515/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 515 / 2018 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 515/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Σακκά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αβροκόμη Θούα, Μιλτιάδη Χατζηγεωργίου και Γεώργιο Αποστολάκη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Ιανουαρίου 2018, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας - καλούσας: ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "Τράπεζα Eurobank Ergasias Ανώνυμη Εταιρεία" (Τράπεζα Γιουρομπανκ Εργκαζίας Ανώνυμη Εταιρεία) και το διακριτικό τίτλο "Eurobank Ergasias", μετά την τροποποίηση της επωνυμίας της από "ΤΡΑΠΕΖΑ E.F.G. Eurobank Ergasias Ανώνυμη Εταιρεία", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Βασίλειο Κουτρούμπα.

Του αναιρεσιβλήτου - καθού η κλήση: Π. Χ. του Δ., κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Χρυσούλα Ψαράκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19-3-2013 αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Γαστούνης.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2/2015 του ίδιου Δικαστηρίου και 113/2015 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αμαλιάδας.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 29-2-2016 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επί της αιτήσεως του αναιρεσίβλητου, την οποία απηύθυνε ενώπιον του Ειρηνοδικείου Γαστούνης κατά της αναιρεσείουσας, με αίτημα τη ρύθμιση των προς αυτήν χρεών του κατά τις διατάξεις του ν. 3869/2010, εκδόθηκε κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας η υπ’ αριθ. 2/2015 απόφαση του ανωτέρω Ειρηνοδικείου που την έκανε δεκτή. Μετά από έφεση της αναιρεσείουσας-καθής η αίτηση εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων η υπ’ αριθ. 113/2015 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αμαλιάδας που απέρριψε την έφεση από ουσιαστική άποψη. Κατά της απόφασης αυτής η καθής η αίτηση-εκκαλούσα άσκησε την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, η οποία είναι παραδεκτή (άρθρα 577§1 ΚΠολΔ) διότι ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566§1 ΚΠολΔ). Πρέπει επομένως να ερευνηθεί ο μοναδικός λόγος της (άρθρο 577§3 ΚΠολΔ).

Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 του ν. 3869/2010, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 85 παρ. Α1 ν. 3995/2011, φυσικά πρόσωπα που δεν έχουν πτωχευτική ικανότητα και έχουν περιέλθει, χωρίς δόλο, σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους (εφεξής οφειλέτες) δικαιούνται να υποβάλουν στο αρμόδιο δικαστήριο την αίτηση που προβλέπεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 4 για τη ρύθμιση "των οφειλών τους" και απαλλαγή.

Την ύπαρξη δόλου αποδεικνύει ο πιστωτής. Από τη διάταξη αυτή σαφώς προκύπτει ότι, για να επιτευχθεί η ρύθμιση των οφειλών του υπερχρεωμένου οφειλέτη προς τους πιστωτές του και η απαλλαγή του, πρέπει αυτός να μη περιήλθε σε κατάσταση μόνιμης αδυναμίας πληρωμής των χρηματικών οφειλών του με δόλιο τρόπο.

Την ύπαρξη του δόλου αποδεικνύει ο πιστωτής. Περαιτέρω, ο Ν. 3869/2010 θεωρεί δεδομένη την έννοια του δόλου από τη γενική θεωρία του αστικού δικαίου. Στο πεδίο του τελευταίου ο δόλος, ως μορφή πταίσματος, προβλέπεται στη διάταξη 330 ΑΚ, με την οποία ορίζεται "ο οφειλέτης ενέχεται, αν δεν ορίσθηκε κάτι άλλο, για κάθε αθέτηση της υποχρέωσής του από δόλο ή αμέλεια, δική του ή των νόμιμων αντιπροσώπων του.

Αμέλεια υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές". Η έννοια του δόλου, όπως γίνεται δεκτή στο πεδίο του αστικού δικαίου, συμπίπτει με εκείνη του άρθρου 27 § 1 ΠΚ. Η τελευταία αυτή διάταξη διακρίνει το δόλο σε άμεσο και ενδεχόμενο. Ορίζει δε ότι με άμεσο δόλο πράττει αυτός που "θέλει" την παραγωγή του εγκληματικού αποτελέσματος, καθώς και εκείνος που δεν επιδιώκει μεν αυτό, προβλέπει όμως ότι τούτο αποτελεί αναγκαία συνέπεια της πράξεώς του και, παρά ταύτα, δεν αφίσταται αυτής.

Αντίθετα, με ενδεχόμενο δόλο πράττει εκείνος που προβλέπει το εγκληματικό αποτέλεσμα ως δυνατή συνέπεια της πράξεώς του και το "αποδέχεται". Ειδικότερα, από τη διατύπωση της παρ. 1 εδ. α’ του άρθρ. 1 του Ν. 3869/2010, προκύπτει ότι το στοιχείο του δόλου αναφέρεται στην "περιέλευση" του οφειλέτη σε κατάσταση μόνιμης αδυναμίας πληρωμών.

Επομένως, το στοιχείο του δόλου δύναται να συντρέχει τόσο κατά το χρόνο αναλήψεως της οφειλής, όσο και σε χρόνο μετά την ανάληψη της τελευταίας. Ο δόλος πρέπει να αντιμετωπίζεται κατά τον ίδιο τρόπο είτε είναι αρχικός είτε είναι μεταγενέστερος. Το κρίσιμο ζήτημα είναι το περιεχόμενο του δόλου και όχι ο χρόνος που αυτός εκδηλώθηκε.

Στην περίπτωση της παρ. 1 του άρθρου 1 του Ν. 3869/2010 ο οφειλέτης ενεργεί δολίως όταν με τις πράξεις ή παραλείψεις του επιδιώκει την αδυναμία των πληρωμών του ή προβλέπει ότι οδηγείται σε αδυναμία πληρωμών και δεν αλλάζει συμπεριφορά αποδεχόμενος το αποτέλεσμα αυτό. Ειδικότερα πρόκειται για τον οφειλέτη εκείνο ο οποίος καρπούται οφέλη από την υπερχρέωσή του με την απόκτηση κινητών ή ακινήτων, πλην όμως είτε γνώριζε κατά την ανάληψη των χρεών ότι είναι αμφίβολη η εξυπηρέτησή τους είτε από δική του υπαιτιότητα βρέθηκε μεταγενέστερα σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμών.

Επομένως, η συνεπεία του δόλου μόνιμη αδυναμία του οφειλέτη δεν είναι αναγκαίο να εμφανισθεί μετά την ανάληψη του χρέους, αλλά μπορεί να υπάρχει και κατά την ανάληψη αυτού, όταν δηλαδή ο οφειλέτης ήδη από την αρχή αναλαμβάνοντας το χρέος γνωρίζει ότι ενόψει των εισοδημάτων του και των εν γένει αναγκών του δεν μπορεί να το εξυπηρετήσει.

Περίπτωση ενδεχομένου δόλου συντρέχει όταν ο οφειλέτης συμφωνεί με ικανό αριθμό πιστωτικών ιδρυμάτων την απόλαυση μεγάλου αριθμού τραπεζικών προϊόντων προβλέποντας ως ενδεχόμενο ότι ο υπερδανεισμός του, με βάση τις υφιστάμενες ή ευλόγως αναμενόμενες μελλοντικές οικονομικές του δυνατότητες, σε συνδυασμό με το ύψος των οφειλών του θα τον οδηγούσε σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμών και παρά ταύτα αποδέχθηκε το αποτέλεσμα αυτό.

Αξίωση πρόσθετων στοιχείων για τη συγκρότηση του δόλου στο πρόσωπο του οφειλέτη κατά την ανάληψη του χρέους, όπως είναι η εξαπάτηση των υπαλλήλων του πιστωτικού ιδρύματος όπως επίσης και η παράλειψη του πιστωτικού ιδρύματος να προβεί στις αναγκαίες έρευνες της πιστοληπτικής ικανότητας του δανειολήπτη δεν ανταποκρίνεται στο πνεύμα του νόμου (ΑΠ 153/2017, ΑΠ 286/2017).

Από το συνδυασμό των προαναφερόμενων συνάγεται ότι για να είναι ορισμένη και επομένως παραδεκτή, κατά το άρθρο 262 ΚΠολΔ, η ένσταση της πιστώτριας Τράπεζας ότι ο οφειλέτης περιήλθε σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής ληξιπρόθεσμων των προς αυτήν χρηματικών οφειλών από ενδεχόμενο δόλο, με την έννοια ότι συμφώνησε με ικανό αριθμό πιστωτικών ιδρυμάτων την απόλαυση μεγάλου αριθμού τραπεζικών προϊόντων, παρότι πρόβλεπε ως ενδεχόμενο ότι ο υπερδανεισμός του, με βάση τις υφιστάμενες ή ευλόγως αναμενόμενες μελλοντικές οικονομικές του δυνατότητες, σε συνδυασμό με το ύψος των οφειλών του, θα τον οδηγούσε σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμών και παρά ταύτα αποδέχθηκε το αποτέλεσμα αυτό, πρέπει να αναφέρει:

α) τα τραπεζικά προϊόντα που ο οφειλέτης συμφώνησε, το αρχικό και τελικό ύψος αυτών, β) το χρόνο που τα συμφώνησε, γ) τις οικονομικές δυνατότητες αυτού κατά το χρόνο δημιουργίας των οφειλών ή τις ευλόγως αναμενόμενες μελλοντικές οικονομικές του δυνατότητες, καθώς και δ) ότι, με βάση τα ως άνω οικονομικά δεδομένα, πρόβλεπε ως ενδεχόμενο ότι ο υπερδανεισμός του θα τον οδηγούσε σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμών και παρά ταύτα αποδέχθηκε το αποτέλεσμα αυτό.

Στην προκειμένη περίπτωση, με το μοναδικό λόγο της αίτησης αναίρεσης αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, διότι το δικάσαν, ως Εφετείο, Μονομελές Πρωτοδικείο, με το να κρίνει απορριπτέα την (προβληθείσα ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και επαναφερθείσα νομίμως ενώπιόν του με αυτοτελή λόγο έφεσης) ένσταση της αναιρεσείουσας πιστώτριας Τράπεζας περί δόλιας περιέλευσης του αιτούντος και ήδη αναιρεσίβλητου σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής των δανειακών του υποχρεώσεων, παραβίασε ευθέως με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις διατάξεις των άρθρων α) 1 παρ. 1 του Ν. 3869/2010 περί ρυθμίσεως οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων και β) 330 ΑΚ.

Και τούτο διότι αξίωσε για την εφαρμογή του περισσότερα στοιχεία από όσα απαιτεί το άρθρο 1 παρ. 1 του Ν. 3869/2010, περιορίζοντας εσφαλμένα το πεδίο εφαρμογής του σε περιπτώσεις απατηλής συμπεριφοράς του οφειλέτη (δηλαδή άμεσου δόλου), ενώ για την παραδοχή της ως άνω ένστασης αρκεί και ενδεχόμενος δόλος. Ωστόσο, κατά τα αναφερόμενα στο αναιρετήριο, η ως άνω ένσταση της αναιρεσείουσας, ότι ο οφειλέτης της περιήλθε σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής ληξιπρόθεσμων των προς αυτήν χρηματικών οφειλών από ενδεχόμενο δόλο, είχε το εξής περιεχόμενο: "Η υπαίτια περιέλευση του αντιδίκου σε αδυναμία πληρωμών αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι οι συνολικές οφειλές του αντιδίκου προς εμάς, ανέρχονται στο υπέρογκο ποσό των 56.115,79 ευρώ περίπου, ενώ το ετήσιο εισόδημα του αντιδίκου ανέρχεται μόλις στο ποσό των 1.142,96 ευρώ, όπως ισχυρίζεται στην υπό κρίση αίτηση του, αποδεικνυομένου έτσι του γεγονότος ότι ο αντίδικος, παρά το χαμηλό του εισόδημα, λάμβανε συνεχώς καταναλωτικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες από την Τράπεζα μας και υποβαλλόταν σε υπέρογκες δαπάνες.

Κατόπιν τούτων αποδεικνύεται ότι ο αντίδικος περιήλθε σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής από δική του αποκλειστική υπαιτιότητα και μόνο ... Προσέτι, δολιότητα μαρτυρά και η περίπτωση εκείνη κατά την οποία ο οφειλέτης προκειμένου να κερδίσει χρόνο χρησιμοποιεί καταστρεπτικά κατ’ αντικειμενική κρίση οικονομικά μέσα ελπίζοντας ότι θα μπορέσει στη συνέχεια να ανταποκριθεί στις οφειλές του.

Κλασικό παράδειγμα αποτελεί εδώ η ανακυκλούμενη λήψη καταναλωτικών δανείων προς εξόφληση χρεωστικών υπολοίπων άλλων πιστωτικών προϊόντων του ίδιου οφειλέτη... Η ενώπιόν Σας περίπτωση αποτελεί εφαρμογή του παραπάνω παραδείγματος καθώς ο αιτών ζήτησε και λάμβανε καταναλωτικά και πιστωτικές κάρτες ακριβώς για να καλύπτει χρεωστικά υπόλοιπα από άλλα πιστωτικά προϊόντα που είχε στο παρελθόν λάβει.

Δεν εξηγείται αλλιώς το γεγονός ότι με μέσο οικογενειακό εισόδημα της τάξης των 1.142,96 ευρώ ετησίως έχει δημιουργήσει ληξιπρόθεσμες οφειλές του υπέρογκου ύψους των 56.115,79 €. Ειδικότερα η δημιουργία των πιο πάνω χρεών του αιτούντος, οφείλεται σε δόλο του, διότι ενώ γνώριζε ότι δεν έχει επαρκή εισοδήματα, εντούτοις προέβαινε σε συνεχή δανεισμό, αν και γνώριζε την αδυναμία κάλυψης των εν λόγω δανείων, προκειμένου να εξασφαλίσει ανώτερο επίπεδο διαβίωσης από αυτό που επέτρεπε το εισόδημα του, υπερβαίνοντας το μέτρο και τη σύνεση του μέσου καταναλωτή.

Στο σημείο τούτο να σημειωθεί ότι το είδος των δανείων που έλαβε ο αντίδικος από την Τράπεζα μας είναι καταναλωτικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες και συνεπώς τα υπό κρίση δάνεια δεν ελήφθησαν για στεγαστικούς ή άλλους συνετούς σκοπούς, αλλά για αλόγιστους καταναλωτικούς σκοπούς, προκειμένου να διάγει πολυτελή βίο, γεγονός που δεν προσιδιάζει σε έναν νουνεχή πολίτη, ο οποίος θα έπρεπε να τύχει της προστασίας του Ν. 3869/2010..." Σύμφωνα λοιπόν με τα προπαρατιθέμενα, η προβληθείσα ως άνω ένσταση είναι αόριστη, διότι η αναιρεσείουσα, που είχε κατά το νόμο το βάρος της επικλήσεως και αποδείξεως του δόλου του οφειλέτη, παραλείπει να αναφέρει το αρχικό και τελικό ύψος των τραπεζικών προϊόντων που ο οφειλέτης συμφώνησε να λάβει, το χρόνο που τα συμφώνησε και κυρίως τις οικονομικές δυνατότητες αυτού κατά το χρόνο δημιουργίας των οφειλών (ή τις ευλόγως αναμενόμενες μελλοντικές οικονομικές του δυνατότητες), ώστε με βάση τα δεδομένα αυτά να καταστεί δυνατόν να κριθεί αν πρόβλεπε ως ενδεχόμενο ότι ο υπερδανεισμός του θα τον οδηγούσε σε κατάσταση αδυναμίας πληρωμών και παρά ταύτα αποδέχθηκε το αποτέλεσμα αυτό.

Η αναφορά ότι το ετήσιο οικογενειακό εισόδημα του αναιρεσίβλητου οφειλέτη κατά την υποβολή της ένδικης αίτησης ήταν συνολικά 1.142,96 ευρώ δεν αρκεί, αφού κρίσιμο στοιχείο είναι τα εισοδήματά του κατά το χρόνο κατάρτισης των δανειακών συμβάσεων και λοιπών τραπεζικών προϊόντων, το οποίο ωστόσο δεν αναφέρεται.

Εφόσον λοιπόν η ως άνω ένσταση είναι αόριστη, έπρεπε να απορριφθεί ως απαράδεκτη. Η προσβαλλόμενη απόφαση την απέρριψε αλλά ως ουσιαστικά αβάσιμη. Παρά, όμως, την εσφαλμένη αιτιολογία της, το διατακτικό της προσβαλλόμενης αποφάσεως είναι ορθό και συνεπώς ο μοναδικός λόγος της αναιρέσεως πρέπει, κατ’ άρθρο 578 ΚΠολΔ, να απορριφθεί, ως αβάσιμος.

Κατόπιν τούτων, η ένδικη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί και να διαταχθεί η εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος για την άσκηση της αίτησης αναιρέσεως παραβόλου (άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ), χωρίς να περιληφθεί διάταξη για δικαστικά έξοδα κατά το άρθρο 746 ΚΠολΔ, έστω και αν πρόκειται για υπόθεση που κρίνεται κατά τους κανόνες της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρο 3 εδάφ.

β’ του ν. 3869/2010), γιατί η δικαστική διαδικασία του εν λόγω νόμου δεν επιτρέπει την εφαρμογή του άρθρου αυτού, καθώς επικρατεί η ειδικότερη ρύθμιση που προβλέπει το άρθρο 8 παρ. 6 εδάφ. β’ του πιο πάνω ν. 3869/2010, κατά το οποίο "...Δικαστική δαπάνη δεν επιδικάζεται", που εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη (ΑΠ 286/2017, ΑΠ 951/2015).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 29 Φεβρουαρίου 2016 αίτηση της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "Τράπεζα Eurobank Ergasias ΑΕ" για αναίρεση της υπ’ αριθ. 113/2015 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αμαλιάδας.

Διατάσσει την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος, για την άσκηση της ένδικης αίτησης αναιρέσεως, παραβόλου.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 27 Φεβρουαρίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Μαρτίου 2018.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ