492/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 492 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 492/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 13 Ιανουαρίου 2012, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΩΝ Η ΕΘΝΙΚΗ, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Αρνέλλο και κατέθεσε προτάσεις και δήλωσε στο ακροατήριο ότι διορθώνει το όνομα πατρός του 3ου των αναιρεσιβλήτων- είναι Δ. - αντί του εσφαλμένου Γ. που αναγράφθηκε εκ παραδρομής στο αναιρετήριο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Π. Φ. του Γ., 2. Δ. Φ. του Γ., 3. Π. Φ. του Δ. -(αντί του εσφαλμένου Γ.), 4. Ε. χας Γ. Φ., 5. Π. Φ. του Γ. και 6. Δ. Φ. του Γ., απάντων κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ανδρέα Τσώκο και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19-1-2003 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κορίνθου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:11/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου. Η ήδη αναιρεσείουσα άσκησε πρωτόδικα τις από 1-6-2004 και 28-12-2005 προσεπικλήσεις-αναγωγές και άσκησε την από 16-4-2007 έφεση κατά της παραπάνω απόφασης και αφού συνεκδικάσθηκαν εκδόθηκε η 283/2010 του Εφετείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 3-12-2010 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μιλτιάδης Σπυρόπουλος ανέγνωσε την από 2-1-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 2 παρ. 1 του ν. 489/1976 "ο κύριος ή κάτοχος αυτοκινήτου που κυκλοφορεί μέσα στην Ελλάδα επί οδού, υποχρεούται να έχει καλύψει με ασφάλιση την εκ τούτου έναντι τρίτων αστική ευθύνη σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος", κατά δε το άρθρο 5 παρ. 1 του ίδιου νόμου "επιφυλασσομένων των διατάξεων του άρθρου 3, απαγορεύεται η κυκλοφορία αυτοκινήτου στην Ελλάδα, αν δεν υπάρχει κατά τις διατάξεις του άρθρου 2 ασφαλιστική κάλυψη", ενώ, κατά το άρθρο 10 παρ. 1 του ίδιου νόμου, "το πρόσωπο που ζημιώθηκε, έχει από την ασφαλιστική σύμβαση και μέχρι το ποσό αυτής, ιδία αξίωση κατά του ασφαλιστή".

Εξάλλου, κατά το άρθρο 4 του ν. ΓπΝ/1911, "δια πάσαν υπό του αυτοκινήτου κατά τη λειτουργίαν του ζημίαν προς τρίτους ενέχεται εις αποζημιώσεις ο τε οδηγός και ο κατά το άρθρο 2 κάτοχος". Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι για τη θεμελίωση ευθύνης με βάση το ν. ΓπΝ/1911, καθώς και για τη θεμελίωση ευθύνης της ασφαλιστικής εταιρείας, σε περίπτωση τροχαίου αυτοκινητικού ατυχήματος, είτε με βάση τον αμέσως πιο πάνω νόμο είτε με βάση το κοινό δίκαιο (αρθρ. 914 επ.

ΑΚ) βασική προϋπόθεση είναι ότι το ατύχημα προκαλείται "κατά τη λειτουργία" του αυτοκινήτου. Πάντως δεν αποτελεί ατύχημα κατά τη λειτουργία του αυτοκινήτου αυτό που προέρχεται από μηχάνημα, όπως είναι ο γερανός φορτοεκφορτώσεως, που είναι σταθερά προσαρμοσμένος σε φορτηγό αυτοκίνητο, κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του.

Και αυτό γιατί η ζημία δεν συνδέεται με τους ειδικούς τυπικούς κινδύνους του αυτοκινήτου, αφού το προέχον εδώ είναι η λειτουργία του εν λόγω μηχανήματος ως εργαλείου (ΑΠ 1168/2007). Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 2496/19971 "Ασφαλιστική σύμβαση, τροποποιήσεις της νομοθεσίας για την ιδιωτική ασφάλιση ...", με την ασφαλιστική σύμβαση η ασφαλιστική επιχείρηση (ασφαλιστής) αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταβάλει, έναντι ασφαλίστρου, στον συμβαλλόμενο της (λήπτη της ασφάλισης) ή σε τρίτον, παροχή (ασφάλισμα) σε χρήμα ή, εφόσον υπάρχει ειδική συμφωνία, άλλη παροχή σε είδος, όταν επέλθει το περιστατικό από το οποίο συμφωνήθηκε να εξαρτάται η υποχρέωση του (ασφαλιστική περίπτωση), κατά δε τη διάταξη του άρθρου 25 του ίδιου νόμου, η ασφάλιση αστικής ευθύνης περιλαμβάνει τις δαπάνες, που προέρχονται άμεσα από την απόκρουση και ικανοποίηση αξιώσεων τρίτων κατά του λήπτη της ασφάλισης, που γεννήθηκαν από πράξεις ή παραλείψεις του για τις οποίες είχε συμφωνηθεί ασφαλιστική κάλυψη, και, τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 26 παρ. 1 του αυτού νόμου, όταν η ασφάλιση αστικής ευθύνης είναι κατά νόμο υποχρεωτική, ο τρίτος έχει ευθεία αξίωση και πέρα από τα ασφαλιστικό ποσό, μέχρι το όριο για το οποίο η ασφάλιση είναι υποχρεωτική.

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι επί προαιρετικής ασφαλίσεως, όπως είναι αυτή της αστικής ευθύνης για την περίπτωση ατυχήματος κατά τη λειτουργία ενός μηχανήματος ως εργαλείου, ο ζημιωθείς τρίτος δεν έχει ευθεία αξίωση έναντι του ασφαλιστή παρά μόνο κατά του λήπτη της ασφαλίσεως από τις υπαίτιες πράξεις ή παραλείψεις του οποίου γεννήθηκαν οι αξιώσεις του.

Ο τρίτος μπορεί να στραφεί κατά του ασφαλιστή μόνο πλαγιαστικώς (ΑΠ 441/2010).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, όπως από αυτήν προκύπτει, δέχτηκε τα ακόλουθα σχετικά με τις συνθήκες του ένδικου ατυχήματος: "Στις 27.8.2001 και περί ώρα 13.00' εντός της μάνδρας οικοδομής της εταιρείας με την επωνυμία "Π. Φ. και Σια Ο.Ε" βρισκόταν το με αριθμό κυκλοφορίας ...

ΙΧΦ αυτοκίνητο. Το ανωτέρω φορτηγό αυτοκίνητο, τύπου DAIMLER ΒΕΝΖ έφερε εκ του εργοστασίου εκτός της καρότσας του και γερανό. Ανήκε στην ιδιοκτησία της πιο πάνω αναφερόμενης ομόρρυθμης εταιρείας και ήταν ασφαλισμένο στην εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία με το ... συμβόλαιο ασφάλισης, ασφάλιση που ανανεώθηκε και για το χρονικό διάστημα από 10.4.2001 έως 10.10.2001, όπως αυτό προκύπτει και από .../10.4.2001 ανανεωτήριο και απόδειξη είσπραξης ασφαλίστρων.

Από το ασφαλιστήριο συμβόλαιο συνάγεται ότι το φορτηγό ήταν ασφαλισμένο, πέραν των υποχρεωτικών κινδύνων για σωματικές βλάβες και υλικές ζημίες τρίτων και για κινδύνους που τυχόν προκαλούσε σε τρίτους ως εργαλείο και ειδικά για σωματικές βλάβες μέχρι του ποσού των 500.000 ευρώ και για υλικές ζημίες μέχρι του ποσού των 100.000 ευρώ.

Μάλιστα για το λόγο αυτό η ιδιοκτήτρια εταιρεία κατέβαλε και ειδικά ασφάλιστρα τα οποία για το διάστημα από 10.4.2001 έως 10.10.2001 ανήλθαν στο ποσό των 11.631 δραχμών, όπως αυτό προκύπτει και από το ανωτέρω ανανεωτήριο και απόδειξη είσπραξης ασφαλίστρων. Την πιο πάνω ημερομηνία και ώρα το φορτηγό ήταν σταθμευμένο μέσα στη μάνδρα οικοδομής, στηριζόταν για μεγαλύτερη σταθερότητα και ασφάλεια, αφού εκτελούσε εργασίες φόρτωσης σιδήρων με το γερανό, στους δύο βραχίονες του και λειτουργούσε ο κινητήρας, προκειμένου να παρέχει ρεύμα για τις κινήσεις του γερανού.

Ο Π. Φ. χειριζόταν το γερανό και προέβαινε στη φόρτωση δεμάτων σιδήρων στην καρότσα του με αριθμό κυκλοφορίας ... φορτηγού, που βρισκόταν επίσης σταθμευμένο στη μάνδρα οικοδομών. Επί της καρότσας του φορτηγού αυτού βρισκόταν ο Γ. Φ., ο οποίος βοηθούσε τον ανωτέρω χειριστή του γερανού στη σωστή τοποθέτηση των δεμάτων σιδήρων.

Το κάθε δέμα αποτελούταν από 50 σίδερα St III διαμέτρου 20 χιλιοστών, διαμορφωμένα σε σχήμα "Π", μήκους 10. μέτρων και συνολικού βάρους 1.233 χγρ. Κατά τη φόρτωση του δεύτερου κατά σειρά δέματος, από λάθος χειρισμό του Π. Φ., το δέμα ενώ αιωρούταν πάνω από την καρότσα του φορτηγού που θα μετέφερε τα σίδερα, πήρε κάθετη περίπου θέση και διολίσθησαν τα άκρα των σιδήρων που κρατούσαν το δέμα με αποτέλεσμα να διαλυθεί το δέμα και τα σίδερα να πέσουν επί του Γ.

Φ., προκαλώντας του κακώσεις θώρακος (τραυματική διάσχιση- ρήξη θωρακικής αορτής) και κοιλίας (κατακερματισμός σπληνός) από τις οποίες προήλθε ο θάνατός του (βλ. την 312/30.10.2001 ιατροδικαστική έκθεση νεκροψίας-νεκροτομίας του ιατροδικαστή Πατρών). Υπαίτιος του θανατηφόρου ατυχήματος είναι ο χειριστής του γερανού Π.

Φ., ο οποίος δεν επέδειξε την επιμέλεια που όφειλε και μπορούσε να επιδείξει. Ειδικότερα, έχοντας το χειρισμό του γερανού και την εποπτεία της φόρτωσης των δεμάτων σιδήρων στην καρότσα του ... φορτηγού αυτοκινήτου αφενός μεν προέβη σε χαλαρό και ανεπαρκές δέσιμο των άκρων σιδήρων που κρατούσαν το κάθε δέμα των σιδήρων, αφετέρου δε κατά το χειρισμό του γερανού και ενώ το δεύτερο κατά σειρά δέμα σιδήρων αιωρούταν πάνω από την καρότσα του ...

φορτηγού, κρατούμενο από τα συρματόσχοινα με άγκιστρα ανάρτησης, που είχε ο γερανός, προέβη σε αδέξιο χειρισμό, με αποτέλεσμα να απολέσει το δέμα την παράλληλη με την καρότσα θέση, να πάρει κάθετη περίπου θέση και έτσι να διολισθήσουν τα άκρα των σιδήρων που κρατούσαν το δέμα, να διαλυθεί αυτό (δέμα) και τα σίδερα να πέσουν πάνω στον θανόντα, (βλ και τη σχετική από 20.11.2001 έκθεση πραγματογνωμοσύνης του Μηχανολόγου -Ηλεκτρολόγου Μηχανικού Ν.

Δ.). Επίσης, αστική ευθύνη για το θανατηφόρο ατύχημα φέρει και η εκκαλούσα- εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία, η οποία έχει ασφαλίσει το γερανοφόρο φορτηγό αυτοκίνητο και ως εργαλείο και ο θάνατος προήλθε από τη λειτουργία του γερανού, αφού αυτό εκτελούσε εργασίες φόρτωσης δια του γερανού του, όπως ειδικότερα ανωτέρω αναφέρεται." Με την κρίση του αυτή το Εφετείο, το οποίο ακολούθως δέχτηκε ότι οι συγγενείς του θανόντος, συνεπεία του ένδικου ατυχήματος Γ.

Φ., έχουν ευθεία από τη σύμβαση ασφαλίσεως αξίωση έναντι της αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρείας και αναγνώρισε ότι η τελευταία οφείλει σ' αυτούς ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, τα αναφερόμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση χρηματικά ποσά, παραβίασε τις προαναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, ενόψει του ότι, σύμφωνα με τις ως άνω παραδοχές, το γερανοφόρο όχημα κατά το χρόνο του ατυχήματος λειτουργούσε ως εργαλείο και όχι ως αυτοκίνητο.

Επομένως δεν υπάγεται τούτο στην υποχρεωτική ασφάλιση της αστικής ευθύνης από αυτοκινητικό ατύχημα αλλά στην προαιρετική ασφάλιση αυτού ως εργαλείου, από την οποία ο τρίτος που ζημιώθηκε δεν έχει ευθεία αξίωση κατά της ασφαλιστικής εταιρείας. Επομένως, ο πρώτος από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο αποδίδεται στο Εφετείο η σχετική πλημμέλεια, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι, που ηττώνται, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσείουσας (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 283/2010 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου,

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 24 Φεβρουαρίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Μαρτίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ