514/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 514 / 2017 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 514/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ασπασία Καρέλλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Νικόλαο Πάσσο, Παναγιώτη Κατσιρούμπα, Δήμητρα Κοκοτίνη και Γεώργιο Μιχολιά, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο Κατάστημά του, στις 22 Νοεμβρίου 2016, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος - καλούντος: S. (Σ.) A. (Α.) του A.(Α.), κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξούσιου δικηγόρου Γεωργίου Αλεξόπουλου και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων - καθών η κλήση: 1)Ομόρρυθμης τεχνικής, οικονομικής και εμπορικής εταιρίας με την επωνυμία "... ΟΕ.", που εδρεύει στα ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 2)Γ. Δ. του Ι., 3)Γ. Δ. του Κ., κατοίκων .... Οι 2ος και 3ος, ατομικά και νόμιμοι εκπρόσωποι της 1ης, παραστάθηκαν στο ακροατήριο και διόρισαν πληρεξούσιο τους το δικηγόρο Κυριάκο Λυκούδη, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις. Κοινοποιουμένη προς: ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΙΔΡΥΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ" (ΙΚΑ) ΕΤΑΜ που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα από τον διοικητή του.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12-5-2010 αγωγή του αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 424/2012 του ίδιου Δικαστηρίου και 7834/2013 του Εφετείου Αθηνών.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε ο αναιρεσείων με την 22-4-2014 αίτησή του και τους από 11-9-2014 προσθέτους λόγους αυτής και οι αναιρεσίβλητοι με την από 11-3-2014 αίτησή τους και τους από 31-3-2014 προσθέτους λόγους αυτής, επί των οποίων εκδόθηκε η 182/2015 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου, η οποία ανέβαλε την έκδοση αποφάσεως επί του τρίτου λόγου της από 22-4-2014 αιτήσεως αναίρεσης, μέχρι να εκδοθεί απόφαση από την Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, για το ζήτημα που έχει παραπεμφθεί σ’ αυτή με την 1942/2013 απόφαση του Α2 Τμήματος του Αρείου Πάγου. Η υπόθεση φέρεται εκ νέου προς συζήτηση με την από 5/11/2015 κλήση του καλούντος.

Κατά τη συζήτηση της υποθέσεως αυτής, που εκφωνήθηκαν από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Μιχολιάς, ανέγνωσε την από 24/9/2014 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση Αρεοπαγίτη Απόστολου Παπαγεωργίου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αίτησης αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Νόμιμα εισάγεται στο δικαστήριο αυτό, με την από 05.05.2015 κλήση του αναιρεσείοντος S. A., η ένδικη 22-4-2014 αίτηση αναίρεσης του S. A. "(κατά της 7834/2013 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών), μετά την έκδοση της 182/2015 απόφασης του Αρείου Πάγου (Β2 Τμήμα), με την οποία αυτό : Α) Συνεκδίκασε α) την από 11-3-2014 αίτηση αναίρεσης και τους από 1-4-2014 πρόσθετους λόγους αυτής της ομόρρυθμης εταιρείας " ...

ΟΕ" κ.λ.π. και β) την από 22-4-2014 αίτηση αναίρεσης και τους από 11-9-2014 πρόσθετους λόγους αυτής του Σ. Α. για αναίρεση της υπ’ αριθ. 7834/2013 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Β) Απέρριψε στο σύνολο της την από 11-3-2014 αίτηση αναίρεσης και τους από 1-4-2014 πρόσθετους λόγους αυτής. Γ) Απέρριψε τους πρώτο λόγο, όπως αυτός συμπληρώνεται με τον πρώτο λόγο των πρόσθετων λόγων, δεύτερο κατά το πρώτο σκέλος του, λόγο και δεύτερο, κατά το δεύτερο και τρίτο σκέλη του, λόγο της δεύτερης από 22-4-2014 αίτησης αναίρεσης και τους από 11-9-2014 πρόσθετους λόγους αυτής.

Δ) Συμψήφισε μεταξύ των διαδίκων τα δικαστικά έξοδα της αναιρετικής δίκης και Ε) Ανέβαλε την έκδοση αποφάσεως επί του τρίτου λόγου της δεύτερης από 22-4-2014 αίτησης αναίρεσης, μέχρι να εκδοθεί απόφαση από την Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, για το ζήτημα κατά πόσον προσβάλλεται νομίμως με αναίρεση, για υπέρβαση των ακραίων ορίων της διακριτικής ευχέρειας, ήτοι για παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, απόφαση ουσιαστικού δικαστηρίου με την οποία επιδικάσθηκε χρηματική ικανοποίηση ως ηθική βλάβη εξ αδικοπραξίας, και ειδικότερα ως προς το ύψος του ποσού που επιδικάσθηκε.

Η ένδικη κλήση εισάγεται ήδη, μετά την έκδοση της 9/2015 αποφάσεως της Πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, δυνάμει της οποίας κρίθηκε το επίμαχο ζήτημα αν η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας (για τον προσδιορισμό του ποσού της χρηματικής ικανοποίησης προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης εξ αιτίας αδικοπραξίας), μπορεί να ελεγχθεί αναιρετικά για παραβίαση ευθέως ή εκ πλαγίου της αρχής της αναλογικότητας, για το οποίο είχε κατά τα άνω αναβληθεί η έκδοση αποφάσεως επί του τρίτου λόγου της ένδικης από 22-4-2014 αναιρέσεως.

Με την 9/2015 απόφαση της Πλήρους Ολομέλειας του Αρείου Πάγου έγινε δεκτό κατά πλειοψηφία ότι η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ως προς το ύψος του ποσού της επιδικασθείσης χρηματικής ικανοποίησης, πρέπει να ελέγχεται αναιρετικά, για το αν παραβιάζεται ευθέως ή εκ πλαγίου (άρθρο 559 ΚΠολΔ αναλόγως από τους αρ. 1 ή 19), η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 2 παρ. 1 και 25 του Συντάγματος) υπό την προεκτεθείσα έννοια, αλλά και όταν διαπιστώνεται υπέρβαση από το δικαστήριο της ουσίας των ακραίων ορίων ης διακριτικής του ευχέρειας.

Από το άρθρο 932 ΑΚ προκύπτει ότι σκοπός της διάταξης είναι να επιτυγχάνεται μία υπό ευρεία έννοια αποκατάσταση του παθόντος για την ηθική του βλάβη, λόγω της αδικοπραξίας, ώστε αυτός να απολαύει μία δίκαιη και επαρκή ανακούφιση και παρηγοριά, χωρίς, από το άλλο μέρος, να εμπορευματοποιείται η προσβληθείσα ηθική αξία και να επεκτείνεται υπέρμετρα το ύψος της αποζημιώσεως για ηθική βλάβη, που δεν μπορεί να αποτιμηθεί επακριβώς σε χρήμα.

Με βάση τον σκοπό αυτόν αντλούνται, στη συνέχεια, ως ουσιοόδη χαρακτηριστικά της έννοιας του "ευλόγου" εκείνα τα στοιχεία που αποτελούν τα πλέον πρόσφορα μέσα για την εκπλήρωση του εν λόγω σκοπού της διάταξης. Τέτοια στοιχεία είναι κυρίως: το είδος και η βαρύτητα της ηθικής προσβολής, η περιουσιακή, κοινωνική και προσωπική κατάσταση των μερών και κυρίως του παθόντος, η βαρύτητα του πταίσματος του δράστη (στον βαθμό που επηρεάζει την ένταση της ηθικής βλάβης), η βαρύτητα του τυχόν συντρέχοντος πταίσματος του θύματος, οι όλες ειδικότερες συνθήκες πρόκλησης της ηθικής βλάβης.

Τα στοιχεία αυτά πρέπει να οδηγούν τον δικαστή να σχηματίσει την κατά το άρθρο 932 Α Κ εύλογη κρίση του (όχι κατά τις υποκειμενικές του ανέλεγκτες αντιλήψεις, αλλά) κατ’ εφαρμογή του αντικειμενικού μέτρου που θα εφάρμοζε και ο νομοθέτης, αν έθετε ο ίδιος τον κανόνα αποκατάστασης της ηθικής βλάβης στην ατομική περίπτωση.

Συνάγεται δε το αντικειμενικό αυτό μέτρο από τον ανωτέρω σκοπό του άρθρου 932 ΑΚ και, μέσω αυτού, από την όλη κλίμακα των υπερκειμένων σκοπών του συστήματος αποζημίωσης λόγω αδικοπραξίας του ΑΚ. Η κρίση του δικαστηρίου ουσίας, όσον αφορά το ύψος της επιδικαστέας χρηματικής ικανοποίησης αποφασίζεται (κατ’ αρχήν αναιρετικώς ανέλεγκτα), με βάση τους ισχυρισμούς και τα αποδεικτικά στοιχεία που θέτουν στη διάθεση του οι διάδικοι.

Επιβάλλεται όμως, σε κάθε περίπτωση να τηρείται, κατά τον καθορισμό του επιδικαζόμενου ποσού, η αρχή της αναλογικότητας ως γενική νομική αρχή και δη αυξημένης τυπικής ισχύος [άρθρα 2 παρ. 1 και 25 του ισχύοντος Συντάγματος] με την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου, δεν πρέπει να υπερβαίνει τα όρια όπως αυτά διαπιστώνονται από τα δεδομένα της κοινής πείρας και την κοινή περί δικαίου συνείδηση σε ορισμένο τόπο και χρόνο, που αποτυπώνονται στη συνήθη πρακτική των δικαστηρίων.

Και τούτο, διότι μια απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο κατά την ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, ευτελίζει, στην πρώτη περίπτωση, (όσον αφορά τον παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου, και στην δεύτερη, (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας του, αφού το δικαστήριο επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών πρέπει, όπως προαναφέρθηκε, να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Στο σημείο αυτό σημειώνεται ότι η έννοια της αναλογικότητας είναι έννοια αυστηρότερη του "ευλόγου" και συνακόλουθα το "εύλογο" εμπεριέχεται αναγκαίως στο "ανάλογο". Άλλωστε την αρχή αυτή, υπό την προεκτεθείσα έννοια, εκφράζει και η υπερνομοθετικής ισχύος διάταξη του άρθρου 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, υπό την έννοια ότι πρέπει να υπάρχει μια ανεκτή σχέση αναλογικότητας μεταξύ των χρησιμοποιούμενων μέσων και του σκοπού που επιδιώκει κάθε μέτρο, το οποίο αποστερεί ένα άτομο από θεμελιακό δικαίωμα του.

όπως από την ιδιοκτησία του. (Ολ. Α.Π. 9/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση το Μονομελές Εφετείο δικάζον επί εφέσεως του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος κατ’ αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου, που είχε παραπέμψει την αγωγή του να δικασθεί στο καθ’ ύλην αρμόδιο και κατά τόπο Πολυμελές Πρωτοδικείο κατά την τακτική διαδικασία, εξαφάνισε την εκκαλουμένη, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών, και αφού κράτησε την υπόθεση, απέρριψε το αίτημα της αγωγής περί επιδίκασης αποζημίωσης κατά το άρθρο 931 του Α.

Κ. ως μη νόμιμο και δέχθηκε εν μέρει την αγωγή του ως προς το αίτημα επιδίκασης του ποσού 300.000 ευρώ ως χρηματική του ικανοποίηση για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης με το να υποχρεώσει τους εναγομένους να καταβάλουν στον ενάγοντα, εις ολόκληρον καθένας, το ποσό των ογδόντα χιλιάδων (80.000) ευρώ με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής, ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που του προξένησε το αναφερόμενο στο δικόγραφο της αγωγής εργατικό ατύχημα.

Ειδικότερα το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: "Η πρώτη εναγομένη ομόρρυθμη τεχνική, οικοδομική και εμπορική εταιρία με την επωνυμία "... ΟΕ", έχει αντικείμενο δραστηριοτήτων την ανέγερση κτιρίων, κατοικιών, καταστημάτων και γραφείων και την πώληση τους. είτε σε δικά της οικόπεδα είτε σε οικόπεδα τρίτων με το σύστημα της αντιπαροχής, την ανάληψη και εκτέλεση κάθε είδους τεχνικών έργων, την αγορά και πώληση κάθε είδους ακινήτων, καθώς και τη δημιουργία οποιασδήποτε άλλης εμπορικής επιχείρησης, ενώ οι δεύτερος και τρίτος των εναγομένων είναι ομόρρυθμα μέλη της εταιρίας αυτής, με συμμετοχής στο εταιρικό της κεφάλαιο, σε ποσοστό 50% ο καθένας από αυτούς και αποτελούν και τους νόμιμους διαχειριστές και εκπροσώπους της, που τη δεσμεύουν και εκπροσωπούν ενεργώντας είτε και οι δύο από κοινού, είτε και χωριστά ο καθένας απ’ αυτούς.

Στα πλαίσια αυτά η πρώτη εναγομένη εταιρεία ανέλαβε να οικοδομήσει και αποπεράτωσε με το σύστημα της αντιπαροχής, σε οικόπεδο ιδιοκτησίας τόσο της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "... Α.Ε." που εδρεύει στον ... και εκπροσωπείται νόμιμα, σε ποσοστό 97% εξ αδιαιρέτου, όσο και του δεύτερου εναγομένου σε ποσοστό 3% εξ αδιαιρέτου, ένα συγκρότημα τριών (3) γειτονικών διώροφο)ν πολυτελών κατοικιών (βιλών-μαιζονετών) με δώμα και υπόγειο, που είναι οικοδομημένες σε ακίνητο τους κείμενο στην ...

και συγκεκριμένα επί των οδών .... Τον Ιούνιο του 2009 η πρώτη εναγομένη ανέθεσε στον εργαζόμενο με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας επιστάτη και φύλακα του ως άνω συγκροτήματος Φ. Σ., Αλβανικής υπηκοότητας, να προβεί στη πρόσληψη για λογαριασμό της πρώτης εναγομένης εταιρείας εργατών, προκειμένου αυτοί να απασχοληθούν σε εργασίες καθαριότητας και συντήρησης του συγκροτήματος το)ν πολυτελών κατοικιών.

Την 6-6-2009 ημέρα Σάββατο, ο εργαζόμενος στην πρώτη εναγόμενη Φ. Σ., προέβη προφορικώς στη πρόσληψη του ενάγοντος, Αλβανικής υπηκοότητας, μαζί με έναν (1) ακόμα ομοεθνή του, τον Α. Μ., για λογαριασμό της πρώτης εναγομένης εργοδότριας-εργολάβου, για να προβούν στις εργασίες καθαρισμού και συντήρησης των τριών αποπερατωμένων οικοδομημάτων κατασκευής της πρώτης εναγομένης εταιρίας (με το εν λόγω σύστημα της αντιπαροχής).

Τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά δεν αντικρούονται από τα όσα έχει καταθέσει ο Σ. Φ., η μαρτυρία του οποίου περιέχεται στη προσκομιζόμενη με επίκληση υπ’ αριθμ. ...23-1- 2012 ένορκη βεβαίωση του Συμβολαιογράφου Αθηνών Α. Π., ο οποίος αναφέρει ότι είχε αναλάβει υπεργολαβικά τον καθαρισμό του συγκροτήματος.

Η ως άνω κατάθεση δεν κρίνεται πειστική και ανταποκρινόμενη στην αλήθεια, καθόσον έρχεται σαφώς σε αντίφαση με την ένορκη κατάθεση στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου του Π. Ζ. και τα όσα έχουν καταθέσει οι Σ. Μ., Τ. Σ., φίλοι και ομοεθνείς του ενάγοντος, οι μαρτυρίες των οποίων περιέχονται στην προσκομιζόμενη με επίκληση υπ’ αριθμ..../23-1-2012 ένορκη βεβαίωση της Συμβολαιογράφου Αθηνών Α.

Α., στις οποίες ρητά και κατηγορηματικά καταθέτουν ότι ο ομοεθνής τους Φ. Σ. εργαζόταν με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας στην πρώτη εναγομένη εταιρεία, λαμβάνοντας ημερομίσθιο ανερχόμενο στο ποσό των 40 ευρώ, όπως ο ίδιος μάλιστα τους ανέφερε. Πράγματι, την 6-6-2009, ημέρα Σάββατο και περί ώραν 07:30 π.μ. ο ενάγων μαζί με τους Φ.

Σ. και τον Α. Μ., άρχισαν τις εργασίες καθαρισμού στα μπαλκόνια, τα κεραμίδια και τους ακάλυπτους χώρους-κήπους των κτισμάτων αυτών και απασχολήθηκαν μέχρι την 15:00 μ.μ. της ιδίας ημέρας έναντι ημερομισθίου ποσού 40,00 ευρώ. Η ίδια εργασία έλαβε χώρα και την επομένη, 7-6-2009, ημέρα Κυριακή και τις ίδιες ώρες και τέλος και την μεθεπομένη ημέρα, 8-6-2009, ημέρα της εβδομάδας Δευτέρα, οι τρεις προαναφερόμενοι εργαζόμενοι προσήλθαν στην οικοδομή και συνέχισαν τις εργασίες καθαρισμού της.

Γύρω στις 11.30, ο ενάγων είχε ανέβει στην κεραμοσκεπή της 3ης μεζονέτας, ευρισκόμενης πλησίον της λεωφόρου ..., μέσω μίας φορητής κλίμακας και βρισκόταν σε ένα από τα μπαλκόνια του 1ου ορόφου. Στο πέρας της ανώτερης πλάκας υπήρχε κατακόρυφο χείλος-στηθαίο (υπό μορφή σενάζ) ύψους 23 και πλάτους 26 εκατοστών που την οριοθετούσε περιμετρικά.

Περιμετρικά επίσης και 63 εκατοστά κάτω από την απόληξη της κεραμοσκεπής και μεταξύ αυτής και του κατακόρυφου χείλους-στηθαίου είχε διαμορφωθεί οριζόντιος διάδρομος (η απόληξη της κεραμοσκεπής δηλαδή απείχε περί των 63 εκατοστών καθ’ ύψος από τον οριζόντιο διάδρομο). Ο διάδρομος αυτός χρησιμοποιείτο ως συλλέκτης των βρόχινων υδάτων της κεραμοσκεπής και το πλάτος του δεν ήταν σταθερό.

Ειδικότερα, το πλάτος του διαδρόμου ήταν 36 εκατοστά, όμως το ωφέλιμο εύρος του γινόταν 26 εκατοστά λόγω του ότι στο συγκεκριμένο σημείο η κεραμοσκεπή εξείχε κατά 10 εκατοστά εντός αυτού. Ο ενάγων, βαδίζοντας στον προαναφερόμενο διάδρομο με το ένα πόδι εναλλάξ και φτάνοντας στο προαναφερόμενο σημείο για να καθαρίσει τον διάδρομο από τις πευκοβελόνες, όπου το ωφέλιμο εύρος του γινόταν 26 εκατοστά, σφήνωσε το πόδι του και στην προσπάθεια απεμπλοκής του απώλεσε την ισορροπία του και έπεσε με σφοδρότητα επί του εδάφους, από ύψους περί των 7 μέτρων στον πίσω ακάλυπτο χώρο του οικοπέδου.

Αμέσως διακομίστηκε με ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ στο τότε εφημερεύον Κρατικό Νοσοκομείο και συγκεκριμένα στο Νοσοκομείο "...", όπου και αμέσως εισήχθην στην Μονάδα Εντατικής θεραπείας 1 (ΜΕΘ1) της Α5 Καρδιοχειρουργικής Κλινικής του εν λόγω νοσοκομείου, όπου νοσηλεύτηκε μέχρι και την 27-6-2009, οπότε και μεταφέρθηκε στη Β’ Ορθοπαιδική Κλινική του ιδίου Νοσοκομείου, όπου και νοσηλεύτηκε μέχρι και την 27-10-2009, οπότε και έλαβε εξιτήριο.

Ειδικότερα σύμφωνα με τα προσκομιζόμενα με επίκληση από 4-12-2009 και 27-10-2009 πιστοποιητικά νοσηλείας που έλαβε κατά την έξοδο του από το εν λόγω Νοσοκομείο, ο ενάγων υπέστη εκρηκτικό κάταγμα 2ου οσφυϊκού σπονδύλου με νευρολογική σημειολογεία 5ης οσφυϊκής ρίζας, δεξιός πνευμοθώρακας με σύνοδες θλάσεις πνευμόνων, τραυματική ρήξη ισθμού αορτής, κάκωση πυέλων και εμβολισμού έσω λαγόνων δεξιών, υποογκαιμικό shock πλευρών, σώματος, κατάγματα ιερού οστού αριστερά και κατάγματα ηβοισχιακού κλάδου αριστερών άνω και κάτω άκρων, κάταγμα pi Ion αριστερής ποδοκνημικής, κάταγμα αριστερούς σκαφοειδούς και κάταγμα - εξάρθημα αριστεράς πηχοκαρπικής, νέκρωση σκαφοειδούς και ανάπτυξη αρθρίτιδας.

Από τις ως άνω σωματικές βλάβες ο ενάγων κατέστη ολικά και μόνιμα ανίκανος προς εργασία και κρίθηκε με διαδοχικές αποφάσεις της Α/θμιας Υγειονομικής επιτροπής του ΙΚΑ ανάπηρος κατά ποσοστό 80% από 26-2-2010 μέχρι 30-11-2013 (βλ. τις προσκομιζόμενες με επίκληση από 24-2-2011 και 19-1-2012 γνωματεύσεις της Α/θμιας Υγειονομικής επιτροπής του ΙΚΑ) ενώ με τις υπ1 αριθμ. ...11-5-2011 και .../11-5-2011 αποφάσεις του Διευθυντή του ΙΚΑ του απονεμήθηκε σύνταξη αναπηρίας.

Με βάση τα ανωτέρω πραγματικά περιστατικά, ο επίδικος τραυματισμός του ενάγοντος, που εμπίπτει στην έννοια του εργατικού ατυχήματος οφείλεται σε συνυπαιτιότητα της εργοδότριας εργολάβου πρώτης εναγομένης εταιρείας και των δευτέρου και τρίτου των εναγόμενων, ως ομορρύθμων εταίρων και νομίμων εκπροσώπων, της πρώτης εναγομένης εταιρείας.

Ειδικότερα, η αμέλεια της πρώτης εναγομένης συνίσταται στη μη τήρηση εκ μέρους της των όρων ασφαλείας που προβλέπονται από τις διατάξεις των άρθρων 2 παράγραφοι 4.1.1 και 4.1.4 ΠΔ 155/2004 "περί εξοπλισμού εργασίας", των άρθρων 19 παράγραφοι Ι.α, Ι.β και Ι.γ του ΠΔ 778/1980 "μέτρα ασφαλείας κατά την εκτέλεσιν οικοδομικών εργασιών", του άρθρου 12 παράρτημα IV μέρος Β, τμήμα II, παράγραφος 5.1 και 5.2 του ΠΔ 305/1996 "προδιαγραφές ασφαλείας προσο)ρινών-κινητών εργοταξίων" και στο ΠΔ 1073/1981 "εργασίας αρμοδιότητας πολιτικού μηχανικού.

Μέτρα ασφαλείας", των άρθρων 102 και 107 του ΠΔ 1073/1981. Ειδικότερα η πρώτη εναγομένη δεν έλαβε τα παρακάτω μέτρα ασφαλείας ο’ )στε να εξασφαλίζονται απολύτως οι εργαζόμενοι αυτής έναντι πτώσης: α) επιλογή του πλέον ενδεδειγμένου εξοπλισμού εργασίας για την εξασφάλιση και τη διατήρηση ασφαλών συνθηκών εργασίας σε περίπτωση που δεν θα μπορούσαν να εκτελεσθούν προσωρινές εργασίες σε ύψος με ασφάλεια (παράβαση Π.Δ. 155/2004, κεφάλαιο Β’ , άρθρο 2, παράγραφοι 4.1.1 και 4.1.4 και Π.Δ. 305/96, άρθρο 12, παράρτημα IV, μέρος Β’ , τμήμα II.

παράγραφος 14.1, β) κατασκευή καταλλήλων δαπέδων εργασίας, οσάκις χρησιμοποιείται η ίδια στέγη ως διάδρομος ή επιφάνεια εργασίας για την εκτέλεση το)ν ως άνω εργασιών (παράβαση Π.Δ. 778/80, άρθρο 19, παράγραφος Ι.α), γ) κατασκευή ανεξάρτητου ικριώματος ως προς τη στέγη μετά πλήρους δαπέδου εργασίας, εις το ύψος του σημείου απολήξεως της στέγης, παραλλήλως προς αυτή, και καθ’ όλο το μήκος της, ήτοι εξωτερικούς του καλυπτόμενου χώρου και παραλλήλως προς τον τοίχο, το δε εν προκειμένω δάπεδο εργασίας πρέπει να έχει προστατευτικό κιγκλίδοψα ύψους ενός μέτρου (παράβαση Π.Δ. 778/80, άρθρο 19, παράγραφος Ι,β), δ) κατασκευή άμα τη συμπληρώσει της στέγης (τοποθέτηση των ξευκτών) προστατευτικής οριζοντίου διατάξεως έναντι πτώσης εντός του προς κάλυψη χώρου, καθ’ όλη αυτού την επιφάνεια ή κατασκευή στερεών κιγκλιδωμάτων με επαρκές ύψος (χειρολισθήρα και ενδιάμεσο οριζόντιο στοιχείο) (παράβαση Π.Δ. 778/80, άρθρο 19.

παράγραφος Ι.γ, και Π.Δ. 305/96. άρθρο 12. παράρτημα IV, μέρος Β, τμήμα Π, παράγραφος 5.1), ε) χρήση κατάλληλου εξοπλισμού ή μηχανισμών συλλογικής προστασίας όπως κιγκλιδώματα, εξέδρες ή δίχτυα προστασίας, χρήση και επίβλεψη της χρήσης ζωνών ασφαλείας ή άλλων μεθόδων ασφάλειας με αγκύρωση (παράβαση Π.Δ. 305/96, άρθρο 12, παράρτημα IV, μέρος Β, τμήμα II, παράγραφος 5.2), στ) οι χώροι και τα δάπεδα εργασίας θα έπρεπε να κατασκευάζονταν και να διατηρούνταν ασφαλή σύμφωνα και με όσα ορίζονται στο Π.Δ. 1073/81, άρθρο 37, παράγραφοι 1 και 2 και στο Π.Δ. 778/80, άρθρο 21, παράγραφος 1), όπως τα παραπάνω προκύπτουν σαφώς από την προσκομιζόμενη με επίκληση από 18- 8-2009 έκθεση έρευνας του Τεχνικού Επιθεωρητή Εργασίας του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Π.

Φ.. Οι πάνω παραλείψεις της πρώτης εναγομένης τελούσαν σε αιτιώδη συνάφεια με το ατύχημα, κατά το οποίο επήλθε ο τραυματισμός του ενάγοντος, διότι κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων και τις ειδικές περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης ήταν επαρκώς ικανές (πρόσφορες) να επιφέρουν το επιζήμιο αποτέλεσμα, το οποίο και επήλθε στην ένδικη περίπτωση.

Περαιτέρω όμως προέκυψε ότι τον ενάγοντα βαρύνει συνυπαιτιότητα σε ποσοστό 20% στην πρόκληση του τραυματισμού του, καθόσον αυτός κινούμενος με έλλειψη της προσοχής που όφειλε να καταβάλλει από τις περιστάσεις, κινήθηκε επί του ως άνω διαδρόμου, στο οποίο επιτρεπόταν η βάδιση μόνο με το ένα πόδι εναλλάξ και ενώ ήταν αντιληπτό ευχερώς στον ενάγοντα ότι το πλάτος αυτού (λούκι) ήταν περιορισμένο για την ασφαλή εκτέλεση της εργασίας του (36 εκατοστά), με συνέπεια όταν ο ενάγων μετέβη στο σημείο του ατυχήματος, όπου το ωφέλιμο εύρος του γινόταν 26 εκατοστά, λόγω του ότι στο συγκεκριμένο σημείο η κεραμοσκεπή εξείχε κατά 10 εκατοστά εντός αυτού, να σφηνώσει το πόδι του και στην προσπάθεια απεμπλοκής του να απωλέσει την ισορροπία του, γενομένης δεκτής ως ουσιαστικά βάσιμης της ένστασης περί συνυπαιτιότητας του ενάγοντα.

Περαιτέρω από τα ίδια ως άνω αποδεικτικά στοιχεία αποδείχθηκε ότι ο ενάγων, που ήταν κατά το χρόνο του ατυχήματος ηλικίας 41 ετών, έγγαμος με δύο (2) ανήλικα τέκνα, δικαιούται χρηματική ικανοποίηση λόγω της ηθικής βλάβης που υπέστη από το εν λόγοι ατύχημα, που οφείλεται στη μη τήρηση των όρων ασφαλείας από την πρώτη εναγομένη εταιρεία. Το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη α) τις συνθήκες του ατυχήματος, β) την ηλικία του ενάγοντος, γ)το βαθμό και το είδος της αμέλειας που βαρύνει την πρώτη εναγομένη, ε) τη σοβαρότητα του τραυματισμού του ενάγοντος, στ) τη συνυπαιτιότητα του ενάγοντος, ζ) τη κοινωνική και οικονομική κατάσταση των μερών, η) το γεγονός ότι ο ενάγων είναι εργάτης και επομένως το στοιχείο της σωματικής δύναμης είναι αυτό που προέχει κατά την παροχή οποιασδήποτε εργασίας του, κρίνει ότι η επιδικαστέα σε αυτόν εύλογη χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που του προξένησε ανέρχεται στο ποσό των 80.000 ευρώ".

Κατ’ ακολουθίαν των παραδοχών αυτών το Εφετείο δέχθηκε εν μέρει την αγωγή ως ουσιαστικά βάσιμη κατά τα προεκτεθέντα και υποχρέωσε την πρώτη εναγομένη ομόρρυθμο εταιρεία, ως εργοδότρια, και τους δεύτερο και τρίτο των εναγομένων, ως ομόρρυθμα μέλη της και νόμιμους εκπροσώπους αυτής, ευθυνόμενοι σε ολόκληρον για τα χρέη της πρώτης εναγομένης, να καταβάλουν, σε ολόκληρον στον ενάγοντα το ποσό των ευρώ ογδόντα χιλιάδων (80.000) νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας και δεν υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, αφού το επιδικασθέν ποσό ως χρηματική ικανοποίηση του ενάγοντος για την αποκατάσταση της ηθικής του βλάβης από την αδικοπραξία της πρώτης εναγομένης σε βάρος του κατά την κοινή πείρα, την δικαστηριακή πρακτική και την περί δικαίου συνείδηση δεν υπολείπεται (και μάλιστα καταφανώς) από τα συνήθως επιδικαζόμενα σε παρόμοιες περιπτώσεις. Επομένως ο τρίτος λόγος της ένδικης αναίρεσης εκ του αριθμού 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, με τον οποίο υποστηρίζεται το αντίθετο, είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί. Τέλος, πρέπει τα δικαστικά έξοδα να συμψηφιστούν στο σύνολό τους, διότι η ερμηνεία των επικαλουμένων, ως εφαρμοστέων κανόνων δικαίου, ήταν ιδιαιτέρως δυσχερής (άρθρα 179 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει και τον υπό στοιχείο 3 λόγο της από 22-4-2014 αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο προσβάλλεται, κατά τα αντίστοιχο κεφάλαιο της όπως εξειδικεύονται στο σκεπτικό της παρούσης, η υπ’ αρ. 7834/2013 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Συμψηφίζει μεταξύ των διαδίκων τα δικαστικά έξοδα της παρούσης αναιρετικής δίκης.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Φεβρουαρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 27 Μαρτίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ