512/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 512 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 512/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χαράλαμπο Ζώη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Βασίλειο Λαμπρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Σεπτεμβρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Χρήστο Μητκίδη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Γ. Κ., 2) Δ. Κ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Μίγγο και κατέθεσαν προτάσεις, 3) Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ΚΕΡΑΜΟΥΡΓΙΑ ΚΟΘΑΛΗ Α.Ε.", ως καθολικής διαδόχου της αρχικά αναιρεσίβλητης ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ" και τον διακριτικό τίτλο "ΒΕΑΚ Α.Ε.", που εδρεύει στην Χρυσούπολη Καβάλας και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Παπαφιλίππου και κατέθεσε προτάσεις, 4) Α. Α., κατοίκου Κομοτηνής, ο οποίος δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15/4/2004 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Εφετείο Θράκης.

Εκδόθηκε η 247/2005 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 4/5/2006 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Λαμπρόπουλος ανέγνωσε την από 7/9/2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του μοναδικού λόγου της από 4/5/2006 αίτησης του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της υπ' αριθ. 247/2005 αποφάσεως του Εφετείου Θράκης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιοι των παραστάντων αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την υπ' αριθμ. 2220/5.10.2009 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Ροδόπης Δ. Σ. που προσκομίζει το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινομένης αίτησης αναίρεσης με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου για την παρούσα δικάσιμο (17.9.2010) και κλήση προς συζήτηση επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα προς τον τέταρτο αναιρεσίβλητο (Α. Α.), ο οποίος όμως δεν εμφανίσθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο Δικηγόρο, ούτε με δήλωση κατά το άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ, κατά την ως άνω συνεδρίαση, κατά την οποίαν η υπόθεση εκφωνήθηκε στη σειρά της, από το οικείο πινάκιο. Πρέπει, επομένως σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ.1 και 3 ΚΠολΔ, να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία του ανωτέρω αναιρεσιβλήτου.

Από τα άρθρα 558 και 566 ΚΠολΔ προκύπτει ότι η αναίρεση πρέπει να απευθύνεται εναντίον του αντιδίκου του αναιρεσείοντος, αν δεν αυτός αποβιώσει ή προκειμένου για αντίδικο νομικό πρόσωπο, αν αυτό έπαυσε να υπάρχει, και το γεγονός αυτό ήταν σε γνώση του αναιρεσείοντος κατά την άσκηση της αναίρεσης, αυτή (αναίρεση) πρέπει να απευθύνεται κατά των καθολικών διαδόχων ή των κληροδόχων του αποβιώσαντος, διαφορετικά απορρίπτεται ως απαράδεκτη αυτεπαγγέλτως. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 62 ΚΠολΔ, ικανός να είναι διάδικος είναι εκείνος που έχει την ικανότητα να είναι υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Η ικανότητα αυτή, που εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο (άρθρ. 73 ΚΠολΔ), παύει να υπάρχει με τον θάνατο του φυσικού προσώπου (άρθρ. 35 ΑΚ), προκειμένου δε για νομικό πρόσωπο, αφότου τούτο κατά νόμο έχει λυθεί. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι, αν το νομικό πρόσωπο που ήταν διάδικος λύθηκε νομίμως, πράγμα που συμβαίνει και σε περίπτωση συγχωνεύσεως εταιρείας ή εταιρειών με απορρόφηση, κατά την οποία μια η περισσότερες εταιρίες (απορροφούμενες), οι οποίες λύονται χωρίς να ακολουθήσει εκκαθάριση, μεταβιβάζουν σε άλλη υφισταμένη εταιρία (απορροφούσα) το σύνολο του ενεργητικού και παθητικού της περιουσίας τους, η απορροφούσα εταιρία, υποκαθιστάμενη σε όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της απορροφουμένης και εξομοιούμενη εντεύθεν με καθολική διάδοχο αυτής, συνεχίζει αυτοδικαίως την εκκρεμή δίκη χωρίς καμία ειδικότερη διατύπωση εκ μέρους της για τη συνέχιση και χωρίς να επέρχεται λόγω της συγχωνεύσεως διακοπή της δίκης, ούτε απαιτείται δήλωση για την επανάληψη της, με την προϋπόθεση ότι αποδεικνύεται ή συνομολογείται από τον αντίδικο, έστω και σιωπηρώς λόγω μη ειδικής αμφισβήτησης η ιδιότητα της συνεχίζουσας τη δίκη ως καθολικής διαδόχου με απορρόφηση της αρχικής διαδίκου εταιρίας, η οποία ιδιότητα, αν αμφισβητείται από τον αντίδικο, εξετάζεται από το δικαστήριο παρεμπιπτόντως (ΑΠ 904/2010). Στην προκειμένη περίπτωση, από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτουν τα εξής: Με την από 4-5-2006 αίτηση αναίρεσης, κατά των α) Γ. Κ., β) Δ. Κ., γ) της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "Ανώνυμος Εταιρία Βιομηχανίας - Εμπορίου - Αντιπροσωπειών - Κατασκευών" και με το διακριτικό τίτλο "BEAK-A.E.", δ) Α. Α., το Ελληνικό Δημόσιο ζήτησε την αναίρεση της υπ' αριθ. 247/2005 αποφάσεως του Εφετείου Θράκης. Κατά τη συζήτηση της υπόθεση ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, κατά την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, εμφανίσθηκε, νομίμως εκπροσωπουμένη και δήλωσε συνέχιση της δίκης η ως άνω τρίτη, παρισταμένη εταιρεία με την επωνυμία "ΚΕΡΑΜΟΥΡΓΙΑ ΚΟΘΑΛΗ Α.Ε." ως οιονεί καθολική διάδοχος της ανωτέρω τρίτης αρχικώς αναιρεσίβλητης, λόγω συγχώνευσης αυτής με απορρόφηση της από την εταιρεία "Επενδυτική Κοθάλη Ανώνυμη Εταιρεία" (ΦΕΚ 620/25.1.2007 τεύχος ΑΕ και ΕΠΕ), η οποία (συγχώνευση) εγκρίθηκε με την υπ' αριθ. Κ 2-12913/18.12.2009 απόφαση του Υπουργού Οικονομίας Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας (ΦΕΚ 157/ 12.1.10 τεύχος ΑΕ και ΕΠΕ) και εν συνεχεία με τροποποίηση του καταστατικού και αλλαγή της επωνυμίας της ως άνω απορροφησάσης από "Επενδυτική Κοθάλη Ανώνυμη Εταιρεία" σε εταιρεία με την επωνυμία "ΚΕΡΑΜΟΥΡΓΙΑ ΚΟΘΑΛΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" (ΦΕΚ 146/12.1.10 τεύχος ΑΕ και ΕΠΕ). Επομένως, νομίμως συνεχίζεται η δίκη μεταξύ των παρισταμένων διαδίκων.

Κατά το άρθρο 570 παρ. 1 ΚΠολΔ οι διάδικοι δεν είναι υποχρεωμένοι να καταθέσουν προτάσεις, εκτός αν προβάλλονται ενστάσεις ως προς το παραδεκτό και το εμπρόθεσμο της αίτησης αναίρεσης και των προσθέτων λόγων, οι διάδικοι καταθέτουν τις προτάσεις τους είκοσι τουλάχιστον ημέρες πριν από τη δικάσιμο. Η διάταξη αυτή αναφέρεται πρωτίστως στον αναιρεσίβλητο ο οποίος προβάλλει ενστάσεις κατά του παραδεκτού και εμπροθέσμου της αναιρέσεως. Αν όμως οι προτεινόμενες ενστάσεις λαμβάνονται υπόψη αυτεπαγγέλτως, με βάση γεγονότα που προκύπτουν από αυτεπάγγελτη έρευνα του υλικού της αναιρετικής δίκης, ο Άρειος Πάγος θα τις ερευνήσει παρά το εκπρόθεσμο των προτάσεων (ΑΠ 117/2005). Στην προκειμένη περίπτωση η παρισταμένη, σύμφωνα με τα ανωτέρω, εταιρεία "ΚΕΡΑΜΟΥΡΓΙΑ ΚΟΘΑΛΗ Α.Ε." με τις προτάσεις της που κατέθεσε ο πληρεξούσιος δικηγόρος της στις 17.9.2010, ήτοι κατά την ημερομηνία της συζήτησης, ισχυρίζεται ότι η αίτηση αναίρεσης είναι αόριστη, ότι υπάρχει δεδικασμένο από την προσβαλλόμενη απόφαση του Εφετείου που προσδιόρισε την οριστική τιμή μονάδος και τέλος ότι το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο δεν έχει έννομο συμφέρον για την άσκηση αίτησης αναίρεσης κατά της υπ' αριθ. 247/2005 απόφασης του Εφετείου Θράκης. Οι ισχυρισμοί αυτοί, οι οποίοι ερευνώνται και αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο, είναι αβάσιμοι και απορριπτέοι. Ειδικότερα ο πρώτος περί αοριστίας της αίτησης αναίρεσης διότι δεν είναι στοιχείο του ορισμένου αυτής η αναφορά ότι οι προτάσεις των διαδίκων με αίτημα καθορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης κατατέθησαν ενώπιον του Εφετείου προ πέντε (5) ημερών κατ' άρθρο 20 παρ. 5 Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ). Ο δεύτερος ισχυρισμός περί δεδικασμένου είναι απαράδεκτος καθόσον κατ' άρθρο 22 παρ. 1 εδ. α του Ν. 2882/2001 εναντίον απόφασης του Εφετείου που προσδιόρισε οριστική τιμή μονάδος επιτρέπεται το ένδικο μέσο της αναίρεσης. Tέλος, ο τρίτος ισχυρισμός περί ελλείψεως εννόμου συμφέροντος του Ελληνικού Δημοσίου για την άσκηση της κρινομένης αίτησης αναίρεσης, για λόγους διαδικαστικής λειτουργίας των δικαστηρίων, είναι παντελώς αβάσιμος.

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο. Από τη διάταξη αυτή σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρου 20 παρ. 2, 5 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), συνάγεται ότι: α) Σε περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτριώσεως τμήματος ακινήτου εξ αιτίας της οποίας το τμήμα που απέμεινε στον ιδιοκτήτη υφίσταται μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, ο ιδιοκτήτης του τμήματος αυτού που απέμεινε δικαιούται να ζητήσει με αυτοτελή αίτηση ενώπιον του Εφετείου τον καθορισμό οριστικής αποζημιώσεως για το απαλλοτριωθέν και τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για το τμήμα που απέμεινε, β) Εάν ασκηθεί παραδεκτά αίτηση οριστικού προσδιορισμού ενώπιον του Εφετείου εκείνος κατά του οποίου απευθύνεται η αίτηση αυτή έχει δικαίωμα να ασκήσει με τις προτάσεις, που κατατίθενται πέντε (5) τουλάχιστον ημέρες προ της συζητήσεως, αντίθετη αίτηση για τα ίδια ακίνητα για τα οποία ζητείται οριστικός προσδιορισμός, εάν δε η αίτηση αυτή περιέχει και αίτημα για προσδιορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης ο καθ'ού δύναται με τις εμπρόθεσμες προτάσεις του να ασκήσει αντίθετη αίτηση για την αποζημίωση αυτή και γ) Όταν όμως στην αίτηση που ασκείται από οποιονδήποτε ενώπιον του Εφετείου δεν περιέχεται και αίτημα για προσδιορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης δεν μπορεί τούτο να ζητηθεί, ούτε από τον καθ'ού η αίτηση προσδιορισμού της οριστικής αποζημιώσεως, με αντίθετη αίτηση (ανταίτηση) ασκούμενη με τις προτάσεις, ακόμη και εκείνες της πρώτης συζητήσεως, εφόσον το κεφάλαιο για τον προσδιορισμό της ιδιαίτερης αυτής αποζημίωσης για το τμήμα που απέμεινε, είναι διαφορετικό από εκείνο που αναφέρεται στον προσδιορισμό της αποζημιώσεως για το τμήμα που απαλλοτριώθηκε, αλλά ούτε και από τον αιτούντα του προσδιορισμού της οριστικής αποζημιώσεως με τις προτάσεις, αφού τούτο θα αποτελούσε απαράδεκτη, κατ' άρθρο 223 ΚΠολΔ, επέκταση του αιτήματος της αιτήσεως του, εφόσον το έτσι ζητούμενο αποτελεί ένα περαιτέρω αίτημα με διαφορετική ιστορική και νομική αιτία (ΑΠ 1054/1996, ΑΠ 1073/2003, ΑΠ 300/2008).

Εξ άλλου κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο. Στην προκείμενη περίπτωση από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτει ότι το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο με την από 15/4/2004 αίτηση του ενώπιον του Εφετείου Θράκης ζήτησε να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως για τα απαλλοτριούμενα και αναφερόμενα στην αίτηση ακίνητα, μεταξύ των άλλων και των αναιρεσιβλήτων. Οι αναιρεσίβλητοι με τις κατατεθείσες προ πέντε (5) ημερών από τη συζήτηση έγγραφες προτάσεις τους άσκησαν αντίθετη αίτηση (ανταίτηση) με την οποίαν ζητούσαν το καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως για τα απαλλοτριούμενα ακίνητα και τα επικείμενα τους και επί πλέον ιδιαίτερη αποζημίωση για τα εναπομένοντα τμήματα των ιδιοκτησιών τους και ειδικότερα οι μεν Α και Β της υπό στοιχ. ΚΠ-26 ιδιοκτησίας, η Γ της υπό στοιχ. ΚΠ-36Α ιδιοκτησίας και ο Δ των υπό στοιχ. ΚΠ-69 και ΚΠ-70 ιδιοκτησιών, όπως ειδικότερα απεικονίζονται στο από 12-10-1999 κτηματολογικό διάγραμμα. Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση του έκρινε παραδεκτή και νόμιμη την ως άνω αντίθετη αίτηση (ανταίτηση), καθόλα τα αιτήματα αυτής και προσδιόρισε ιδιαίτερη αποζημίωση απορρίπτοντας σχετική ένσταση (απαραδέκτου) του αιτούντος-αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου. Έτσι όμως που έκρινε το Εφετείο, παρά το νόμο δεν απέρριψε, ως απαράδεκτη, την ανταίτηση περί καθορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης και υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ, και επομένως είναι βάσιμος ο μοναδικός λόγος αναίρεσης. ακολούθως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέρος που προσδιόρισε ιδιαίτερη αποζημίωση για τις ως άνω ιδιοκτησίες (ΚΠ-26, ΚΠ-36Α, ΚΠ-69-ΚΠ-70), να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που την εξέδωσε, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, στο σύνολο των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος Ελληνικού δημοσίου (άρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ), δεδομένου ότι στη παρούσα δίκη δεν χωρεί μείωση κατ' άρθρο 22 παρ. 1 Ν. 3693/1957, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 Ν. 2881/2001 (ΚΑΑΑ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, εν μέρει, την υπ' αριθμ. 247/2005 απόφαση του Εφετείου Θράκης κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση, μόνο κατά το ως άνω αναιρούμενο μέρος που προσδιόρισε ιδιαίτερη αποζημίωση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε δυο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 14 Ιανουαρίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 6 Απριλίου 2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ