ΑΠ 2142/2013, ΑΠ 600/2010, ΑΠ 1782/2008, ΑΠ 1782/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη, ως προς την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων, κρίση του (άρθρο 561 παρ.1 του ΚΠολΔ) τα ακόλουθα:

«| Με την υπ' αριθ. 1063055/4244/Δ0010/7.7.2009 Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. που δημοσιεύθηκε στην ΕτΚ και δη στο υπ' αριθ. 341/16.7.2009 ΦΕΚ τ. Δ', κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση για λόγους δημοσίας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή του έργου "Κατασκευή Φράγματος Πείρου-Παραπείρου" στην περιοχή Δανειοθαλάμων του τέως Δήμου ..., νυν Δήμου Ερυμάνθου του Ν.

Αχαΐας, εκτάσεως συνολικού εμβαδού 110.126,71 τ.μ, που εικονίζεται στα από Ιούλιο 2008 ακριβή αντίγραφα με κλίμακα 1:2000 με αριθμούς σχεδίων Τ1.0 και Τ20 και με κλίμακα και αριθμ. σχεδίων Τ1.4, ΤΙ5, Τ1.6.Τ2.2. Τ2.3, Τ2.4, Τ2.5, Τ2.6, Τ3.2, Τ3.3, Τ3.4, Τ3.5, Τ4.1, 4.1, Τ4.3 κτηματολογικά διαγράμματα και στους αντίστοιχους κτηματολογικούς πίνακες της Ε.Υ.Δ.Ε/ΟΣΥΕ, τα οποία έχει συντάξει η τοπογράφος μηχανικός Χ.

Π., έχουν θεωρηθεί στις 06-10-2008 από τον Προϊστάμενο της Ε.Υ.Δ.Ε/ΟΣΥΕ του τμήματος Πατρών του ΥΠΕΧΩΔΕ Δ. Σ. και έχουν εγκριθεί με την με αριθμ. 3599/ΚΕ2200/14.11.2008 απόφαση της Ε.Υ.Δ.Ε/ΟΣΥΕ.Η ανωτέρω απαλλοτρίωση κηρύχθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 2882/2001, όπως αυτός τροποποιήθηκε και ισχύει σήμερα, υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και με δαπάνες αυτού.

Άπαντα τα απαλλοτριούμενα ακίνητα βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή του Δ. Δ. ... του Δήμου ... Αχαΐας (σημ. Δήμου υπό στοιχείο I), εκτός από τις ιδιοκτησίες με ΑΚΠ … και …, που βρίσκονται στο Δ.Δ. ... του Δήμου ... (σημ.: Δήμου υπό στοιχείο II). Πρόκειται για αγροτική περιοχή με καλλιεργήσιμες εκτάσεις, κυρίως με αμπέλια και ελιές, όλα δε τα ακίνητα είναι ποτιστικοί αγροί, που βρίσκονται εκτός σχεδίου πόλης και εκτός οικισμού, απέχουν δε τουλάχιστον 500 μέτρα από τον εγγύτερο οικισμό, πλησίον δε αυτών δεν υπάρχουν κατοικίες ή εμπορικά καταστήματα.

Οι αντικειμενικές αξίες των ακινήτων της απαλλοτριούμενης έκτασης, σύμφωνα με την από 18-02-2010 "έκθεση αντικειμενικής αξίας απαλλοτριούμενων ακινήτων", που συνέταξε η αρμόδια υπάλληλος της Κτηματικής Υπηρεσίας Πατρών και μάρτυρας του Ελληνικού Δημοσίου στο ακροατήριο του Δικαστηρίου που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης, ανέρχονται:

α) για τα ακίνητα που βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή του Δ.Δ. ... του Δήμου ... (σημ: υπό στοιχείο I) Αχαΐας και έχουν αμπέλια σε 3,46 ευρώ ανά τετρ. μέτρο και για τα υπόλοιπα της ίδιας περιοχής σε 2,16 ευρώ ανά τετρ. μέτρο,

β) για τα ακίνητα που βρίσκονται στο Δ.Δ. ... (υπό στοιχείο II) σε 1,44 ευρώ ανά τετρ. μέτρο.

Οι μάρτυρες των καλούντων και τότε αιτούντων αντίθετα κατέθεσαν ότι τα απαλλοτριούμενα έχουν οικοπεδική αξία και η αξία τους ανέρχεται σε 20 με 25 ευρώ ανά τετρ. μέτρο. Σύμφωνα με την από 21-09-2010 "ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ", που συνέταξε ο Θ. Χ., Πολιτικός μηχανικός κατόπιν εντολής των αιτούντων το με ΑΚΠ … ακίνητο είναι αγρός ποτιστικός 3.096,47 τ.μ και κάτω από την επιφάνεια του σε βάθος 6 τουλάχιστον μέτρων λατομείο με αδρανή υλικά ψιλό και χονδρό αμμοχάλικο, αρίστης και κατάλληλης ποιότητας, με συνολικό όγκο 18.578,82 κ.μ, το με ΑΚΠ … ακίνητο είναι άμπελος ποτιστική γραμμικής φύτευσης 3.483,74 τ.μ και κάτω από την επιφάνειά του σε βάθος 6 τουλάχιστον μέτρων λατομείο με αδρανή υλικά ψιλό και χονδρό αμμοχάλικο, αρίστης και κατάλληλης ποιότητας, με συνολικό όγκο 20.902,44 κ.μ, το με ΑΚΠ … ακίνητο είναι αγρός ποτιστικός 11.675,92 τ.μ άρτιος και οικοδομήσιμος έχων οικοπεδική αξία και κάτω από την επιφάνειά του σε βάθος 6 τουλάχιστον μέτρων λατομείο με αδρανή υλικά ψιλό και χονδρό αμμοχάλικο, αρίστης και κατάλληλης ποιότητας, με συνολικό όγκο 70.055,52 κ.μ, το με ΑΚΠ … ακίνητο είναι άμπελος 4.461,04 τ.μ με οικοπεδική αξία και κάτω από την επιφάνειά του σε βάθος 6 τουλάχιστον μέτρων λατομείο με αδρανή υλικά ψιλό και χονδρό αμμοχάλικο, αρίστης και κατάλληλης ποιότητας, με συνολικό όγκο 26.766,24 κ.μ, το με ΑΚΠ … ακίνητο είναι αγρός ποτιστικός 4.011,73 τ.μ με οικοπεδική αξία και κάτω από την επιφάνειά του σε βάθος 6 τουλάχιστον μέτρων λατομείο με αδρανή υλικά ψιλό και χονδρό αμμοχάλικο, αρίστης και κατάλληλης ποιότητας, με συνολικό όγκο 20.070,38 κ.μ, το με ΑΚΠ … ακίνητο είναι ποτιστικός αγρός τμήμα αυτού 5.925,55 τ.μ, τμήμα αυτού 5.751,29 τ.μ και τμήμα αυτού 5.751,29 τ.μ άρτιος και οικοδομήσιμος με οικοπεδική αξία και κάτω από την επιφάνειά του σε βάθος 6 τουλάχιστον μέτρων λατομείο με αδρανή υλικά ψιλό και χονδρό αμμοχάλικο, αρίστης και κατάλληλης ποιότητας, με συνολικό όγκο 35.553,30 κ.μ, το με ΑΚΠ … ακίνητο είναι ποτιστικός αγρός 1906,86 τ.μ και κάτω από την επιφάνειά του σε βάθος 6 τουλάχιστον μέτρων λατομείο με αδρανή υλικά ψιλό και χονδρό αμμοχάλικο, αρίστης και κατάλληλης ποιότητας, με συνολικό όγκο 11.441,16 κ.μ, με αξία λόγω της οικοπεδικής τους αξίας πλην του …• αλλά και της ετήσιας προσόδου, στο ποσό των 41 ευρώ για τα με ΑΚΠ …, …, … , …, … και λόγω της οικοπεδικής αξίας και της μεγάλης προσόδου τους από τις φυτείες της γραμμικής φύτευσης στο ποσό των 46 ευρώ για τα ΑΚΠ … και … ακίνητα.

Το Μονομελές Πρωτοδικείο Πατρών με την υπ' αριθμ. 606/2011 απόφασή του καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης για το έδαφος των ακινήτων που βρίσκονται στο Δ.Δ. ... (σημ.: υπό στοιχείο I) - (με ΑΚΠ…, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, … και …) στο ποσό των 6 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο (έναντι αντικειμενικής αξίας 2,16 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο), για το έδαφος των ακινήτων με ΑΚΠ … και … στο ποσό των 8 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο (έναντι αντικειμενικής αξίας 3,46 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο) και για τα ακίνητα με ΑΚΠ … και … στο ποσό των 5 ευρώ ανά τετρ. μέτρο (έναντι αντικειμενικής αξίας 1,44 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο.

Επίσης, σύμφωνα με την από 10.2.2019 "ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ", που συνέταξε ο Θ. Χ., Πολιτικός Μηχανικός, κατόπιν εντολής των καλούντων και τότε καθ' ων η αίτηση-αιτούντων η ανά Μ3 τιμή μονάδας οριστικής αποζημίωσης των αδρανών υλικών ψιλού χονδρού αμμοχάλικου ποταμίσιου εις την μέση τιμή των προσφορών που έλαβε υπ' όψιν ανέρχεται στο ποσό των 32,48 ευρώ, η τιμή για κάθε μεγάλο κλήμα αμπέλου γραμμικής φύτευσης ποικιλία ΚΑΠΕΡΝΕ και ΡΟΔΙΤΗ για το ΑΚΠ … και … ακινήτων ανέρχεται στο ποσό των 120 ευρώ και η αξία του τ.μ κάθε απαλλοτριούμενου ακινήτου για τα ΑΚΠ 2,8,8°, 10 και 14 ακίνητα ανέρχεται στο ποσό των 30 ευρώ και για τα ΑΚΠ 3 και 13 ακίνητα στο ποσό των 35 ευρώ.

Με βάση την με αριθμ. πρωτοκ. .../4123/9.5.2011 Συμπληρωματική έκθεση φωτοερμηνείας για τον χαρακτήρα της απαλλοτριούμενης έκτασης υπό στοιχεία 19,15 στην περιοχή δανειοθαλάμων για την κατασκευή του φράγματος Πείρου-Παραπείρου 1) Απαλλοτριούμενη επιφάνεια 15 (ε=12.693,1 1 τ.μ) βρίσκεται εντός της διευρυμένης ενεργής κοίτης του χειμάρρου Πείρου. Επίσης, με βάση το με αριθμ. πρωτοκ. …/20.6.2011 έγγραφο "Απόψεις της Υπηρεσίας αναφορικά με τα ζητούμενα στοιχεία για την απαλλοτρίωση στην περιοχή δανειοθαλάμων για την κατασκευή του φράγματος Πείρου-Παρεπείρου" α) εκτίμησε την αποζημίωση για τα μονίμως καταστρεφόμενα επικείμενα λαμβάνοντας υπ' όψιν 1) ότι τα αμπέλια είναι σε γραμμική φύτευση και 2) [...] και καθορίζεται ως ποσό αποζημίωσης 1.500/ευρώ στρέμμα [...]. Γ) στο ίδιο πρακτικό καθορίστηκε επίσης η τιμή 25 ευρώ/κλίμα για τα μεγάλα, 12 ευρώ κλίμα για τα μεσαία και 8 ευρώ κλίμα μικρά.

Με βάση τα ανωτέρω πραγματικά περιστατικά προέκυψε ότι τα ΑΚΠ …,…,… και … και ως προς τα τρία τμήματά του, λόγω του ότι το εμβαδό τους είναι πέρα των 4.000 τ.μ, είναι άρτια και οικοδομήσιμα και έχουν οικοπεδική αξία, μειωμένη όμως, ένεκα του ότι βρίσκονται, όπως προαναφέρθηκε, εκτός σχεδίου πόλης και εκτός οικισμού, με δυνατότητα όμως ανοικοδόμησης κυρίως επαγγελματικών κτισμάτων.

Τα με ΑΚΠ …,…, …, … και 8α είναι ποτιστικοί αγροί με ελιές, τριφύλλι, και καλαμπόκι και άρα γόνιμοι και τα ΑΚΠ … και … ποτιστικά αμπέλια γραμμικής φύτευσης και άρα γόνιμα και πολυετούς καλλιέργειας. Επιπλέον το ΑΚΠ … ακίνητο αμπέλι γραμμικής φύτευσης 1050 μεγάλων κλημάτων ποικιλίας μοσχάτου, πολυετούς καλλιέργειας, με αρκετά καλή ως εκ του είδους τους απόδοση σε 1500 ευρώ/στρέμμα.

Ελλείψει δε αγοροπωλησιών στη περιοχή, αφού οι διάδικοι δεν επικαλούνται και δεν προσκομίζουν ως συγκριτικά στοιχεία πρόσφατα συμβόλαια για μεταβιβάσεις στην ανωτέρω περιοχή, συνάγεται ότι δεν υπάρχει αγοραστικό ενδιαφέρον. Περαιτέρω δεν αποδείχθηκε ότι οι αντικειμενικές αξίες των ανωτέρω ακινήτων σε σχέση με αυτές του έτους 2010 έχουν αυξομειωθεί και συνεπώς πρέπει να γίνει δεκτό ότι μέχρι την 21-02-2019 παραμένουν αμετάβλητες.

Επιπρόσθετα σ' όλα τα ανωτέρω ακίνητα λόγω του ότι βρίσκονται εντός της διευρυμένης ενεργής κοίτης του χείμαρρου Πείρου υπάρχουν αδρανή υλικά και δη ψιλό και χονδρό αμμοχάλικο, αρίστης και κατάλληλης ποιότητας. Εξ αυτού οι ιδιοκτήτες των ανωτέρω ακινήτων δύναται να αποκομίσουν όφελος από την εκμετάλλευσή τους για λήψη αδρανών υλικών, όπως αμμοχάλικου κ.λπ.

και συνεπώς η απωλεσθείσα γι' αυτούς πρόσοδος, συνυπολογίζεται στην αξία τους αυξάνουσα αυτή (και συνακόλουθα το ποσό της αποζημίωσης) [...].

Κατόπιν τούτων, το Δικαστήριο κρίνει ότι κατά τον χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό τιμής μονάδας αποζημίωσης (21-02-2019), σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην μείζονα σκέψη, η πραγματική αξία των εδαφικών εκτάσεων που απαλλοτριώθηκαν, με τις υπάρχουσες οικονομικές συνθήκες, χωρίς να υπολογισθεί η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμησή τους, λόγω της εξαγγελίας της απαλλοτρίωσης, και κατά συνέπεια η πλήρης αποζημίωση, δηλαδή, εκείνη με την οποία μπορούν να αντικατασταθούν με άλλα ισάξια, ανέρχεται για τα ακίνητα με ΑΚΠ …, …, …, …, … στο ποσό των5 ευρώ/τ.μ και για τα ακίνητα με ΑΚΠ 3 και 13 (αμπελώνες) στο ποσό των 8 ευρώ/τ.μ. |».

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο και καθορίζοντας την οριστική τιμή μονάδας αποζημιώσεως των ανηκόντων στους αναιρεσείοντες με αριθμούς Κ.Π. …, …, …, … , …, … και … απαλλοτριωθέντων ακινήτων στα προαναφερθέντα ποσά, με κρίσιμο χρόνο εκείνο της ενώπιόν του συζητήσεως της υποθέσεως, δηλαδή την 21-02-2019 - επειδή η υπόθεση επαναφέρθηκε ενώπιόν του μετά από αναίρεση (ΟλΑΠ2/2015, ΟλΑΠ14/2011, ΑΠ 76/2012, ΑΠ 524/2010, ΑΠ 721/2009, ΑΠ 402/2007) - δεν παραβίασε ούτε ευθέως ούτε εκ πλαγίου τις παραπάνω αναφερόμενες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, αφού διέλαβε στην απόφασή του επαρκείς, σαφείς, χωρίς αντιφάσεις ή λογικά κενά αιτιολογίες ως προς τα ζητήματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των ως άνω διατάξεων και, συνεπώς, δεν στερείται νόμιμης βάσεως.

Ειδικότερα, για τη διάγνωση της πραγματικής αξίας των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, έλαβε υπόψη τα γενικά χαρακτηριστικά της περιοχής και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των απαλλοτριωθέντων ακινήτων και ιδίως τη θέση, την έκταση, την πραγματική κατάσταση και τη χρησιμότητά τους, ήτοι ότι αυτά είναι γόνιμοι ποτιστικοί αγροί με αμπέλια (τα με ΑΚΠ … και … ακίνητα) και με ελιές, τριφύλλι και καλαμπόκι (τα λοιπά με ΑΚΠ …, …, …, … και … ακίνητα), που βρίσκονται εκτός σχεδίου πόλεως και εκτός οικισμού και απέχουν τουλάχιστον 500 μέτρα από τον εγγύτερο οικισμό, ενώ πλησίον αυτών δεν υπάρχουν κατοικίες ή εμπορικά καταστήματα.

Ακόμη συνεκτίμησε το γεγονός ότι είναι άρτια και οικοδομήσιμα, λόγω του ότι το εμβαδόν τους είναι μεγαλύτερο των 4.000 τ.μ. και ότι έχουν, συνεπώς, οικοπεδική αξία, μειωμένη, βεβαίως, εξ αιτίας του ότι βρίσκονται, όπως προαναφέρθηκε, εκτός σχεδίου πόλεως και εκτός οικισμού, με δυνατότητα, όμως, ανοικοδομήσεως κυρίως επαγγελματικών κτισμάτων.

Επίσης έλαβε υπόψη ότι σε όλα τα απαλλοτριωθέντα ως άνω ακίνητα, λόγω του ότι βρίσκονται εντός της διευρυμένης ενεργού κοίτης του χειμάρρου Πείρου, υπάρχουν αδρανή υλικά και δη ψιλό και χονδρό αμμοχάλικο, αρίστης ποιότητας, εκ της εκμεταλλεύσεως των οποίων οι αναιρεσείοντες δύνανται να αποκομίσουν όφελος και συνυπολόγισε την απολεσθείσα γι' αυτούς πρόσοδο στην αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, ως αυξητικό παράγοντα αυτής (αξίας) και, συνακολούθως, και της οφειλόμενης αποζημιώσεως.

Τέλος, έλαβε υπόψη τις κοινώς γνωστές και υφιστάμενες, κατά τον ανωτέρω χρόνο, οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, όπως αυτές είχαν διαμορφωθεί στη χώρα. Επομένως, τα όσα αντίθετα υποστηρίζουν οι αναιρεσείοντες με τους πρώτο και δεύτερο, κατά τα υπόλοιπα μέρη τους, λόγους της αιτήσεως αναιρέσεως, με τους οποίους αποδίδονται στην προσβαλλομένη απόφαση οι πλημμέλειες από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, είναι αβάσιμα, όπως και οι συναφείς λόγοι.

Με τους ίδιους λόγους και κατά το υπόλοιπο μέρος τους, εκ του περιεχομένου των οποίων δεν προκύπτει ότι συντρέχει εξαιρετική περίπτωση από εκείνες του άρθρου 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ, πλήττεται πλέον, υπό το πρόσχημα της εκ του αριθμού 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, πλημμέλειας, η αναιρετικά ανέλεγκτη κρίση του Δικαστηρίου ως προς το πραγματικό ζήτημα και, συνεπώς, οι λόγοι αυτοί, κατά τα οικεία μέρη τους, είναι απορριπτέοι ως απαράδεκτοι.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, η ένδικη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί και να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από τους αναιρεσείοντες παραβόλου, λόγω της ήττας τους, στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 εδ. ε' του ΚΠολΔ, όπως ισχύει και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο τρίτο του άρθρου 1 του ν. 4335/2015, που ισχύει, κατ' άρθρο 1 άρθρο ένατο παρ. 2 αυτού, για τα κατατιθέμενα από 01-01-2016 ένδικα μέσα). Τέλος, δεν πρέπει να επιβληθεί σε βάρος των αναιρεσειόντων, που ηττήθηκαν (άρθρα 176 και 183 του ΚΠολΔ) δικαστική δαπάνη υπέρ του αναιρεσιβλήτου Ελληνικού Δημοσίου, διότι, όπως προκύπτει από τα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά δημόσιας συνεδριάσεως του Δικαστηρίου τούτου, αυτό (αναιρεσίβλητο) παραστάθηκε με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του ΚΠολΔ, αλλά δεν κατέθεσε προτάσεις, ούτε υπέβαλε σχετικό αίτημα περί επιδικάσεως δικαστικής δαπάνης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18-09-2019 και με ειδικό αριθμό καταθέσεως 34/2019 αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθμ. 105/2019 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πατρών.

Και

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου που κατατέθηκε από τους αναιρεσείοντες για την άσκηση της αιτήσεως αναιρέσεως στο Δημόσιο Ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Φεβρουαρίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 16 Απριλίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ