514/2016 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 514 / 2016 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 514/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Δημήτριο Κράνη, Αντώνιο Ζευγώλη και Εμμανουήλ Κλαδογένη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Νοεμβρίου 2015, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Π. Σ. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Καλαβρό. Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "..." και τον διακριτικό τίτλο "....", που εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Κατσουρίνη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 3-12-2009 ανακοπή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1513/2012 του ίδιου Δικαστηρίου και 4177/2014 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 21-10-2014 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης, Δημήτριος Κράνης, ανέγνωσε την από 13-11-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την τακτική διαδικασία υπ' αριθ. 4177/2014 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία δέχθηκε την από 21.11.2012 έφεση της ήδη αναιρεσίβλητης και αφού εξαφάνισε την εκκαλούμενη υπ' αριθ. 1513/2012 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, που είχε δεχθεί την από 3.12.2009 ανακοπή του αναιρεσείοντος, απέρριψε ακολούθως την ανακοπή αυτή κατά της επισπευδόμενης σε βάρος του αναγκαστικής εκτέλεσης δυνάμει πρώτου απογράφου εκτελεστού του υπ' αριθ. .../2006 προσυμφώνου συμβολαίου της συμβολαιογράφου Αθηνών Αθηνάς Στούμπη - Ταρουμπούκη και της εν συνεχεία αυτού από 19.11.2009 επιταγής προς πληρωμή ποσού 2.000.492 ευρώ.

Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566§1 ΚΠολΔ ), είναι επομένως παραδεκτή και πρέπει να ερευνηθεί ως προς τον μοναδικό λόγο της (άρθρ. 577§§1&3 ΚΠολΔ). 2. Κατά την έννοια του άρθρ. 166 ΑΚ το προσύμφωνο, με το οποίο τα μέρη αναλαμβάνουν την υποχρέωση να συνάψουν ορισμένη σύμβαση, αποτελεί αυτοτελή σύμβαση, από την οποία γεννιούνται ανάμεσα στα μέρη ενοχικά μόνον δικαιώματα και υποχρεώσεις και ειδικότερα τα μέρη, εφόσον τηρήθηκε για το προσύμφωνο και ο προβλεπόμενος για την κύρια σύμβαση τύπος, δεσμεύονται να προβούν στις απαιτούμενες δηλώσεις βουλήσεως για την κατάρτιση της κύριας σύμβασης και ευθύνονται το καθένα απέναντι στο άλλο σε περίπτωση μη εκπλήρωσης αυτής της βασικής ενοχικής υποχρέωσής τους, σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν τη μη εκπλήρωση της προσυμφωνημένης κύριας σύμβασης.

Έτσι αν το προσυμφωνημένο να πωληθεί πράγμα έχει νομικά ή πραγματικά ελαττώματα, για τα οποία υφίσταται κατά τα άρθρ. 515 και 534 - 537 ΑΚ ευθύνη του πωλητή, ο εκ προσυμφώνου αγοραστής έχει τα παρεχόμενα από τα άρθρ. 516 και 540 ή 543 ΑΚ δικαιώματα και συνεπώς δικαιούται και να υπαναχωρήσει από τη σύναψη της οριστικής σύμβασης, αξιώνοντας κατά το άρθρ. 403 ΑΚ την απόδοση διπλάσιου του αρραβώνα που ενδεχομένως έδωσε, εφόσον συντρέχει υπαιτιότητα του άλλου μέρους.

Η ύπαρξη ρυμοτομικού βάρους στο προσυμφωνημένο να πωληθεί ακίνητο, εξαιτίας του οποίου αναιρείται ή μειώνεται ουσιωδώς η αξία ή η χρησιμότητά του, συνιστά ορθότερα πραγματικό και όχι νομικό ελάττωμα (ΑΠ 420/2001? 1095/ 2013), αφού δεν εμποδίζει την μεταβίβαση της κυριότητας του ακινήτου και ούτε περιορίζει κατ' αρχήν τις εξουσίες του αγοραστή που απορρέουν από την κυριότητα (ΑΠ 156/2011).

Με οποιαδήποτε, πάντως, εκδοχή δημιουργείται κατά τα άρθρ. 515 και 537 ΑΚ ευθύνη του πωλητή, εκτός αν ο αγοραστής γνώριζε κατά τη σύναψη της σύμβασης τα ελαττώματα του πράγματος. Ωστόσο οι σχετικές με την ευθύνη του πωλητή διατάξεις είναι ενδοτικού χαρακτήρα και μπορεί επομένως να συμφωνηθεί έγκυρα η επίταση της ευθύνης του, ώστε να ευθύνεται για τυχόν ελαττώματα του πράγματος ανεξάρτητα από την όποια γνώση του αγοραστή.

Το νόημα ακριβώς αυτό της επίτασης ευθύνης έχει ο όρος στο προσύμφωνο ή στην κύρια σύμβαση πώλησης ότι το πωλούμενο μεταβιβάζεται ελεύθερο διεκδίκησης ή δικαιώματος τρίτου (ΑΠ 1135/2011) ή ότι ο πωλητής εγγυάται αυτό ελεύθερο από κάθε βάρος. Ειδικότερα στον όρο αυτό θεμελιώνεται αντιδικαίωμα του αγοραστή κατά του πωλητή, που έχει ως αποτέλεσμα να διατηρείται η ευθύνη του τελευταίου για νομικά ή πραγματικά ελαττώματα του πωληθέντος, ακόμη και όταν αυτός επικαλείται γνώση του ελαττώματος από τον αγοραστή προκειμένου να απαλλαγεί της ευθύνης του.

Ο σχετικός ισχυρισμός αποτελεί γνήσια ένσταση ή ανάλογα αντένσταση κατά του αγωγικού ή κατ' ένσταση ισχυρισμού του πωλητή περί γνώσης του αγοραστή, η οποία είναι παραδεκτή, εφόσον προτάθηκε ήδη πρωτοδίκως κατά τον προβλεπόμενο στο άρθρ. 262§1 ΚΠολΔ τρόπο, δηλαδή πρέπει να περιλαμβάνει σαφή έκθεση των γεγονότων που τη θεμελιώνουν, άρα ιστορική βάση, και αίτημα αναγνώρισης της εγγυητικής ευθύνης του πωλητή ανεξάρτητα από την γνώση του ελαττώματος από τον αγοραστή, ώστε μέσω της κατάλληλης υπαγωγής στο πλαίσιο του οικείου νομικού συλλογισμού να εκδοθεί τελικά απόφαση σύμφωνη με την έννομη αυτή συνέπεια.

Κατ' εξαίρεση η ίδια ένσταση ή αντένσταση μπορεί να προταθεί για πρώτη φορά και στην κατ' έφεση δίκη από τον εκκαλούντα υπό τις προϋποθέσεις του άρθρ. 269 ΚΠολΔ, στις οποίες παραπέμπει το άρθρ. 527 ΚΠολΔ, μεταξύ των οποίων και αυτή της απόδειξης της ένστασης ή αντένστασης εγγράφως ή με δικαστική ομολογία του αντιδίκου.

Μάλιστα για το παραδεκτό της προβολής τους δεν είναι αναγκαίο να γίνεται στο δικόγραφο της έφεσης πανηγυρική επίκληση της διάταξης που επιτρέπει τη βραδεία προβολή τους, αλλά αρκεί η επίκληση της δυνατότητας απόδειξής τους από τα επικαλούμενα έγγραφα ή την τυχόν δικαστική ομολογία του αντιδίκου (ΑΠ 1735/2008).

Η απόδειξη της ένστασης ή αντένστασης με έγγραφα πρέπει να είναι άμεση και όχι σε συνδυασμό με τεκμήρια (ΑΠ 98/2015) και τέτοια είναι και η απόδειξη που παρέχουν τα δημόσια έγγραφα που συντάσσονται σύμφωνα με τα άρθρ. 438 και 439 ΚΠολΔ για τη σύσταση ή βεβαίωση δικαιοπραξίας, τα οποία κατά τη διάταξη του άρθρ. 441§1 ΚΠολΔ αποτελούν πλήρη απόδειξη για όλους ως προς το περιεχόμενο των δικαιοπρακτικών δηλώσεων των μερών, με δυνατότητα πάντως ανταπόδειξης.

Εξ άλλου ο λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 8 του άρθρ. 559 ΚΠολΔ, που στοχεύει στη διασφάλιση του συζητητικού συστήματος (άρθρ. 106 ΚΠολΔ), αλλά και της αρχής της ακρόασης όλων των διαδίκων (άρθρ. 110§2 ΚΠολΔ), ιδρύεται και όταν το δικαστήριο της ουσίας, παρά το νόμο και εκτιμώντας προφανώς εσφαλμένα τα διαδικαστικά έγγραφα (άρθρ. 561§2 ΚΠολΔ), έλαβε υπόψη του πράγματα που δεν προτάθηκαν ή προτάθηκαν απαράδεκτα και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (ΟλΑΠ 13/1995), νοούνται δε ως πράγματα οι αυτοτελείς ισχυρισμοί των διαδίκων που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ασκούμενου με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος (ΟλΑΠ 3/1997), δηλαδή οι ισχυρισμοί που κατά το νόμο διαμόρφωσαν ή ανάλογα ήταν ικανοί να διαμορφώσουν το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση και κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης εφετειακής απόφασης, που παραδεκτά επισκοπείται (άρθρ. 561§2 ΚΠολΔ), καταρτίστηκε μεταξύ των διαδίκων το με αριθμό .../31.1.2006 προσύμφωνο συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Αθηνάς Στούμπη - Τρουμπούκη, με το οποίο ο αναιρεσείων υποσχέθηκε να πωλήσει αντί τιμήματος 1.600.000 ευρώ στην αναιρεσίβλητη ποσοστό 1/4 εξ αδιαιρέτου επί ενός ακινήτου (οικοπέδου μετά πολυώροφης οικοδομής) που βρίσκεται στην πλατεία ...

των …, εντός του ... οικοδομικού τετραγώνου και ειδικότερα στη διασταύρωση των οδών ... και ... αριθ…. Με τον πέμπτο (5) όρο του προσυμφώνου ο αναιρεσείων εγγυήθηκε το ακίνητο ελεύθερο, πλην άλλων και ρυμοτομίας και γενικά ελεύθερο από κάθε δέσμευση, νομικό ή πραγματικό ελάττωμα. Ποσό από το τίμημα 1.000.000 ευρώ η αναιρεσίβλητη κατέβαλε στον αναιρεσείοντα κατά την υπογραφή του προσυμφώνου δυνάμει της ...

επιταγής της ALFA BANK και συμφωνήθηκε ότι το ποσό αυτό θα επέχει θέση αρραβώνα και θα υποχρεούται ο αναιρεσείων να το επιστρέψει στο διπλάσιο στην αναιρεσίβλητη σε περίπτωση ματαίωσης της πώλησης λόγω νομικού ή πραγματικού ελαττώματος στο πωλούμενο ακίνητο που θα προέκυπτε μέχρι την υπογραφή του οριστικού συμβολαίου.

Δηλαδή, κατά την εκτίμηση του Εφετείου, η εκπλήρωση του προσυμφώνου συμφωνήθηκε υπό τη διαλυτική αίρεση της εμφάνισης στο ακίνητο νομικού ή πραγματικού ελαττώματος, ενώ έγκυρα καταρτίστηκε και αρραβωνική σύμβαση. Περαιτέρω το Εφετείο δέχθηκε και τα ακόλουθα: "Το οριστικό συμβόλαιο ορίστηκε να υπογραφεί στις 28.2.2006, μετά όμως από τρεις διαδοχικές αναβολές..., ορίστηκε τελικά ως ημερομηνία υπογραφής του η 5.5.2006...

Δύο όμως ημέρες πριν από την ημερομηνία αυτή, δηλαδή στις 3.5.2006, η καθ' ης επέδωσε στον ανακόπτοντα την από 2.5.2006 εξώδικη δήλωσή της, με την οποία επικαλούμενη πραγματικό ελάττωμα του ακινήτου και συγκεκριμένα τον χαρακτηρισμό του ως ρυμοτομούμενου, τον κάλεσε να της επιστρέψει το προκαταβληθέν ποσό του 1.000.000 ευρώ στο διπλάσιο...

Ο ανακόπτων επέδωσε τότε στην καθ' ης την από 4.5.2006 εξώδικη δήλωσή του, με την οποία αρνούμενος την ύπαρξη στο ακίνητο πραγματικού ελαττώματος, δήλωσε ότι εμμένει στη σύμβαση, δηλαδή να προβεί σε εκπλήρωση της προσυμφωνηθείσας παροχής με την κατάρτιση του οριστικού συμβολαίου αγοραπωλησίας..., καθώς και ότι η μη εμφάνιση της καθ' ης για την κατάρτιση του οριστικού συμβολαίου θα ισοδυναμούσε με σιωπηρή από την πλευρά της δήλωση υπαναχώρησής της από το προσύμφωνο...

Ακολούθως η καθ' ης, επικαλούμενη υπαίτια αδυναμία του ανακόπτοντος να εκπληρώσει την αναληφθείσα με το προσύμφωνο παροχή, εξαιτίας της οποίας κατέπεσε ο αρραβώνας, επέσπευσε προς ικανοποίηση της αξιώσεώς της για επιστροφή στο διπλάσιο του ποσού του αρραβώνα αναγκαστική εκτέλεση κατά του ανακόπτοντος με την επίδοση σ' αυτόν στις 8.5.2006 αντιγράφου από πρώτο απόγραφο εκτελεστό του προσυμφώνου με την ταυτόχρονη επιταγή της προς πληρωμή συνολικού ποσού 2.000.316 ευρώ.

Η εκτέλεση αυτή ανεστάλη με την υπ' αριθ. 7224/2006 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων... Ήδη, την 2.12.2009 η καθ' ης επέδωσε εκ νέου στον ανακόπτοντα αντίγραφο από απόγραφο εκτελεστό του ως άνω προσυμφώνου με την από 19.11.2009 επιταγή προς πληρωμή του ποσού των 2.000.492 ευρώ..." Με βάση τις παραδοχές αυτές και την περαιτέρω παραδοχή ότι το προσυμφωνημένο να πωληθεί ακίνητο ρυμοτομείται κατά ένα τμήμα του και βαρύνεται με τη διάνοιξη στοών, το Εφετείο έκρινε με την προσβαλλόμενη απόφασή του ότι η ματαίωση της κατάρτισης του οριστικού συμβολαίου εξαιτίας του ρυμοτομικού αυτού βάρους, το οποίο χαρακτήρισε ως νομικό ελάττωμα, οφείλεται σε υπαιτιότητα του ανακόπτοντος, ο οποίος ρητά εγγυήθηκε με το προσύμφωνο την ανυπαρξία τέτοιου βάρους.

Επομένως η καθ' ης, όπως το Εφετείο ακολούθως έκρινε, ορθώς υπαναχώρησε και αρνήθηκε την υπογραφή του οριστικού συμβολαίου, ανεξάρτητα από το αν αυτή γνώριζε ή όχι το ελάττωμα του ακινήτου. Έτσι το Εφετείο, αφού στη συνέχεια εξαφάνισε την πρωτόδικη οριστική απόφαση, που είχε κρίνει διαφορετικά, απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμη την ένδικη ανακοπή του αναιρεσείοντος κατά της επισπευδόμενης σε βάρος του από την αναιρεσίβλητη αναγκαστικής εκτέλεσης.

Με τον μοναδικό λόγο της αίτησης αναίρεσης ο αναιρεσείων αιτιάται την προσβαλλόμενη απόφαση για πλημμέλεια από τον αριθμό 8(α) του άρθρ. 559 ΚΠολΔ, ισχυριζόμενος ότι το Εφετείο οδηγήθηκε στην απόρριψη της ένδικης ανακοπής του με το να λάβει παρά το νόμο υπόψη κρίσιμο ισχυρισμό της αναιρεσίβλητης που δεν προτάθηκε παραδεκτά ήδη στον πρώτο βαθμό δικαιοδοσίας, όπως τα άρθρ. 237§1 και 262§1 ΚΠολΔ επιτάσσουν, αλλά απαράδεκτα για πρώτη φορά με λόγο της έφεσής της, αφού δεν εμπίπτει σε κάποια από τις εξαιρέσεις του άρθρ. 527 ΚΠολΔ και ειδικότερα η αναιρεσίβλητη προκειμένου να αντικρούσει το δεύτερο λόγο της ανακοπής του, σύμφωνα με τον οποίο αυτός δεν ευθύνεται για το όποιο ρυμοτομικό βάρος του προς πώληση ακινήτου, εφόσον αυτό ήταν σε γνώση της αναιρεσίβλητης, ισχυρίστηκε με την έφεσή της ότι ο ίδιος είχε εγγυηθεί την ανυπαρξία ρυμοτομικού βάρους του ακινήτου, δηλαδή επικαλέστηκε επίταση της ευθύνης του κατόπιν ειδικής συμφωνίας τους.

Ο λόγος αυτός της αίτησης αναίρεσης είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, αφού ναι μεν ο σχετικός με την επίταση της ευθύνης του αναιρεσείοντος κρίσιμος ισχυρισμός της αναιρεσίβλητης δεν προβλήθηκε πρωτοδίκως κατά δόκιμο δικονομικά τρόπο, δηλαδή με τη μορφή ένστασης κατά το άρθρ. 262§1 ΚΠολΔ, αν ληφθεί υπόψη ότι στις πρωτόδικες προτάσεις της γίνεται απλή μόνον αναφορά στο γεγονός που δικαιολογεί την επίταση της ευθύνης του αναιρεσείοντος κατά τον πέμπτο (5) όρο του μεταξύ τους προσυμφώνου, χωρίς κατά τα λοιπά ο όρος αυτός να συνδυάζεται με συγκεκριμένο αίτημα της αναιρεσίβλητης, δηλαδή αναγνώρισης της εγγυητικής ευθύνης του αντιδίκου της ανεξάρτητα από την όποια γνώση της για το ρυμοτομικό βάρος του πωλούμενου ακινήτου και έκδοση απόφασης σύμφωνα με την ευθύνη αυτή, όμως ο ίδιος ισχυρισμός της, με τη διαδικαστική πλέον μορφή ένστασης κατά το άρθρ. 262§1, παραδεκτά ακολούθως προβλήθηκε με λόγο της έφεσής της, αφού η συμφωνία επίτασης της εγγυητικής ευθύνης του αναιρεσείοντος πλήρως αποδεικνύεται, κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, από το περιεχόμενο του μεταξύ των διαδίκων συμβολαιογραφικού προσυμφώνου, στον 5ο όρο του οποίου πράγματι περιέχεται, όπως άλλωστε αμφότεροι οι διάδικοι συνομολογούν.

Συνεπώς η αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της και να διαταχθεί κατά την παρ. 4 του άρθρ. 495 ΚΠολΔ, που προστέθηκε με το άρθρ. 12§2 του ν. 4055/2012, η εισαγωγή στο δημόσιο ταμείο του παραβόλου που καταβλήθηκε από τον αναιρεσείοντα με τα υπ' αριθ. 1384108, 1384109 και 1384110/2014, 134740, 134741 και 58600/2014 παραστατικά είσπραξης, σειράς Α', του Δημοσίου και του ΤΑΧΔΙΚ αντίστοιχα. Εξ άλλου ο αναιρεσείων που νικήθηκε πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, κατά το σχετικό νόμιμο αίτημά της (άρθρ. 176, 183, 189§1, 191§2 ΚΠολΔ), όπως στο διατακτικό ειδικότερα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 21.10.2014 αίτηση του Π. Σ. για αναίρεση της υπ' αριθ. 4177/2014 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Διατάσσει την εισαγωγή στο δημόσιο ταμείο του παραβόλου των τριακοσίων (300) ευρώ, που καταβλήθηκε από τον αναιρεσείοντα με τα αναφερόμενα στο σκεπτικό παραστατικά. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε δυο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 9 Φεβρουαρίου 2016.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 22 Σεπτεμβρίου 2016.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ