Supreme Court allows appeal against appeal court decision due to lack of legal basis and insufficient reasoning regarding testamentary capacity.

Απόφαση 496 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 496/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη και Δημήτριο Μαζαράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Δεκεμβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ2 χας Χ1 το γένος ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Ψωμά.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ4, το γένος ..., 2. Ψ1 κατοίκου ... 3. Ψ2 κατοίκου ... 4. Ψ3 κατοίκου ... 5. Ψ5 και 6. Ψ6, οι οποίοι ΔΕΝ παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22/11/2000 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ηρακλείου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 206/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 286/2006 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 5/4/2007 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 24-9-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η από 5-4-2007 αίτηση της Χ2 χας Χ1 γι αναίρεση της 286/2006 απόφασης του Εφετείου Κρήτης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά τις διατάξεις των άρθρων 286 παρ.1 περ.α, 291 παρ.1,2 και 292 ΚΠολΔ, που εφαρμόζονται, κατ` άρθρο 573 παρ.1 του ίδιου Κώδικα, και στην κατ` αναίρεση διαδικασία, συνδυαζόμενες και προς τις διατάξεις των άρθρων 1846 και 1847 ΑΚ, εφόσον επέλθει διακοπή της δίκης λόγω θανάτου ενός διαδίκου, ο αντίδικος του διαδίκου υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή της δίκης μπορεί να προκαλέσει την επανάληψη της διακοπείσας δίκης, και πριν από τη γνωστοποίηση του γεγονότος που προκάλεσε τη διακοπή, θεωρώντας ότι αυτή επήλθε, με πρόσκληση προς τούτο προς τους αρχικούς διαδίκους και τους κληρονόμους του θανόντος διαδίκου, η οποία πρέπει να επιδοθεί στους τελευταίους μετά από την παρέλευση της προς αποποίηση της κληρονομίας τασσόμενης τετράμηνης προθεσμίας από την επαγωγή της κληρονομίας.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα πρακτικά συνεδρίασης του Δικαστηρίου τούτου, κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του οικείου πινακίου, δεν εμφανίσθηκαν οι αναιρεσίβλητοι. Η αναιρεσείουσα, που επισπεύδει τη συζήτηση, στις από 29-9-2008 προτάσεις της ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, εκθέτει ότι αντί των δεύτερης, τρίτου και τέταρτου των αναιρεσιβλήτων, Ψ1, Ψ2 και Ψ3 οι οποίοι απεβίωσαν, στις ...,...

και ...,αντίστοιχα, επέδωσε την αίτηση αναίρεσης στους κληρονόμους τους, ..., της πρώτης, ...., .... , ..., ... χήρα Ψ2 του δεύτερου, και .... , ..., του τρίτου. Από τις προσκομιζόμενες,...., ..., ..., ..., ..., ...., ...., ..... εκθέσεις επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείου Ηρακλείου, .... και τις αντίστοιχες ... και .... από ....

εκθέσεις επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Αθηνών, ...., αποδεικνύεται, ότι ακριβές αντίγραφο της κρινομένης αίτησης αναίρεσης, με την σ` αυτό πράξη ορισμού δικασίμου της 1-10-2008 και κλήση για συζήτηση κατ` αυτήν, επιδόθηκε, με επίσπευση της αναιρεσείουσας, νομότυπα και εμπρόθεσμα, στους ανωτέρω κληρονόμους των θανόντων αναιρεσιβλήτων, καθώς και στους πρώτη, πέμπτη και έκτη των αναιρεσιβλήτων, Ψ4, Ψ5, Ψ6.

Επομένως, εφόσον οι εν λόγω διάδικοι δεν εμφανίσθηκαν κατά την στην αρχή της παρούσας αναφερόμενη νόμιμη μετ' αναβολή από το οικείο πινάκιο δικάσιμο(3-12-2008) κατά την οποία εκφωνήθηκε η υπόθεση από τη σειρά του οικείου πινακίου, ούτε κατέθεσαν δήλωση κατ` άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ., πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση σαν να ήταν αυτοί παρόντες (άρθρ. 226 παρ.4 εδ.

α, β, 576 παρ.2 ΚΠολΔ). Επειδή, κατά δε το άρθρο 1719 αρ. 3 ΑΚ, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 30 του ν 2447/96, ανίκανοι να συντάσσουν διαθήκη είναι όσοι κατά το χρόνο της σύνταξης της διαθήκης δεν έχουν συνείδηση των πράξεών τους ή βρίσκονται σε ψυχική ή διανοητική διαταραχή που περιορίζει αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησής τους.

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, έλλειψη συνείδησης των πραττομένων, η οποία συνεπάγεται αδυναμία προς σύνταξη διαθήκης, υπάρχει όταν ο διαθέτης από θόλωση της διάνοιας εξαιτίας κάποιου νοσηρού ή όχι γεγονότος που συνέβη κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης, σε βαθμό σύγχυσης, αδυνατεί να διαγνώσει την ουσία και το περιεχόμενο της πράξης που επιχειρεί, δηλαδή βρίσκεται σε αδυναμία να διαγνώσει ότι συντάσσει διαθήκη ή μπορεί μεν να διαγνώσει ότι συντάσσει διαθήκη, αδυνατεί όμως να διαγνώσει την ουσία και το περιεχόμενο των επί μέρους διατάξεων της διαθήκης, χωρίς να απαιτείται γενική και πλήρης έλλειψη της συνείδησης, αρκούσας προς τούτο της σε μεγάλο βαθμό σύγχυσης αυτής.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ.19 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών ή αντιφατικών αιτιολογιών, υπάρχει, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόσθηκε ή ότι δεν συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Ιδρύεται, δηλαδή, ο λόγος αυτός αναίρεσης, όταν από τις παραδοχές της απόφασης δημιουργούνται αμφιβολίες για το αν εφαρμόσθηκε ορθώς ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο, δέχθηκε τα εξής ουσιώδη σε σχέση με την ένδικη αναγνωριστική αγωγή της ακυρότητας της κατωτέρω αναφερόμενης δημόσιας διαθήκης του Χ1 που ως βάση της είχε την κατά το άνω άρθρο 1719 αρ.3ΑΚ, ανικανότητα του διαθέτη προς σύνταξή της διαθήκης, λόγω έλλειψης συνείδησης των πραττομένων :

Στις ... απεβίωσε στο ... ο Χ1 αδελφός των τεσσάρων πρώτων εναγόντων και θείος, από προαποβιώσαντα αδελφό, των λοιπών εξ αυτών, ο οποίος στις ... συνέταξε την ... δημόσια διαθήκη του ενώπιον της συμβολαιογράφου Ηρακλείου Ευγενίας Μπορμπουδάκη-Τσαγκαράκη, που δημοσιεύθηκε νόμιμα, με την οποία εγκατέστησε κληρονόμο, σε όλη την κληρονομία του, την εναγόμενη σύζυγό του.

Η διαθήκη αυτή συντάχθηκε στο Περιφερειακό Νοσοκομείο ..., όπου νοσηλευόταν με καρκίνο στον εγκέφαλο(γλοίωμα σπληνίου του μεσολοβίου) και καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια. Κατά τη σύνταξη της διαθήκης ο θανών, ενόψει της προαναφερθείσας πάθησής του, που τον καθιστούσε ανίκανο για τη σύνταξή της, δεν είχε συνείδηση των πραττομένων.

Τα ανωτέρω προκύπτουν από το συνδυασμό των καταθέσεων των μαρτύρων των διαδίκων και την ιατρική βεβαίωση, που προσκομίσθηκε μ' επίκληση. Ειδικότερα, η μάρτυρας ... κατέθεσε ότι ο θανών, όταν τον επισκέφθηκε, στις ..., νοσηλευόταν σε νευρολογική κλινική του νοσοκομείου, ήταν ένα, ακίνητο, άλαλο, σώμα, χωρίς οπτική επαφή, σε κρεβάτι, περιβαλλόμενο από κάγκελα, και "τα έκανε επάνω του", όταν μάλιστα του μίλησε, αυτός δεν αντέδρασε.

Επίσης, από την κατάθεση του μάρτυρα ...., ανηψιού εξ αγχιστείας του θανόντος, προέκυψε ότι αυτός ήδη από την εισαγωγή του στο νοσοκομείο, στις ..., δεν ήταν σε θέση να συντάξει διαθήκη ή να εκφράσει ελεύθερα τέτοια βούληση, αφού, κατά την εξέταση των ιατρών και μετά από σχετικές εντολές τους, αυτός κάθισε σε άλλο κρεβάτι από το δικό του, έβαλε τις παντόφλες του ανάποδα, τοποθετούσε ανάποδα τις οδοντοστοιχίες του, δεν κοιτούσε τον εκάστοτε ομιλούντα αλλά διαφορετικό σημείο και δεν ήταν σε θέση να εκφράσει συλλογισμό.

Η από ...ιατρική βεβαίωση του ιατρού ..., είναι ασαφής σχετικά με την κατάσταση της υγείας του θανόντος κατά τον χρόνο εισαγωγής του έως και κατά τον χρόνο μετά την εφαρμογή σ' αυτόν ακτινοβολιών. Στο από ... φύλλο προόδου του ασθενούς αναφέρεται ότι παρουσίαζε δυσχέρεια στη γραφή και την ανάγνωση και εκτελούσε σύνθετες εντολές.

Πάντως, και σύμφωνα με την προαναφερόμενη από ... ιατρική βεβαίωση, προκύπτει ότι ασθενής εισήλθε στη νευρολογική Κλινική .... στις ... λόγω οπτικοχωρικών διαταραχών. Οι λοιπές ανώτερες όμως λειτουργίες ήταν φυσιολογικές. Τέλος αναφέρει, συνεχίζει το Εφετείο, ότι άρχισε να παρουσιάζει προοδευτική επιδείνωση μετά την έναρξη της ακτινοθεραπευτικής αγωγής στις ...,ενώ δεν αναφέρει τι είδους ήταν η προοδευτική επιδείνωση που τον οδήγησε στο θάνατο στις ... .

Στη βεβαίωση αυτή, επίσης δεν αναφέρεται ποία ήταν η πορεία της υγείας του από ... έως ..., δεδομένου ότι η συγκεκριμένη πάθηση παρουσιάζει, ως εκ της φύσεώς της, αμέσως μόλις διαγνωσθεί, καθημερινή επιδείνωση σε όλες τις λειτουργίες του οργανισμού. Οι καταθέσεις των μαρτύρων της εναγομένης δεν κρίνονται πειστικές σχετικά με την πραγματική κατάσταση της υγείας του θανόντος κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης, αφού η πάθησή του ήταν σε τέτοιο στάδιο τότε (οι ακτινοβολίες στις οποίες υποβλήθηκε στις ...

επιδείνωσαν ραγδαία, αντί να βελτιώσουν την κατάστασή του), ώστε αυτός αδυνατούσε να διαγνώσει την ουσία του περιεχομένου της, να συλλάβει τη σημασία των ιδιαίτερων διατάξεων της διαθήκης και των συνεπειών που απέρρεαν απ' αυτή, χωρίς να απαιτείται και γενική ή πλήρης έλλειψη συνείδησης του εξωτερικού κόσμου.

Με βάση τις πραγματικές αυτές παραδοχές το Εφετείο έκρινε, κατά παραδοχή της έφεσης των ήδη αναιρεσιβλήτων, ως βάσιμη την αγωγή και εξαφάνισε την εκκληθείσα απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, με την οποία είχε απορριφθεί αυτή ως κατ' ουσία αβάσιμη.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο στέρησε την απόφασή του από την αναγκαία νόμιμη βάση, αφού, ως προς το ουσιώδες ζήτημα της αδυναμίας του διαθέτη να συντάξει την επίμαχη διαθήκη, κατά το χρόνο σύνταξης αυτής (...), λόγω έλλειψης της συνείδησης των πραττομένων συνεπεία των ασθενειών από τις οποίες έπασχε, δε διέλαβε σ' αυτήν πλήρεις και σαφείς αιτιολογίες, οι οποίες να επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή της προαναφερθείσας διάταξης του άρθρου 1719 αριθ.3 περ.α ΑΚ, την οποία έτσι εκ πλαγίου παραβίασε.

Ειδικότερα, δεν είναι σαφείς οι παραδοχές του Εφετείου για την αδυναμία του διαθέτη να συντάξει την επίμαχη διαθήκη κατά τον κρίσιμο χρόνο της σύνταξής της, λόγω έλλειψης της συνείδησης των πράξεών του, καθόσον αυτές περιορίζονται στο ότι ο θανών, κατά τη σύνταξη της διαθήκης, ενόψει των παθήσεών του, ήτοι του καρκίνου στον εγκέφαλο (γλοιώματος σπληνίου του μεσολοβίου) και της καρδιοαναπνευστικής ανεπάρκειας, από τις οποίες έπασχε, δεν είχε συνείδηση των πραττομένων, χωρίς περαιτέρω να περιέχονται παραδοχές, οι οποίες είναι αναγκαίες για την επάρκεια των αιτιολογιών ως προς το ουσιώδες αυτό ζήτημα, σε τι συνίστατο η έλλειψη αυτή της συνείδησης των πραττομένων από το διαθέτη, αν δηλαδή οι σωματικές ασθένειες από τις οποίες έπασχε ο διαθέτης κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης προκάλεσαν σ' αυτόν θόλωση της διάνοιάς του, εξαιτίας της οποίας δεν είχε τη δύναμη να διαγνώσει την ουσία και το περιεχόμενο της διαθήκης που συνέτασσε, αφού οι περαιτέρω παραδοχές της απόφασης, ότι αυτός αδυνατούσε να διαγνώσει την ουσία του περιεχομένου της διαθήκης, να συλλάβει τη σημασία των ιδιαίτερων διατάξεών της και των συνεπειών που απέρρεαν από αυτή, αναφέρονται σε σχέση με την κατάσταση της υγείας του διαθέτη όχι κατά τον κρίσιμο χρόνο σύνταξης της επίμαχης διαθήκης (...), αλλά μετά τον χρόνο αυτό, ήτοι από ...

και εφεξής, οπότε και, σύμφωνα με αυτές, επιδεινώθηκε ραγδαία η κατάσταση της υγείας του διαθέτη, εξαιτίας των ακτινοβολιών στις οποίες υποβλήθηκε. Πρέπει, επομένως, να γίνει δεκτός, ως βάσιμος, ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, όπως ανωτέρω συμπληρώθηκε από τον Εισηγητή (άρθρ.562 παρ.4 ΚΠολΔ), από το άρθρ 559 αριθ.19 ΚΠολΔ, με τον οποίο αποδίδεται έλλειψη νόμιμης βάσης της πληττόμενης απόφασης, λόγω πλημμελών αιτιολογιών ως προς το ανωτέρω ουσιώδες ζήτημα, να αναιρεθεί η πληττόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές(άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, την 286/2006 απόφασης του Εφετείου Κρήτης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 27 Ιανουαρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 4 Μαρτίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ