496/2010 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 496 / 2010 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Περίληψη:

ΑΜΕΛΕΙΑ ΙΑΤΡΟΥ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΟΥ συμπράττοντος σε άμβλωση εγκύου με μαιευτήρα, λόγω θανάτου από εσωτερική αιμορραγία, κατόπιν τραυματισμού της υποβλειθείσας σε άμβλωση από αμέλεια του μαιευτήρα. Η αμέλεια του αναισθησιολόγου συνίσταται στο ότι: α) συνέπραξε για τη διενέργεια της άμβλωσης στο ιατρείο του μαιευτήρα γυναικολόγου, ενώ κατά την, κατ΄ εξουσιοδότηση του άρθρου 1 ν. 1609/1986, ΥΑ Α3β/Οικ 2799?1987 η άμβλωση μπορούσε να γίνει μόνον σε οργανωμένη νοσηλευτική μονάδα (νοσοκομείο), διαθέτουσα εγκατάσταση δικτύου αναισθησιολογικών αερίων και οξυγόνου, πλήρως εξοπλισμένη με τα απαραίτητα όργανα και με πλήρη φαρμακευτική κάλυψη, να στελεχώνεται από δύο τουλάχιστον μαίες και το απαραίτητο νοσηλευτικό προσωπικό και να διαθέτει καλά οργανωμένη τράπεζα αίματος. β) Δεν προετοίμασε την απαιτούμενη, κατά τους γενικώς αναγνωρισμένους κανόνες της ιατρικής επιστήμης, αγωγή ανάνηψης της εγκύου σε περίπτωση μετεγχειρητικής επιπλοκής. Λόγος αναιρ. αρ. 1, 11 αρ. 559 ΚΠολΔικ, αβάσιμοι

Αριθμός 496/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ιωάννη Παπανικολάου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Χρυσικό, Ιωάννη Σίδερη, Νικόλαο Λεοντή και Δημήτριο Τίγγα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 1 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Καρύδη.

Των αναιρεσιβλήτων:1. Ψ1, για λογαριασμό του και για λογαριασμό των ανηλίκων υιών του ... και ..., επί των οποίων ασκεί την γονική επιμέλεια 2. Ψ2, 3. Ψ3 4. Ψ4 5. Ψ5, 6. Ψ6 και 7. Ψ7, οι οποίοι δεν παραστάθηκαν ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29 Μαΐου 2002 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Δράμας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 70/2004 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 458/2007 του Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 10 Σεπτεμβρίου 2007 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Αρεοπαγίτης Δημήτριος Τίγγας, ανέγνωσε την από 7 Ιανουαρίου 2009 έκθεση του κωλυομένου να συμμετέχει στην σύνθεση Αρεοπαγίτη Βασιλείου Φούκα , με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο πρώτος και να απορριφθούν οι λοιποί λόγοι αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη των αντιδίκων του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Όπως προκύπτει από τις 6493/9-10-2009, 6489/19-10-2009, 6494/19-10-2009, 6490/19-10-2009, 6492/19-10-2009, 6491/19-10-2009 εκθέσεις επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Σερρών ... και την 1014β'/15-10-2009 έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Δράμας ..., τις οποίες επικαλείται και προσκομίζει ο αναιρεσείων, ακριβή επικυρωμένα αντίγραφα της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την αρχική δικάσιμο της 26-1-2009 και της 242/30-6-2009 βεβαιώσεως του Γραμματέως του Αρείου Πάγου περί αναβολής της συζήτησης εκ, του πινακίου για την πιο πάνω αναφερόμενη δικάσιμο της 1-2-2010 επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως προς τους αναιρεσιβλήτους. Επομένως, εφόσον οι τελευταίοι, δεν εμφανίσθηκαν κατά την προαναφερόμενη δικάσιμο, κατά την οποία εκφωνήθηκε η υπόθεση από τη σειρά του πινακίου, ούτε εκπροσωπήθηκαν με δήλωση πληρεξούσιου δικηγόρου τους, κατά το άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δικ., πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία εκείνων που έχουν κλητευθεί (άρθρο 576 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δικ.).

Κατά το άρθρο 522 του ΚΠολΔ, με την άσκηση της έφεσης η υπόθεση μεταβιβάζεται στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο μέσα στα όρια που καθορίζονται με την έφεση και τους πρόσθετους λόγους. Η διάταξη αυτή ρυθμίζει ειδικώς, σε σχέση με την έφεση, την καθιερούμενη από το άρθρο 106 του ΚΠολΔ γενική αρχή της διάθεσης, σύμφωνα με την οποία το δικαστήριο ενεργεί μόνον ύστερα από αίτηση διαδίκου και αποφασίζει με βάση τους πραγματικούς ισχυρισμούς που προτείνουν και αποδεικνύουν οι διάδικοι και τις αιτήσεις που υποβάλλουν, εκτός αν ο νόμος ορίζει διαφορετικά.

Το αίτημα συνεπώς της έφεσης και οι λόγοι αυτής, που το στηρίζουν, οριοθετούν το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα της έφεσης. Το εφετείο, για να αποφασίσει, αν πρέπει ή όχι να εξαφανίσει την εκκαλούμενη απόφαση, είναι υποχρεωμένο να περιοριστεί στην έρευνα μόνον των παραπόνων που διατυπώνονται με τους λόγους της έφεσης ή τους πρόσθετους λόγους και των ισχυρισμών που, ως υπεράσπιση κατά των λόγων αυτών, προβάλλει, σύμφωνα με το άρθρο 527 αριθμ. 1 του ΚΠολΔ, ο εφεσίβλητος, καθώς και εκείνων των ζητημάτων, η έρευνα των οποίων προηγείται, ως αναγκαίο προαπαιτούμενο για να ληφθεί απόφαση σε σχέση με τα παράπονα που διατυπώνονται με τους λόγους έφεσης και τα οποία κατά νόμο εξετάζει αυτεπαγγέλτως το δικαστήριο, όπως είναι το ορισμένο ή η νομική βασιμότητα της αγωγής ή της ένστασης, που αυτεπαγγέλτως τα εξετάζει το εφετείο στην περίπτωση που με την έφεση διατυπώνονται παράπονα μόνον για την κρίση ως προς την ουσιαστική βασιμότητα αυτών.

Όταν το εκκληθέν με την έφεση του εναγομένου κεφάλαιο της πρωτοβάθμιας αποφάσεως αφορά αξίωση της αγωγής, η οποία έγινε μερικά δεκτή και απορρίφθηκε κατά το υπόλοιπο, ναι μεν μεταβιβάζεται ολόκληρο το κεφάλαιο αδιαιρέτως στο εφετείο, τούτο όμως μπορεί να το εξετάσει μόνον κατά το μέρος που πλήττεται με έφεση ή αντέφεση.

Αν εξετασθούν σφάλματα ή παραλείψεις, που δεν προτάθηκαν με λόγο έφεσης ή αντέφεσης και μεταρρυθμισθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, το εφετείο υποπίπτει στην αναιρετική πλημμέλεια της, κατά το άρθρο 559 αρ. 8 του Κ.Πολ.Δικ., λήψης υπόψη πραγμάτων που δεν προτάθηκαν. Στην προκείμενη περίπτωση από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης αυτής (άρθρο 561 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δικ.), προκύπτουν τα εξής:

Με την από 20-5-2002 αγωγή ο πρώτος αναιρεσίβλητος ζήτησε για τον από αμέλεια του αναιρεσείοντος και του συνεναγομένου με αυτόν ιατρού Ψ7 προξενηθέντα θάνατο της συζύγου του να υποχρεωθούν εις ολόκληρον οι εναγόμενοι να του καταβάλουν ως χρηματική ικανοποίηση της ψυχικής οδύνης του και αποζημίωση για στέρηση των υπηρεσιών της θανούσας τα ποσά των 119.900 και 156.000 ευρώ αντιστοίχως.

Με τις προτάσεις του στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο περιόρισε το καταψηφιστικό αίτημα σε 138.000 ευρώ συνολικώς χωρίς περαιτέρω διάκριση. Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Δράμας με την 70/2004 οριστική απόφασή του έκρινε ότι χωρίς προσδιορισμό ποσών, κατά κεφάλαια των αγωγικών αξιώσεων του πρώτου αναιρεσιβλήτου, περιορισμός των καταψηφιστικών αιτημάτων ενιαίως καθιστούσε αόριστη την αγωγή αυτού και την απέρριψε για το λόγο αυτό ήτοι κατά το μέρος που αυτός ενεργούσε ατομικά.

Κατά της αποφάσεως αυτής, ο πρώτος αναιρεσίβλητος, από κοινού με τους λοιπούς ενάγοντες (συγγενείς της θανούσας συζύγου του) άσκησαν την από 9-2-2006 έφεση, με την οποία εκείνος δεν διατυπώνει παράπονο για την απόρριψη της αγωγής του ως αόριστης ατομικά για τον ίδιο. Παρά ταύτα όμως το Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση και ως προς τη μη προσβαλλόμενη με λόγο έφεσης απορριπτική της αγωγής του πρώτου αναιρεσιβλήτου διάταξη και αφού δίκασε την αγωγή αυτή κατ' ουσίαν την έκανε κατά ένα μέρος δεκτή, υποπίπτοντας έτσι στην αναιρετική πλημμέλεια της λήψης υπόψη πράγματος (λόγου έφεσης) που δεν προτάθηκε.

Επομένως ο πρώτος κατά το πρώτο μέρος του από το άρθρο 559 αρ. 8 του Κ.Πολ.Δικ. λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος, ενώ παρέλκει η εξέταση των πρώτου κατά το δεύτερο μέρος του από το άρθρο 559 αρ. 14 και δεύτερου από το άρθρο 559 αρ. 14 και 19 του Κ.Πολ.Δικ. λόγων αναιρέσεως που κατατείνουν στο ίδιο αποτέλεσμα.

Κατά το άρθρο 24 του α.ν. 1565/1939 "περί Κώδικος ασκήσεως του ιατρικού επαγγέλματος", που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 47 του Εισ.Ν. Α.Κ., "Ο ιατρός οφείλει να παρέχει μετά ζήλου, ευσυνειδησίας και αφοσιώσεως την ιατρικήν αυτού συνδρομήν, συμφώνως προς τας θεμελιώδεις αρχάς της ιατρικής επιστήμης και της κτηθείσης πείρας, τηρώντας τας ισχύουσας διατάξεις περί διαφυλάξεων της υγείας των ασθενών και προστασίας των υγιών".

Από τη διάταξη αυτή, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 914, 330, 297-299, 200, 281 και 288 του Α.Κ., συνάγεται ότι ο ιατρός είναι υποχρεωμένος να συμμορφώνεται σε κάθε περίπτωση παροχής ιατρικών υπηρεσιών προς τις θεμελιώδεις αρχές της ιατρικής επιστήμης και της κεκτημένης πείρας και να επιδεικνύει επιμέλεια, ευθυνόμενος αν, έστω και στα πλαίσια της υποχρεώσεώς του παροχής γενικών ιατρικών οδηγιών, ενήργησε κατά παράβαση αυτών των κανόνων και δεν επέδειξε την απαιτούμενη επιμέλεια που θα έπρεπε να επιδείξει με τις ίδιες περιστάσεις κάθε μετρίως επιμελής ιατρός, εφόσον η πράξη ή παράλειψη του υποχρέου, με την οποία βλάπτεται παράνομα η ζωή και η υγεία ανθρώπου, είναι, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και λογικής, ικανή και μπορεί αντικειμενικά να επιφέρει, με την κανονική και συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα (ΑΠ 1270/1989, 230/1978).

Για την εξειδίκευση των κοινώς αναγνωρισμένων κανόνων της ιατρικής επιστήμης μπορούν να χρησιμοποιούνται και τα διδάγματα της κοινής πείρας, συνήθως όμως οι σχετικές γνώσεις, λόγω του εξόχως ειδικού χαρακτήρα τους, αποτελούν αντικείμενο αποδείξεως (άρθρα 336 και 337 του Κ.Πολ.Δικ.). Περαιτέρω κατά τα άρθρα 3 παρ. 1 και 2 παρ. 2, 4 της κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 1 του ν. 1609/1986 εκδοθείσης ΥΑ (Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων) Α3Β/1987 (ΥΑ Α3β/Οικ 2799 ΦΕΚ Β 103/1987) "Περί προστασίας της υγείας της γυναίκας που υποβάλλεται σε τεχνητή διακοπή εγκυμοσύνης", "Τεχνητή διακοπή εγκυμοσύνης μετά τη συμπλήρωση της δωδέκατης εβδομάδας στις περιπτώσεις που περιοριστικά ορίζονται από τις διατάξεις του άρθρου 2 του νόμου 1609/86 γίνεται αποκλειστικά σε Νοσοκομεία του Ε.Σ.Υ., Πανεπιστημιακά και των Ενόπλων Δυνάμεων.

Η επέμβαση ενεργείται από γιατρό μαιευτήρα - γυναικολόγο με τη συμμετοχή αναισθησιολόγου, υπευθύνου για την παροχή αναισθησίας ή αναλγησίας. Τα νοσοκομεία υποχρεούνται να εξασφαλίζουν τις εξής ελάχιστες προδιαγραφές: α) Το χειρουργείο που γίνεται η επέμβαση να διαθέτει εγκατάσταση δικτύου αναισθησιολογικών αερίων και οξυγόνου, να είναι πλήρως εξοπλισμένο με τα απαραίτητα όργανα με πλήρη φαρμακευτική κάλυψη, να διαθέτει επαρκή χώρο ανάληψης των ασθενών και να στελεχώνεται τουλάχιστον από δύο μαίες και το απαραίτητο νοσηλευτικό προσωπικό, και β) Να διαθέτουν καλά οργανωμένη τράπεζα αίματος".

Εξάλλου κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 του Κ.Πολ.Δικ., αναίρεση επιτρέπεται, αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία, δηλαδή με την απόδοση σ' αυτόν έννοιας μη αληθινής (μη αρμόζουσας), είτε με εσφαλμένη (μη ορθή) εφαρμογή, που υπάρχει όταν ο κανόνας δικαίου εφαρμόζεται ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή δεν εφαρμόζεται ενώ συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και όταν εφαρμόζεται εσφαλμένα (Ολ.Α.Π.7/2006, 4/2005).

Κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως, για έλλειψη νόμιμης βάσης της αποφάσεως ιδρύεται, όταν από τις αιτιολογίες της δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά που είναι αναγκαία για να κριθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν οι νόμιμοι όροι της ουσιαστικής διατάξεως που εφαρμόσθηκε ή δεν συντρέχουν, ώστε να αποκλείεται η εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολ.Α.Π. 1/1999, 28/1997, 12/1995).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, ύστερα από ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων, δέχθηκε τα ακόλουθα:<<Η Ζ, ηλικίας 25 ετών, σύζυγος του πρώτου ενάγοντος Ψ1, μητέρα των ανηλίκων εναγόντων ... και ..., ηλικίας 3,5 ετών και 5 μηνών, αντίστοιχα, των οποίων τη γονική μέριμνα ασκεί, μετά το θάνατο της μητέρας τους, αποκλειστικά ο πατέρας τους πρώτος ενάγων, θυγατέρα του δευτέρου και της τρίτης των εναγόντων Ψ2 και Ψ3, αδελφή της τέταρτης ενάγουσας Ψ4 και νύφη από το σύζυγό της του πέμπτου και της έκτης των εναγόντων Ψ5 και Ψ6, συνοδευόμενη από το σύζυγό της, στις 14-2-2001, επισκέφθηκε τον πρώτο εναγόμενο Ψ7 ιδιώτη ιατρό μαιευτήρα - χειρούργο γυναικολόγο, στο ιατρείο του, στην οδό ...

στη ... και ζήτησε από αυτόν να την εξετάσει. Κατά την εξέταση που επακολούθησε διαπιστώθηκε πως ήταν έγκυος στο χρονικό στάδιο της όγδοης εβδομάδας και επειδή είχε τεκνοποιήσει προ πενταμήνου με καισαρική τομή αποφάσισε με το σύζυγό της (α' ενάγοντα) και τον πρώτο εναγόμενο, θεράποντα ιατρό της να διακοπεί τεχνητά η εγκυμοσύνη της με έκτρωση, στο ιατρείο του πρώτου εναγομένου, από αυτόν, με τη βοήθεια ιατρού αναισθησιολόγου".

Ακολούθως, αφού μνημονεύεται στην απόφαση η μετά συνεννόηση των δύο εναγομένων ιατρών, του πρώτου μαιευτήρα-γυναικολόγου και του δεύτερου αναισθησιολόγου, αναδοχή της ευθύνης τους για τη διενέργεια της έκτρωσης στο ιδιωτικό ιατρείο του πρώτου, μολονότι δεν πληρούσε αυτό τις προδιαγραφές λειτουργίας οργανωμένης νοσηλευτικής μονάδας, όπως προβλέπει η ΥΑ Α3β/Οικ. 2799/ της 25/29-2-1987 "περί προστασίας της γυναίκας που υποβάλλεται σε τεχνητή διακοπή εγκυμοσύνης", η ανεπιτυχής προσπάθεια έκτρωσης κατά τις 16-2-2001, λόγω έκτακτης διακοπής του ηλεκτρικού ρεύματος και η επανάληψη της επέμβασης κατά τις 18-2-2001 και ώρα 10.000 συνεχίζεται: "Ο δεύτερος εναγόμενος ως ιατρός αναισθησιολόγος επέφερε στην έγκυο παρατεταμένη νάρκωση για να πραγματοποιηθεί η έκτρωση σε αυτήν χωρίς να προετοιμάσει την απαιτούμενη αγωγή για το ενδεχόμενο μεταγχειρητικής επιπλοκής και επικίνδυνης για την υγεία της εγκύου έκβασης της επέμβασης για την ανάνηψη και αναζωογόνησή της.

Κατά τη διάρκεια της επέμβασης και ενώ αυτή ήταν ακόμη στο στάδιο της αναρρόφησης του εμβρύου με ειδικό ιατρικό όργανο, από αμέλεια του πρώτου εναγομένου επήλθε τρώση του τοιχώματος του σώματος της μήτρας της εγκύου σε απόσταση 1 εκατοστού από τον ισθμό, με συνέπεια η έγκυος να υποστεί εσωτερική αιμορραγία, αποτέλεσμα της οποίας ήταν να προκληθεί σε αυτήν αρχικά βήχας και άπνοια και στη συνέχεια πτερυγομαρμαρυγή και να φθίνει συνεχώς ο αριθμός των σφυγμών - παλμών της.

Τα συμπτώματα αυτά, τα οποία συνεχώς επιδεινώνονταν, αξιολογήθηκαν εσφαλμένα από τον πρώτο εναγόμενο ότι οφείλονται σε καρδιακό επεισόδιο, γι' αυτό ζητήθηκε η συνδρομή του ιδιώτη ιατρού-καρδιολόγου .... Ο δεύτερος εναγόμενος αναισθησιολόγος, ο οποίος ήταν υπεύθυνος κατά τη διάρκεια της επέμβασης και μετά από αυτήν για τη διατήρηση των ζωτικών λειτουργιών του οργανισμού της παθούσας, δεν ήταν σε θέση, αφού η επέμβαση έλαβε χώρα σε χώρο (ιδιωτικό-ιατρείο), ο οποίος, όπως προαναφέρθηκε, εστερείτο της ανάλογης και αναγκαίας υλικοτεχνικής υποδομής και νοσηλευτικού προσωπικού, να διατηρήσει τις ζωτικές λειτουργίες αυτής (παθούσας) με αποτέλεσμα, παρά τη βοήθεια και του ως άνω ιατρού καρδιολόγου η παθούσα δεν μπόρεσε να ανανήψει.

Έτσι, οι εναγόμενοι αναγκάστηκαν να την μεταφέρουν, ενώ ήδη βρισκόταν σε κατάσταση κλινικώς νεκρού ατόμου, στο Γενικό Νοσοκομείο ..., όπου παρά τις επίμονες προσπάθειες του ιατρικού προσωπικού για καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση της, επήλθε ο θάνατος της. Στη συνέχεια, ο ιατροδικαστής ..., αφού προέβη σε νεκροψία της νεκρής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο θάνατός της οφείλεται σε υπο-ογκαιμικό σοκ, ενώ κατά τη νεκροτομική με διερεύνηση του γεννητικού συστήματος της θανούσας διαπιστώθηκε τρώση του τοιχώματος του σώματος της μήτρας σε απόσταση 1 εκατοστού περίπου από τον ισθμό,η οποία ανευρίσκεται στο πρόσθιο τοίχωμα του σώματος της μήτρας και αναπτύσσεται στο ενδομήτριο προς το υποκείμενο μυομήτριο κατ' εφαπτομένη σε βάθος 1,5 εκατοστού περίπου έως τη μεσότητα του πάχους αυτού χωρίς να καταλαμβάνει το έξω τριτημόριο του πάχους του μυομητρίου ή τον ορογόνο χιτώνα, ενώ μετά τη διάνοιξη των κοιλιακών τοιχωμάτων διαπιστώθηκε υπεραιμία του περιτοναίου και ότι το οροαιματηρό υγρό κάλυπτε το μεγαλύτερο μέρος της περιτοναϊκής κοιλότητας (εξήχθησαν περίπου 2.400 ml οροαιματηρού υγρού) καθώς και γαστροπληγία στομάχου (350 ml αίματος περίπου), με έντονη υπεραιμία του βλεννογόνου αυτού.

Η ανωτέρω κατά τη διάρκεια της άμβλωσης επιπλοκή της τρώσης της μήτρας που επέφερε την εσωτερική αιμορραγία της θανούσας, είναι δυνατόν εφόσον διαγνωσθεί έγκαιρα να αντιμετωπιστεί επιτυχώς με άμεση χειρουργική επέμβαση της μήτρας, η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί, μόνον σε οργανωμένη νοσηλευτική μονάδα, υπό την προϋπόθεση βέβαια της διατήρησης, με τη βοήθεια του αναισθησιολόγου, των ζωτικών λειτουργιών του οργανισμού της παθούσας.

Το ιατρείο όμως του πρώτου εναγομένου, στο οποίο πραγματοποιήθηκε η επέμβαση, βρίσκεται σε διαμέρισμα πάνω από τον ισόγειο όροφο πολυκατοικίας, με στενές σκάλες και μικρό θάλαμοανελκυστήρα, που δεν επιτρέπουν τη μεταφορά ασθενούςμε φορείο χωρίς κίνδυνο της υγείας του, και, όπωςπροαναφέρθηκε, δεν πληροί τις προδιαγραφέςλειτουργίας οργανωμένης νοσηλευτικής μονάδας, όπωςαυτή ορίζεται στην ΥΑ Α3β/ΟΙΚ 2799 της 25/29.2.1987"περί προστασίας της γυναίκας που υποβάλλεται σετεχνική διακοπή εγκυμοσύνης", καθότι στερείται τράπεζας αίματος, της απαιτούμενης υποδομής για μετάγγιση σε περίπτωση αιμορραγίας, ηλεκτρογεννήτριας, ώστε σε περίπτωση διακοπής του ηλεκτρικού ρεύματος να μπορούν να λειτουργήσουν τα απαιτούμενα μηχανήματα για τέτοιου είδους επεμβάσεις, συσκευής ABU η οποία υποβοηθά την αναπνοή και μαίας - νοσοκόμας απαραίτητης σε τέτοιες επεμβάσεις.

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο δεύτερος εναγόμενος επικαλείται και προσκομίζει την από 21-2-2001 έκθεση αυτοψίας των ιατρών του Ιατρικού Συλλόγου ... ... ειδικού γενικού χειρούργου, ..., ειδικού αναισθησιολόγου, ... ειδικού καρδιολόγου και ... ειδικού μαιευτήρα γυναικολόγου κατά την οποία στο χώρο του ιατρείου του πρώτου εναγομένου υπήρχαν τριάντα επτά (37) ιατρικά αντικείμενα, τα οποία ως εξοπλισμός υπερκαλύπτουν πλήρως τη διενέργεια συνήθων γυναικολογικών επεμβάσεων μέσης βαρύτητας καθώς και διακοπή κύησης μικρότερης των δώδεκα εβδομάδων.

Τα ανωτέρω αντικείμενα που βρέθηκαν στο ιατρείο του πρώτου εναγομένου στις 21-1-2001, ήτοι τέσσερις (4) ημέρες μετά την επέμβαση, δεν αποδείχτηκε ότι αποτελούσαν και τον εξοπλισμό του κατά την ημέρα της επέμβασης, αφού αμέσως μετά από αυτήν δεν διατάχτηκεη σφράγιση του, με αποτέλεσμα να μην σφραγισθεί τοιατρείο ώστε να αποκλεισθεί η μεταφορά σε αυτό τωναναφερομένων στην ανωτέρω έκθεση ιατρικώναντικειμένων από την γυναικολογική κλινική που οπρώτος εναγόμενος διατηρούσε στη ....

Η κρίσηαυτή ενισχύεται και από το ότι στο ιατρείο βρέθηκε και συσκευή ABU, η οποία μεταφέρθηκε από την κλινικήστο ιατρείο του πρώτου εναγομένου, από το σύζυγο της θανούσας. Με βάση τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά αποδείχτηκε ότι ο θάνατος της Ζ οφείλεται σε συγκλίνουσα ιατρική αμέλεια και των δύο εναγομένων ιατρών.

Συγκεκριμένα, οφείλεται στην αμέλεια του πρώτου εναγομένου, ο οποίος από έλλειψη της προσοχής την οποία όφειλε και μπορούσε να καταβάλει ως μέσος συνετός ιατρός χειρούργος - μαιευτήρας - γυναικολόγος στην προκειμένη περίπτωση, ενήργησε κατά παράβαση των αναγνωρισμένων κανόνων στο συγκεκριμένο τομέα της ιατρικής επιστήμης και εμπειρίας χωρίς να τηρήσει τις συγκεκριμένες συναλλακτικές του υποχρεώσεις πρόνοιας και ασφάλειας.

Ειδικότερα, α) κατά το προεγχειριτικό στάδιο της χειρουργικής επέμβασης της άμβλωσης, παρ' ότι προέβλεψε ως πιθανόν να επέλθει μετεγχειρητική επιπλοκή της εγκύου κατά τη διενέργεια της άμβλωσης, η οποία μπορούσε να αντιμετωπιστεί μόνο σε οργανωμένο ιατρικό κέντρο, προέβη στη διενέργεια ανεπίτρεπτης τεχνητής διακοπής εγκυμοσύνης, σε μη οργανωμένη νοσηλευτική μονάδα, όπως ήταν το ιατρείο του, το οποίο στερούνταν της ανάλογης και αναγκαίας υλικοτεχνικής υποδομής και νοσηλευτικού προσωπικού και στο οποίο δεν ήταν δυνατόν να αντιμετωπισθεί επείγουσα ανάγκη μετεγχειρητικής επιπλοκής, β) κατά το στάδιο της χειρουργικής επέμβασης και μάλιστα αυτό της αναρρόφησης του εμβρύου ενήργησε κατά προφανή παράβαση των κανόνων της ιατρικής επιστήμης και δη του άρθρου 24 του ΑΝ 1565/1939 "περί κωδικός ασκήσεως ιατρικού επαγγέλματος", που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 47 Εισ.Ν.Α.Κ, σύμφωνα με το οποίο "ο ιατρός οφείλει να παρέχει με ζήλο ευσυνειδησία και αφοσίωση την ιατρική του συνδρομή" και ανεπιτηδειότητά του, τρώση της μήτρας που είχε ως αποτέλεσμα την εσωτερική αιμορραγία και το υποογκαιμικό σοκ, και γ) κατά το στάδιο που στη συνέχεια δεν διέγνωσε έγκαιρα την επιπλοκή (εσωτερική αιμορραγία), που επήλθε κατά την άμβλωση με αποτέλεσμα να μην προβεί στην άμεση μεταφορά της στο κατάλληλο νοσοκομείο προς αντιμετώπισή της αλλά καθυστέρησε δραματικά τη μεταφορά της, πράξεις και παραλείψεις που είχαν ως συνέπεια να επέλθει ο θάνατος της Ζ.

Συγχρόνως οφείλεται στην αμέλεια του δευτέρου εναγομένου, ο οποίος από έλλειψη της προσοχής την οποία και μπορούσε να καταβάλει ως μέσος συνετός ιατρός αναιρεσθησιολόγος: α) κατά το πρεγχειρητικό στάδιο της χειρουργικής επέμβασης της άμβλωσης, παρ' ότι προέβλεψε ως πιθανόν να επέλθει μετεγχειρητική επιπλοκή της εγκύου κατά τη διενέργεια της άμβλωσης, η οποία μπορούσε να αντιμετωπιστεί μόνο σε οργανωμένο κέντρο, κατά προτροπή του πρώτου εναγομένου, συμμετείχε στη διενέργεια ανεπίπτρεπτης τεχνητής διακοπής εγκυμοσύνης, σε μη οργανωμένη νοσηλευτική μονάδα όπως ήταν το ιατρείο του πρώτου εναγομένου, το οποίο στερούνταν της ανάλογης και αναγκαίας υλικοτεχνικής υποδομής και νοσηλευτικού προσωπικού και στο οποίο δεν ήταν δυνατόν να αντιμετωπισθεί επείγουσα ανάγκη επιπλοκής και β) κατά το στάδιο της εγχείρησης αν και γνώριζε ότι μπορεί να επέλθει από την πράξη του το πιο κάτω αποτέλεσμα, χορήγησε αναισθησιογόνες ουσίες και επέφερε στην έγκυο παρατεταμένη νάρκωση για να πραγματοποιηθεί η έκτρωση σε αυτήν χωρίς να προετοιμάσει την απαιτούμενη αγωγή για το ενδεχόμενο μετεγχειρητικής επιπλοκής και επικίνδυνης για την υγεία της εγκύου έκβασης της επέμβασης αυτής για την ανάνηψη και αναζωογόνηση της, με αποτέλεσμα, όταν εξαιτίας της εσωτερικής αιμορραγίας της παθούσας προκλήθηκε σ' αυτήν αρχικά βήχας και άπνοια και στη συνέχεια πτερυγομαρμαρυγή και ο αριθμός των σφυγμών - παλμών της έφθινε συνεχώς, αυτός δεν ήταν σε θέση, αφού η επέμβαση έλαβε χώρα στον πιο πάνω χώρο (ιδιωτικό ιατρείο), ο οποίος, όπως προαναφέρθηκε, εστερείτο της ανάλογης και αναγκαίας υλικοτεχνικής υποδομής και νοσηλευτικού προσωπικού, να διατηρήσει της λειτουργίες αυτής (παθούσας) μέχρι τη μεταφορά της στο νοσοκομείο, με συνέπεια αυτή όταν μεταφέρθηκε εκεί να είναι ήδη κλινικώς νεκρή.

Η κρίση ότι ο θάνατος της Ζ οφείλεται στην συγκλίνουσα αμέλεια και των δύο εναγομένων ενισχύεται και από την κατάθεση του ιατροδικαστή ... στις 11-1-2005 ενώπιον του Μικτού Ορκωτού Εφετείου Θράκης, ο οποίος αναφέρει ότι "Στο συγκεκριμένο χειρουργείο ο κ. Χ είναι συνυπεύθυνος, υπήρχε συνεργασία, καθένας από τους γιατρούς έχει μερίδιο ευθύνης".

Επομένως, ο θάνατος της Ζ οφείλεται στην συγκλίνουσα αμέλεια και των δύο εναγομένων. Το πρωτοβάθμιο, λοιπόν, δικαστήριο που έκρινε ότι αποκλειστικά υπαίτιος για το θάνατο της Ζ είναι ο πρώτος εναγόμενος και απέρριψε την αγωγή ως προς το δεύτερο, έσφαλε στην εκτίμηση των αποδείξεων, όπως βάσιμα ενάγοντες με το σχετικό λόγο της έφεσής τους ο οποίος πρέπει να γίνει δεκτός ως και ουσιαστικά βάσιμος".

Στη συνέχεια το Εφετείο προσδιόρισε τα αναφερόμενα ποσά χρηματικής ικανοποιήσεως της ψυχικής οδύνης των αναιρεσιβλήτων, κατανέμοντας το καταψηφιστικό και αναγνωριστικό μέρος τους σύμφωνα με το αίτημα της αγωγής. Έτσι όπως έκρινε το Εφετείο δεν παραβίασε ευθέως ή εκ πλαγίου τις ουσιαστικές διατάξεις των άρθρων 24 του α.ν. 1565/1939 σε συνδυασμό με την κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 1 του ν. 1609/1986 εκδοθείσα απόφαση του Υπουργού Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Α3Β/ Οικ 2799/1987 (άρθρα 3 παρ. 1 και 2 παρ. 2, 4) 914, 926, 932, 330, 297-299, 200, 281 και 288 του ΑΚ, τις οποίες εφάρμοσε, καθ' όσον διέλαβε στην απόφασή του σαφείς, επαρκείς και μη αντιφατικές αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο για τη συμμετοχική αδικοπρακτική συμπεριφορά του αναιρεσείοντος ιατρού-αναισθησιολόγου, που συνέβαλε στο θάνατο της συγγενούς των αναιρεσιβλήτων εγκύου, κατά την υποβολή της σε άμβλωση.

Ειδικότερα αναφέρονται: 1) Η από τον αναιρεσείοντα πρόκληση στην εγκυμονούσα παρατεταμένης αναισθησίας με ναρκωτικά φάρμακα, για την άμβλωση που θα ενεργούσε ο συνεργαζόμενος μαιευτήρας-γυναικολόγος, χωρίς να εφαρμόσει την απαιτούμενη, κατά τους γενικώς αναγνωρισμένους κανόνες της ιατρικής επιστήμης και της κοινής πείρας, αγωγή προετοιμασίας της εγκύου για ανάνηψη και αναζωογόνησή της επί μετεγχειρητικής επιπλοκής είτε από πλημμελή εκπλήρωση των καθηκόντων του συναδέλφου του είτε από αντίδραση του οργανισμού της εγκύου.

Η εφαρμογή αγωγής προετοιμασίας ανανήψεως της εγκύου μάλιστα ήταν περισσότερο επιβεβλημένη για την πιθανότητα μετεγχειρητικής επιπλοκής, επειδή το ιδιωτικό ιατρείο του συναδέλφου του αναιρεσείοντος γυναικολόγου ιατρού, όπου συμφώνησε ο αναιρεσείων να συνεργασθεί ως αναισθησιολόγος για την άμβλωση, δεν πληρούσε τις προδιαγραφές λειτουργίας οργανωμένης νοσηλευτικής μονάδας, σύμφωνα με την ΥΑ 3β/οικ. 2799/ της 25/29-2-1987 "περί προστασίας της γυναίκας που υποβάλλεται με τεχνητή διακοπή εγκυμοσύνης", διότι δεν επέτρεπε, λόγω διαμορφώσεως της οικοδομής, την ασφαλή και ταχεία μεταφορά ασθενούς, ούτε διέθετε τον αναγκαίο εξοπλισμό (για υποβοήθηση αναπνοής ασθενούς, μετάγγιση αίματος κλπ) και βοηθητικό προσωπικό (μαία κλπ). 2) Η από ανεπιτηδειότητα του συνεργαζόμενου με τον αναιρεσείοντα γυναικολόγου ιατρού τρώση του τοιχώματος του σώματος της μήτρας της εγκύου, με συνέπεια την εσωτερική αιμορραγία και το θάνατό της από υπο-ογκαιμικό σόκ, λόγω και της αδυναμίας του αναιρεσείοντος να διατηρήσει τις ζωτικές λειτουργίες του οργανισμού της ασθενούς, τόσο επειδή δεν είχε προετοιμάσει αγωγή ανάνηψης και αναζωογόνησής της όσο και επειδή δεν υπήρχε σχετική υλικοτεχνική υποδομή και νοσηλευτικό προσωπικό, 3) Η αιτιώδης συνάφεια:

α) μεταξύ της ως άνω αδυναμίας του αναιρεσείοντος να διατηρήσει τις ζωτικές λειτουργίες του οργανισμού της υποβληθείσας σε άμβλωση και του επελθόντος θανάτου αυτής, αφού, αν είχε επιτύχει ο αναιρεσείων την ανάνηψη και αναζωογόνησή της, όπως θα συνέβαινε τόσο αν είχε από την αρχή εφαρμόσει τη σχετική αγωγή και διέθετε την αναγκαία υλικοτεχνική υποδομή και νοσηλευτικό προσωπικό οργανωμένης για άμβλωση νοσηλευτικής μονάδας, τότε θα είχε ενισχύσει τις δυνατότητες θετικών αντιδράσεων και άμυνας του οργανισμού της ασθενούς και θα είχε παρατείνει τη ζωή της - ανεξάρτητα από τις ανεπιτυχείς προσπάθειες του κληθέντος καρδιολόγου - κατά την πιθανή και συνήθη πορεία των πραγμάτων και σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας και λογικής, μέχρι τη διακομιδή της ασθενούς στο Γενικό Νοσοκομείο ..., όπου επιχειρήθηκε καθυστερημένα και γι' αυτό ανεπιτυχώς η καρδιοαναπνευστική αναζωογόνησή της και β) μεταξύ της συγκαταθέσεως του αναιρεσείοντος καθεαυτής, να συμπράξει, ως ιατρός αναισθησιολόγος, με τον συνάδελφό του γυναικολόγο - χειρουργό στο ιδιωτικό αυτού ιατρείο, που δεν διέθετε τον εξοπλισμό και το προσωπικό οργανωμένης νοσηλευτικής μονάδας και του δυσμενούς αποτελέσματος, αφού χωρίς τη σύμπραξη αναισθησιολόγου δεν θα είχε επιχειρηθεί από μόνο το γυναικολόγο ιατρό, κατά την πιθανή και συνήθη πορεία των πραγμάτων, η άμβλωση και θα είχε αποφευχθεί έτσι ο θάνατος, της συγγενούς των αναιρεσιβλήτων, 4) Η ύπαρξη υπαιτιότητας με τη μορφή της αμέλειας του αναιρεσείοντος για το θάνατο της συγγενούς των αναιρεσιβλήτων, αφού ανεξάρτητα από την υπαιτιότητα (και εις ολόκληρον ευθύνη) του μαιευτήρα, οποιοσδήποτε μετρίως συνετός αναισθησιολόγος ιατρός, υπό τις ίδιες περιστάσεις, αφενός μεν δεν θα είχε αναλάβει να συμπράξει για άμβλωση σε μη οργανωμένη νοσηλευτική μονάδα, αποτρέποντας έτσι χωρίς την (αναγκαία) συμμετοχή του τη διενέργεια της άμβλωσης, αφετέρου δε, αν είχε πράξει τούτο, θα είχε λάβει υπόψη του τις μειωμένες δυνατότητες να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του, από έλλειψη υλικοτεχνικής υποδομής και νοσηλευτικού προσωπικού και θα είχε μεριμνήσει κατά την παροχή αναισθητικού (ναρκωτικού) στην εγκυμονούσα να προετοιμάσει την απαιτούμενη, κατά τους κοινώς αναγνωρισμένους κανόνες της ιατρικής επιστήμης, αγωγή ανανήψεως και αναζωογονήσεως της εγκύου για την περίπτωση πιθανής μετεγχειρητικής επιπλοκής είτε λόγω πλημμελούς εκπληρώσεως των καθηκόντων του συμπράττοντος συναδέλφου του (γυναικολόγου) είτε λόγω αρνητικής αντιδράσεως του οργανισμού της εγκύου.

Επομένως οι με αρ. 3 αντίθετοι από το άρθρο 559 αρ. 1 και 19 του Κ.Πολ.Δικ. λόγοι αναιρέσεως είναι αβάσιμοι. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να γίνει δεκτός ο πρώτος, κατά το πρώτο μέρος του, από το άρθρο 559 αρ. 8 του Κ.Πολ.Δικ. λόγος αναιρέσεως, ως προς το κεφάλαιο της προσβαλλόμενης αποφάσεως, που αφορά την αγωγή του πρώτου αναιρεσιβλήτου-ενάγοντος ατομικά για τον εαυτό του και να παραπεμφθεί κατά το μέρος αυτό η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δικ.), να απορριφθεί δε κατά τα λοιπά η ένδικη αίτηση αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 458/2007 απόφαση του Εφετείου Θράκης, κατά το μέρος που αφορά ατομικά τον πρώτο αναιρεσίβλητο Ψ1.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο Ψ1 στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος από δύο χιλιάδες επτακόσια (2700) ευρώ.

Απορρίπτει την από 10-9-2007 αίτηση του Χ για αναίρεση της 458/2007 αποφάσεως του Εφετείου Θράκης κατά το μέρος που αφορά τους δεύτερο έως έβδομο από τους αναιρεσιβλήτους και τον πρώτο αναιρεσίβλητο, ως ασκούντα, τη γονική μέριμνα επί των δύο ανηλίκων τέκνων του.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 2 Μαρτίου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 16 Μαρτίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ