50/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 50 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 50/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 2 Δεκεμβρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Δ. Π. του Β., 2. Ν. , Δ. Π., το γένος Χ. Κ., και 3. Κ. Π. του Δ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια της πληρεξουσίας δικηγόρου τους Νικολέτας Κορωνίδου, βάσει του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ. και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Του εδρεύοντος στην Αθήνα ΝΠΙΔ με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΕΞ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ" νόμιμα εκπροσωπούμενου, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Βασίλειο Κούρτη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις 1865/195/2005 και 124/2005 αγωγές των ήδη αναιρεσειόντων που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κιλκίς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 56/2007 και 269/2008 οριστικές του ίδιου Δικαστηρίου και 1380/2010 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 16-11-2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς ανέγνωσε την από 23/11/2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι προϋποθέσεις της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υπόχρεου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε-και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας. Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία αυτή περίπτωση εκείνος που υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία, είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη. Αιτιώδης δε συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, ήταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή και μπορούσε να επιφέρει, κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 και 19 ΚΠολΔ γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας. Αντίθετα, η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, περί του ότι στη συγκεκριμένη (ένδικη) περίπτωση η πράξη ή η παράλειψη εκείνη αποτέλεσε ή δεν αποτέλεσε την αιτία του επιζήμιου αποτελέσματος, περί του ότι δηλαδή το ζημιογόνο γεγονός σε σχέση με τη ζημία βρίσκεται ή δεν βρίσκεται σε σχέση αιτίου και αποτελέσματος, ως αναγόμενη σε εκτίμηση πραγματικών γεγονότων (αρθρ. 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο. Τέλος, η παράβαση διατάξεων του ΚΟΚ δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση του αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος. Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ επιτρέπεται αναίρεση για έλλειψη νόμιμης βάσης όταν δεν προκύπτουν από το αιτιολογικό της απόφασης τα περιστατικά εκείνα που είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση της συνδρομής των νόμιμων όρων και προϋποθέσεων της διάταξης που εφαρμόστηκε ή για τη συνδρομή τους που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες ανεπαρκείς ή αντιφατικές όχι ως προς την εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγομένου από αυτές πορίσματος, αλλά στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολ.ΑΠ 26/2004). Τέλος, ο λόγος αναίρεσης από το εδάφιο 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, μπορεί να εξεταστεί και ο λόγος από το εδάφιο 19 του ίδιου άρθρου και Κώδικα, γιατί περιέχει σιωπηρά και παράπονο για έλλειψη νόμιμης βάσης (ΑΠ 823/2008, ΑΠ 393/1999).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε ανέλεγκτα, με την προσβαλλομένη απόφασή του, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Στις 27-9-2004 και ώρα 20.45' περίπου ο Β. Π., υιός των δύο πρώτων εναγόντων και αδελφός της τρίτης ενάγουσας της πρώτης αγωγής, οδηγούσε το με αριθμό κυκλοφορίας ... Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη από την κυκλοφορία του στην ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "Εθνική Α.Ε.Γ.Α." (δεύτερη εναγομένη της δεύτερης αγωγής) και κινούνταν στη Ν.Ε.Ο. Θεσσαλονίκης -Κιλκίς με κατεύθυνση προς Κιλκίς, πλησιάζοντας στο 34° χιλιόμετρο αυτής. Η παραπάνω εθνική οδός είναι διπλής κατευθύνσεως, με μία λωρίδα κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, έχει συνολικό πλάτος οδοστρώματος 7,60 μ., στο παραπάνω χιλιομετρικό σημείο υπάρχει οριζόντια σήμανση και συγκεκριμένα μονή διακεκομμένη διαχωριστική γραμμή, κατά το χρόνο του ατυχήματος επικρατούσε σκοτάδι (νύκτα χωρίς τεχνητό φωτισμό), η κυκλοφορία ήταν αραιή, οι καιρικές συνθήκες ήταν καλές και η ορατότητα δεν περιοριζόταν. Κατά τον ίδιο παραπάνω χρόνο στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας της παραπάνω οδού κινούνταν με κατεύθυνση προς Θεσσαλονίκη ένα φορτηγό αυτοκίνητο (νταλίκα) αγνώστων στοιχείων, όπισθεν αυτού ένα Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο αγνώστων στοιχείων και ένα δεύτερο Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο, εργοστασίου κατασκευής LADA, χρώματος κόκκινου, αγνώστων επίσης λοιπών στοιχείων, τα οποία ακολουθούσε επίσης, σε απόσταση 40 μέτρων περίπου, το με αριθμό κυκλοφορίας ... Ι.Χ.Φ. αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας της εταιρίας με την επωνυμία "Interattika Α. Ε.", που οδηγούσε ο Ν. Τ., ενάγων της δεύτερης αγωγής. Όταν το Ι.Χ. Ε. αυτοκίνητο LADA έφθασε στο ύψος του 34ου χιλιομέτρου της παραπάνω οδού, ο οδηγός του επιχείρησε υπέρβαση των προπορευόμενων αυτού επιβατικού αυτοκινήτου και φορτηγού, κινούμενος από τα αριστερά αυτών και αφού ολοκλήρωσε επιτυχώς την υπέρβαση, επανήλθε στο ρεύμα πορείας του και συνέχισε την πορεία του προς Θεσσαλονίκη. Ο Β. Π., αντιλαμβανόμενος το αυτοκίνητο LADA να πραγματοποιεί την υπέρβαση, προκειμένου να το διευκολύνει να διέλθει με ασφάλεια μεταξύ του δικού του οχήματος και των δύο οχημάτων που προσπερνούσε, επιχείρησε απότομο ελιγμό προς τα δεξιά και στη συνέχεια προς τα αριστερά, στην προσπάθεια του να επαναφέρει το όχημα του στο μέσον του ρεύματος πορείας του, προκειμένου να αποφύγει την εκτροπή του προς τα δεξιά, πλην όμως κατά την κίνηση του αυτή απώλεσε τον έλεγχο του αυτοκινήτου του, το οποίο εκτράπηκε προς τα αριστερά και διαγράφοντας διαγώνια πορεία, αφού εισήλθε κατά 1,60 μ. στο αντίθετο ρεύμα πορείας, όπου κινούνταν κανονικά ο Ν. Τ., συγκρούστηκε με το αριστερό εμπρόσθιο τμήμα του αυτοκινήτου του στο πλάγιο αριστερό τμήμα του αυτοκινήτου που οδηγούσε ο Ν. Τ., παρόλο που ο τελευταίος τροχοπέδησε και επιχείρησε αποφευκτικό ελιγμό προς τα δεξιά, ενέργειες όμως που δεν ήταν ικανές να αποτρέψουν τη σύγκρουση, λόγω της μικρής απόστασης που μεσολαβούσε μεταξύ των δύο οχημάτων και της αιφνιδιαστικής εισόδου του Β. Π. στο αντίθετο ρεύμα πορείας. Στη συνέχεια το αυτοκίνητο του Ν. Τ., λόγω της ισχυρής ώθησης που δέχθηκε κατά τη σύγκρουση στην αριστερή του πλευρά, εκτράπηκε δεξιά εκτός του οδοστρώματος και αφού διέσχισε το πλάτους 1,50 μέτρων ανισόπεδο χωμάτινο έρεισμα, ακινητοποιήθηκε σε παρακείμενο χάνδακα, σε απόσταση 5,60 μέτρων από το σημείο της σύγκρουσης, ενώ το αυτοκίνητο του Β. Π. εκτράπηκε προς τα δεξιά και ακινητοποιήθηκε στο ρεύμα πορείας του (προς Κιλκίς) σε απόσταση 3,70 μέτρων από το σημείο της σύγκρουσης. Από τη σφοδρή σύγκρουση τραυματίστηκε θανάσιμα ο Β. Π. και σοβαρά ο Ν. Τ., όπως στη συνέχεια θα εκτεθεί. Σύμφωνα με τα παραπάνω αποδειχθέντα η σύγκρουση των δύο οχημάτων οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα του Β. Π., η οποία συνίσταται στο ότι αυτός δεν οδηγούσε με την επιμέλεια του μέσου συνετού και ευσυνείδητου οδηγού και δεν ασκούσε τον έλεγχο και την εποπτεία του οχήματος του, ώστε να μπορεί να εκτελεί ανά πάσα στιγμή τους απαιτούμενους χειρισμούς, με συνέπεια, λόγω των παραλείψεων του αυτών, αλλά και του γεγονότος ότι κινούνταν με υπερβολική για τις περιστάσεις ταχύτητα (νύχτα, στενότητα δρόμου), να απωλέσει τον έλεγχο αυτού, να εκτραπεί προς τα αριστερά και να εισέλθει στο αντίθετο ρεύμα πορείας (άρθρα 16 παρ. 5 και 19 παρ. 1 του Κ.Ο. Κ.), όπου συγκρούστηκε με το αυτοκίνητο του Ν. Τ., κατά τα προεκτεθέντα. Πρέπει να σημειωθεί ότι η ταχύτητα με την οποία κινούνταν ο Β. Π. δεν προέκυψε επακριβώς, πλην όμως το ότι ήταν υπερβολική για τις περιστάσεις προκύπτει με βεβαιότητα από το γεγονός ότι απώλεσε τον έλεγχο του αυτοκινήτου του όταν επιχείρησε δεξιό και στη συνέχεια αριστερό ελιγμό, κατά τα προεκτεθέντα, καθώς και από τη σφοδρότητα της σύγκρουσης. Υπαιτιότητα του άγνωστου οδηγού του αυτοκινήτου LADA στην προαναφερθείσα σύγκρουση δεν προέκυψε, καθόσον αυτός ολοκλήρωσε επιτυχώς την υπέρβαση που επιχείρησε χωρίς να συγκρουστεί με κάποιο όχημα, όπως προαναφέρθηκε". Κρίνοντας έτσι το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλομένη απόφασή του ανεπαρκείς και ασαφείς αιτιολογίες στο κρίσιμο θέμα της υπαιτιότητας (ή Συνυπαιτιότητας)των παραπάνω οδηγών που έχουν εμπλακεί στο θανατηφόρο ατύχημα, καθώς και της ύπαρξης του αιτιωδούς συνδέσμου μεταξύ των παραλείψεων των οδηγώντων οχημάτων και της σύγκρουσης που επηκολούθησε. Ειδικότερα η αναιρεσιβαλλομένη: 1. δεν αιτιολογεί επαρκώς, εάν η συμπεριφορά του αγνώστου οδηγού του αυτοκινήτου μάρκας LADA, ήταν σύννομη στην ένδικη σύγκρουση, σύμφωνα με τις υποχρεώσεις από τις διατάξεις του άρθρου 17 παρ. 1 και 3 εδαφ. γ' Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, δηλαδή, αν αυτός πριν ενεργήσει την προσπέραση των δύο προπορευομένων αυτού οχημάτων ήλεγξε αν μπορούσε να πράξει τούτο με ασφάλεια, εισερχόμενος στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, 2) αν η αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας, την οποία χρησιμοποίησε, ήταν ελεύθερη σε αρκετή απόσταση μπροστά του και 3) αν η επιτυχής ολοκλήρωση του προσπεράσματος του αυτοκινήτου LADA οφείλεται ή όχι στον απότομο προς τα δεξιά ελιγμό του αυτοκινήτου του θανόντος Β. Π.. Με όλες αυτές τις ελλιπείς και ασαφείς αιτιολογίες καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της υπαιτιότητας των ως άνω οδηγών στο θανατηφόρο αυτό ατύχημα και ιδίως της ύπαρξης αιτιωδούς συνδέσμου μεταξύ παραλείψεων των παραπάνω οδηγών και της σύγκρουσης των οχημάτων τους. Τα ζητήματα αυτά ασκούσαν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, ώστε να μην είναι εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος για την ορθή ή μη εφαρμογή των διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκαν. Επομένως, ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως, που κατ' ορθό χαρακτηρισμό αναφέρεται στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο αφού είναι δεκτή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1380/2010 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 23 Δεκεμβρίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιανουαρίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ