500/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 500 / 2017 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 500/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Πέππα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Γεράσιμου Φουρλάνου), Γεώργιο Λέκκα, Ιωάννη Μπαλιτσάρη, Αγγελική Τζαβάρα και Θωμά Γκατζογιάννη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 21 Νοεμβρίου 2016, με την παρουσία και της Γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Α. συζύγου Ι. Τ., το γένος Α. Μ., κατοίκου ..., δικηγόρου, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Κωστή που ανακάλεσε την από 18-11-2016 δήλωσή του και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Α. Μ. του Α. και 2) Μ. συζύγου Α. Μ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θεόφιλο Παπαδόπουλο και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την .../2012 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων και την .../2012 αγωγή ανάκλησης δωρεάς της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βέροιας.

Αφού συνεκδικάσθηκαν οι αγωγές εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 137/ΤΜ/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 819/2015 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 19-6-2015 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

O Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Πέππας ανέγνωσε την από 3-2-2016 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως διορθώνοντας την εισήγησή του όπου εκ παραδρομής το διατακτικό διατυπώθηκε αρνητικό.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που ιδρύει τον προβλεπόμενο από τη διάταξη αυτή λόγο αναίρεσης, υπάρχει όταν ο κανόνας δικαίου είτε ερμηνεύτηκε εσφαλμένα, δηλαδή το δικαστήριο της ουσίας προσέδωσε σ’ αυτόν έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε δεν εφαρμόσθηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, είτε εφαρμόσθηκε, ενώ αυτές δεν συνέτρεχαν (ΟλΑΠ 4/2005, 7/2006).

Συνεπώς, κατά τις παραπάνω διακρίσεις, η παράβαση του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που οδηγεί σε εσφαλμένο νομικό συλλογισμό και κατ’ επέκταση σε εσφαλμένη εφαρμογή του δικαίου, εκδηλώνεται είτε ως ψευδής ερμηνεία του κανόνα δικαίου είτε ως εσφαλμένη υπαγωγή σ’ αυτόν των περιστατικών της ατομικής περίπτωσης, που καταλήγει σε εσφαλμένο συμπέρασμα με τη μορφή του διατακτικού της απόφασης. Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 496 ΑΚ η παροχή σε κάποιον ενός περιουσιακού αντικειμένου αποτελεί δωρεά, αν γίνεται κατά τη συμφωνία των μερών χωρίς αντάλλαγμα. Η ενοχική ετεροβαρής σύμβαση της δωρεάς έχει το χαρακτήρα υποσχετικής σύμβασης, όταν ο δωρητής υπόσχεται την παράδοση του πράγματος στο δωρεοδόχο στο μέλλον ή διαθέσεως όταν παραδίδει αμέσως, με την κατάρτιση της σύμβασης, το πράγμα σ’ αυτόν. Εξάλλου, κατά το άρθρο 508 ΑΚ η δωρεά που έγινε από κάποιον που δεν έχει γνήσιους κατιόντες μπορεί να ανακληθεί μέσα σε μια πενταετία αφότου εκπληρώθηκε αν, ενόσω ζούσε ο δωρητής ή ύστερα από το θάνατό του, γεννήθηκε γνήσιο τέκνο του ή αν νομιμοποιήθηκε τέκνο του με γάμο. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει, ότι η έλλειψη γνήσιων κατιόντων του δωρητή, ως προϋπόθεση του δικαιώματος ανακλήσεως της δωρεάς κατά το άρθρο 508 ΑΚ, πρέπει να υφίσταται κατά το χρόνο κατάρτισης της σύμβασης δωρεάς, ήτοι κατά το χρόνο δηλώσεως της περί δωρεάς βουλήσεως του δωρητή, ενώ η επιγενόμενη γέννηση γνήσιου τέκνου του ή η νομιμοποίηση τέκνου του με γάμο, ως προϋπόθεση, επίσης, του ανωτέρω δικαιώματός του, μπορεί να λάβει χώρα έκτοτε (μετά την κατάρτιση της δωρεάς), ενόσω ζούσε ή μετά το θάνατό του, επομένως δε και πριν την μεταγενέστερη της κατάρτισης εκπλήρωση της δωρεάς (σε περίπτωση που δεν ταυτίζονται ο χρόνος κατάρτισης και ο χρόνος εκπλήρωσης της δωρεάς). Τούτο, διότι ο νομοθέτης μόνο την άσκηση του δικαιώματος ανάκλησης εξάρτησε από το χρόνο εκπλήρωσης της δωρεάς, αφετηριάζοντας από το χρόνο αυτό την πενταετή προθεσμία, όχι δε και την επιγενόμενη γέννηση γνήσιου τέκνου του δωρητή ή τη νομιμοποίηση τέκνου του με γάμο που αυτή μεν πρέπει να λάβει χώρα μετά την κατάρτιση της δωρεάς, το δε δικαίωμα ανάκλησης να ασκηθεί μέσα σε πέντε χρόνια από την εκπλήρωσή της. Τα παραπάνω συνάδουν με το συμφέρον των τέκνων (γνήσιων ή νομιμοποιημένων με γάμο) που δεν υπήρχαν κατά την κατάρτιση της δωρεάς, στο οποίο απέβλεψε ο νομοθέτης και δεν υπάρχει δικαιολογητικός λόγος διαφοροποίησης των τέκνων που γεννήθηκαν μετά την κατάρτιση της δωρεάς, αλλά πριν την εκπλήρωσή της, σε σχέση με εκείνα που γεννήθηκαν μετ’ αυτήν. Στην ένδικη υπόθεση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα ακόλουθα: "Δυνάμει του υπ’ αριθμό .../1997 συμβολαίου αγοραπωλησίας του συμβολαιογράφου Βέροιας Πρόδρομου Παπαχρυσάνθου που μεταγράφηκε νόμιμα...η ενάγουσα και ήδη εφεσίβλητη Α. Μ. απέκτησε την κυριότητα, νομή και κατοχή των εξής οριζόντιων ιδιοκτησιών που βρίσκονται σε πολυώροφη οικοδομή στην πόλη της Βέροιας...Παράλληλα με την κατάρτιση του ως άνω συμβολαίου με το υπ’ αριθμό ...9-5-1997 προσύμφωνο σύστασης ισοβίου επικαρπίας και οικήσεως, που υπογράφηκε την ίδια ημέρα, η ενάγουσα - εφεσίβλητη ανέλαβε την υποχρέωση να συστήσει δικαίωμα ισόβιας επικαρπίας, οίκησης με οριστικό συμβόλαιο δωρεάς υπέρ των εναγομένων-εκκαλούντων γονέων της, στο οποίο περιλήφθηκε ο όρος της αυτοσύμβασης σύμφωνα με τον οποίο σε περίπτωση μη προσελεύσεως της δωρήτριας ενώπιον του συμβολαιογράφου για την υπογραφή του οριστικού συμβολαίου σύστασης ισοβίου επικαρπίας, οι δωρεοδόχοι δύνανται να προβούν στην κατάρτιση αυτού με αυτοσύμβαση, που χορηγήθηκε με ανέκκλητη εντολή και πληρεξουσιότητα, δυναμένης να πραγματοποιηθεί χωρίς καμία προκοινοποίηση ή πρόσκληση της δωρήτριας. Μεταγενέστερα από τη σύνταξη των παραπάνω συμβολαίων η πρώτη εφεσίβλητη-ενάγουσα τέλεσε γάμο στις 16-9- 2000 με τον δεύτερο εφεσίβλητο Ι. Τ. και από το γάμο τους απέκτησαν τρία τέκνα, τη Μ. που γεννήθηκε στις 12.2.2002, το Σ. που γεννήθηκε στις 15.1.2005 και τη Φ. που γεννήθηκε στις 9.12.2007. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι μετά την τέλεση του γάμου και τη γέννηση του τρίτου τέκνου οι σχέσεις της ενάγουσας - πρώτης εφεσίβλητης με τους γονείς της διαταράχθηκαν σοβαρά με αποτέλεσμα να διακοπούν οι μεταξύ τους οικογενειακές και προσωπικές σχέσεις και να έχει ενσκήψει σφοδρότατη αντιδικία, εκτός της προκείμενης, αναφορικά με το ζήτημα της άσκησης του δικαιώματος επικοινωνίας των εκκαλούντων με τα ανήλικα εγγόνια τους, που κατέληξε σε δεύτερο βαθμό ενώπιον του Εφετείου Θεσσαλονίκη.... Στα πλαίσια της αντιδικίας αυτής οι εναγόμενοι και ήδη εκκαλούντες έκαναν χρήση του όρου της αυτοσύμβασης που τους παρείχε το προαναφερόμενο προσύμφωνο καταρτίζοντας το υπ’ αριθμό .../20-12-2007 οριστικό συμβόλαιο σύστασης ισοβίου επικαρπίας, το οποίο ενέγραψαν στο κτηματολογικό γραφείο Βέροιας με αριθμό καταχώρισης .../28.12.2007. Κατόπιν άσκησαν ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βέροιας τη με αριθμό κατάθεσης ...2011 προγενέστερη από την επίδικη αγωγή με την οποία διεκδικούσαν από την εφεσίβλητη κόρη τους να τους αποδώσει την επικαρπία των ως άνω ακινήτων. Η αγωγή αυτή απορρίφθηκε με την υπ’ αριθμό 2/2012 απόφαση του ως άνω Δικαστηρίου λόγω μη εγγραφής της στα βιβλία διεκδικήσεων. Κατά τη διάρκεια της δίκης αυτής η τότε εναγομένη και ήδη εφεσίβλητη, με τις από 16-11-2011 προτάσεις, που κατέθεσε, ανακάλεσε τη δωρεά που συστάθηκε με το υπ’ αριθμό ...1997 προσύμφωνο για το λόγο ότι ήταν άγαμη κατά το χρόνο κατάρτισης της δωρεάς και τέλεσε μεταγενέστερα γάμο το έτος 2000 από τον οποίο απέκτησε τα προαναφερόμενα τρία τέκνα. Με βάση τα παραπάνω αναφερόμενα πραγματικά περιστατικά δεν αποδείχθηκε ότι συντρέχουν οι προβλεπόμενες από το νόμο προϋποθέσεις ανάκλησης της δωρεάς λόγω επιγέννησης γνησίων κατιόντων της δωρήτριας μετά την κατάρτιση της δωρεάς κατά τη διάταξη του άρθρου 508 ΑΚ . Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στη μείζονα σκέψη μία από τις νόμιμες προϋποθέσεις είναι μέσα στην αποκλειστική πενταετή προθεσμία που αρχίζει από την εκπλήρωση της δωρεάς να γεννηθεί γνήσιο τέκνο και να χωρήσει η άσκηση του δικαιώματος ανάκλησης. Στην επίδικη διαφορά η ενάγουσα και ήδη εφεσίβλητη κατά το χρόνο κατάρτισης της δωρεάς το έτος 1997 με τη σύνταξη του υπ’ αριθμό ...1997 προσυμφώνου δεν είχε γνήσιους κατιόντες τους οποίους απέκτησε κατά τα έτη 2002, 2005 και 2007, όπως παραπάνω αναφέρεται. Η προθεσμία για την ανάκληση αρχίζει από την εκπλήρωση της δωρεάς που έλαβε χώρα στις 28-12-2007 με την ενεργοποίηση του δικαιώματος της αυτοσύμβασης εκ μέρους των εκκαλούντων-εναγομένων και την καταχώριση του υπ’ αριθμό .../20-12-2007 οριστικού συμβολαίου σύστασης δικαιώματος ισόβιας επικαρπίας και οίκησης στα οικεία βιβλία του κτηματολογικού γραφείου Βέροιας, οι οποίοι στη συνέχεια με την με αριθμό κατάθεσης ...2011 αγωγή ζήτησαν την απόδοση της επικαρπίας των δωρηθέντων ακινήτων, όπως παραπάνω αναφέρεται. Η ενάγουσα προέβη στη δήλωση ανάκλησης, στις 16-11-2011, εντός δηλαδή της αποκλειστικής προθεσμίας των πέντε ετών, όλα όμως τα τέκνα της δεν γεννήθηκαν εντός της προθεσμίας αυτής, αλλά σε χρόνο προγενέστερο από την έναρξή της, με έννομη συνέπεια να μην συντρέχει η πρόσθετη προϋπόθεση της γέννησης τέκνου εντός της ως άνω προθεσμίας και να μην θεμελιώνεται το εν λόγω δικαίωμα. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο το οποίο δέχθηκε ότι συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις ανάκλησης της δωρεάς και με την αιτιολογία αυτή έκανε δεκτή την αγωγή, έσφαλε ως προς την ερμηνεία, εφαρμογή του νόμου και την εκτίμηση των αποδείξεων.

Συνεπώς πρέπει να γίνουν δεκτοί οι σχετικοί λόγοι της έφεσης (πρώτος, δεύτερος ) των εναγομένων και να εξαφανισθεί η εκκαλούμενη απόφαση κατά το μέρος που δέχθηκε ως ουσιαστικά βάσιμη την ένδικη αναγνωριστική αγωγή ανάκλησης της δωρεάς. Στη συνέχεια πρέπει να κρατηθεί η αγωγή, να δικασθεί κατ’ ουσίαν και να απορριφθεί αυτή ως ουσιαστικά αβάσιμη...". Με τις ανωτέρω παραδοχές και αφού εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση που είχε δεχτεί την αγωγή, το Μονομελές Εφετείο κράτησε την υπόθεση και δικάζοντας επί της αγωγής, την απέρριψε, ως ουσιαστικά αβάσιμη. Όμως, εφόσον το Εφετείο δέχτηκε, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη επί της ουσίας κρίση του, ότι η επίδικη σύμβαση δωρεάς είχε καταρτιστεί, το 1997, με το ...1997 συμβόλαιο, ότι τα τέκνα της αναιρεσείουσας γεννήθηκαν μεταγενεστέρως, τα έτη 2002, 2005, 2007, πριν την εκπλήρωση της δωρεάς, που κατά τις ουσιαστικές παραδοχές της αναιρεσιβαλλομένης έλαβε χώρα, στις 28/12/2007 και η ανάκλησή της έγινε, στις 16/11/2011, κατ’ εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου δέχτηκε, ακολούθως, ότι δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις για την ανάκλησή της, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 508 ΑΚ, τις οποίες, εντεύθεν, ευθέως παραβίασε, όπως βασίμως υποστηρίζει η αναιρεσείουσα, μεμφόμενη την αναιρεσιβαλλομένη για την πλημμέλεια από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με το μοναδικό λόγο της αιτήσεώς της.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, εφ’ όσον είναι δυνατή η συγκρότηση αυτού, από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν. Τα δικαστικά έξοδα θα συμψηφιστούν στο σύνολό τους μεταξύ των διαδίκων, διότι αυτοί είναι συγγενείς εξ αίματος πρώτου βαθμού (άρθρα 179 και 183 ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου, για την άσκηση της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως, στον καταθέσαντα τούτο (άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 819/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από δικαστή άλλον, εκτός εκείνου που δίκασε.

Συμψηφίζει στο σύνολό τους μεταξύ των διαδίκων τα δικαστικά τους έξοδα.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στον καταθέσαντα τούτο.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 11 Ιανουαρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 23 Μαρτίου 2017.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ