491/2016 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 491 / 2016 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 491/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κράνη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Αντώνιο Ζευγώλη, Γεράσιμο Φουρλάνο, Γεώργιο Λέκκα και Πηνελόπη Ζωντανού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 19 Οκτωβρίου 2015, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "..." όπως μετονομάστηκε η Ανώνυμη Ασφαλιστική Εταιρεία με την επωνυμία "....", που εδρεύει στην …και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Μ. Π. του Δ., κατοίκου ... οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ζωή Κουγιουμτζοπούλου και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Μ. Μ. του Δ., κατοίκου ..., ατομικά και με την ιδιότητα του νομίμου εκπροσώπου της δεύτερης αναιρεσίβλητης, ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Γεωργίου Κιαουλιά και κατέθεσε προτάσεις, 2) Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "..." και τον διακριτικό τίτλο "...." που εδρεύει στην …και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Κιαουλιά και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22/5/2009 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3049/2011 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 946/2013 του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 17/2/2014 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Λέκκας ανέγνωσε την από 8/10/2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η υπ' αριθμ. 946/2013 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Πειραιώς, η οποία εκδόθηκε κατά την τακτική διαδικασία και δέχθηκε την από 5-10-2011 έφεση των αναιρεσιβλήτων κατά της υπ' αριθμ. 3049/2011 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς, την οποία ακολούθως εξαφάνισε και απέρριψε την από 22-5-2009 αγωγή των αναιρεσειόντων, η οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή με την πρωτόδικη απόφαση.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 του ΚΠολ,Δ. αναίρεση επιτρέπεται μόνον αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, δηλαδή με την απόδοση στον κανόνα δικαίου έννοιας μη αληθινής ή μη αρμόζουσας ή έννοιας περιορισμένης ή στενής, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή. Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται εν όψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση. Τούτο συμβαίνει, όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (ΑΠ 435/2015). Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ., αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από την εν λόγω διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 § 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος από αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους. Δεν υπάρχει, όμως, ανεπάρκεια αιτιολογιών, όταν η απόφαση περιέχει συνοπτικές, αλλά πλήρεις αιτιολογίες. Το κατά νόμο αναγκαίο περιεχόμενο της ελάσσονος προτάσεως προσδιορίζεται από τον εκάστοτε εφαρμοστέο κανόνα ουσιαστικού δικαίου, του οποίου το πραγματικό πρέπει να καλύπτεται πλήρως από τις παραδοχές της αποφάσεως στο αποδεικτικό της πόρισμα και να μην καταλείπονται αμφιβολίες. Ελλείψεις δε αναγόμενες μόνον στην ανάλυση και στάθμιση των αποδεικτικών μέσων και γενικότερα ως προς την αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, αν αυτό διατυπώνεται σαφώς, δεν συνιστούν ανεπαρκείς αιτιολογίες (ΑΠ 152/2015). Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 681 επ. ΑΚ, με τις οποίες ρυθμίζεται η σύμβαση μίσθωσης έργου, απορρέουν για τον εργολάβο, εκτός από την κύρια υποχρέωση της προσήκουσας εκτέλεσης του έργου και παρεπόμενες υποχρεώσεις, μεταξύ των οποίων και εκείνη της φύλαξης των πραγμάτων του εργοδότη που περιήλθαν στην κατοχή του επ'ευκαιρία της εκτέλεσης του έργου. Ειδικότερα, κατά το άρθρο 698 ΑΚ, "ο εργολάβος φέρει τον κίνδυνο του έργου ωσότου γίνει η παράδοσή ...", "ο δε εργοδότης φέρει τον κίνδυνο της τυχαίας καταστροφής και χειροτέρευσης του υλικού που είχε δώσει". Κατά τις διατάξεις αυτές, ο κίνδυνος αναφέρεται στην καταστροφή, απώλεια ή χειροτέρευση του έργου ή των πραγμάτων του εργοδότη. Επομένως, εάν πριν παραδοθεί το έργο στον εργοδότη, κλαπεί σχετικό με το έργο πράγμα του τελευταίου, συντρέχει περίπτωση πλημμελούς εκπληρώσεως της παροχής εκ μέρους του εργολάβου και δημιουργεί, εφόσον η κλοπή οφείλεται σε υπαιτιότητά του (ΑΚ 330), υποχρέωση αποζημίωσης κατά

την ΑΚ 382, η οποία περιλαμβάνει το θετικό διαφέρον για την προκληθείσα σ' αυτόν ζημία. Τέλος, κατά το άρθρο 332 ΑΚ, εδ. α' ΑΚ, "άκυρη είναι κάθε εκ των προτέρων συμφωνία με την οποία αποκλείεται ή περιορίζεται η ευθύνη από δόλο ή βαριά αμέλεια". Από τη διάταξη αυτή, συνάγεται ότι απαλλαγή ή περιορισμός της ευθύνης μπορεί εγκύρως να συμφωνηθεί μόνο για ελαφρά αμέλεια. Η απαλλαγή ή ο περιορισμός γίνεται με σύμβαση. Όμως, δύσκολα μπορεί να συναχθεί σιωπηρά καταρτιζόμενη σύμβαση περί της συγκεκριμένης απαλλακτικής ρήτρας από μόνη την αναγραφή σε πινακίδα δήλωσης του οφειλέτη περί αποκλεισμού της ευθύνης του. Τούτο διότι ο αντισυμβαλλόμενος του απαλλασσομένου είναι απαραίτητο να γνωρίζει ότι αφ' ενός συμφωνείται ρήτρα περί απαλλαγής, αφ' ετέρου δε ότι αναλαμβάνει κινδύνους. Με την προσβαλλόμενη απόφαση που παραδεκτά επισκοπείται έγιναν δεκτά τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά, κατά την ανέλεγκτη από το Εφετείο εκτίμηση των αποδείξεων: "Ο δεύτερος από τους ενάγοντες (και ήδη αναιρεσείοντες) που είναι ιδιοκτήτης του υπ'αριθ. ... ΙΧΕ αυτοκινήτου (μάρκας BMW τύπου Χ 5, 4398 κ.ε.), το οποίο είχε ασφαλίσει στην πρώτη ενάγουσα ασφαλιστική εταιρία για το χρονικό διάστημα από 5-10-2005 μέχρι 5-10-2008 μεταξύ άλλων και για τον κίνδυνο κλοπής μέχρι του ποσού των 46.000 ευρώ, στις 5-5-2008 και περί ώρα 18.00 παρέδωσε το ως άνω αυτοκίνητό του προς καθαρισμό, έναντι αμοιβής, στο πρατήριο υγρών καυσίμων BP της δεύτερης εναγομένης (και ήδη αναιρεσίβλητης) ανώνυμης εταιρείας (της οποίας νόμιμος εκπρόσωπος και διευθύνων σύμβουλος είναι ο πρώτος εναγόμενος και ήδη αναιρεσίβλητος) που βρίσκεται στη συμβολή των οδών ..., στον ... και εντός-της Κεντρικής Λαχαναγοράς Αθηνών. Ο δεύτερος ενάγων παρέδωσε για πλύσιμο το εν λόγω αυτοκίνητό του στους προστηθέντες υπαλλήλους της δεύτερης εναγομένης με τη συμφωνία να το παραλάβει ο ίδιος κατά τις 20.30 της ίδιας ημέρας, που θα ήταν έτοιμο, διότι προηγούνταν άλλα αυτοκίνητα που είχαν σειρά για να πλυθούν. Περί ώρα 20.10 της ίδιας ημέρας και - ενώ οι, παραπάνω υπάλληλοι της δεύτερης εναγομένης ξεκίνησαν να στεγνώνουν εξωτερικά με πανιά το ως. άνω αυτοκίνητο, το οποίο είχαν μεταφέρει παραπλεύρως του πλυντηρίου σε σκεπασμένο με πέργκολα χώρο του πρατηρίου προκειμένου να το σκουπίσουν εξωτερικά και να το περιποιηθούν εσωτερικά, άγνωστος δράστης εισήλθε αιφνίδια στο εν λόγω αυτοκίνητο και θέτοντας σε κίνηση αυτό, παρά την προσπάθεια των υπαλλήλων της εναγομένης εταιρείας να τον εμποδίσουν, εξαφανίστηκε. Στην προσπάθειά του μάλιστα να διαφύγει ο δράστης κινήθηκε αντίθετα εντός του πρατηρίου και παρά λίγο να συγκρουστεί με το υπ' αριθ, ... ΙΧΕ αυτοκίνητο του Ε. Κ., πoυ εισερχόταν στο πρατήριο, όπως ο τελευταίος βεβαιώνει στην υπ' αριθ 3301/20010 ένορκη βεβαίωση του, όπου επιπλέον αναφέρει ότι ο οδηγός του BMW παραλίγο να πατήσει και τους υπαλλήλους του πρατηρίου. Σημειώνεται εδώ ότι, όπως αποδείχθηκε, περιπολικό της αστυνομίας, που διερχόταν εκείνη την ώρα από το σημείο και ενημερώθηκε από τον υπεύθυνο του πρατηρίου Ι. Χ. (μάρτυρα των εναγομένων στην πρωτόδικη δίκη) για το συμβάν, καταδίωξε ανεπιτυχώς το δράστη, η πράξη του οποίου χαρακτηρίστηκε αργότερα κατ' ορθότερο νομικό χαρακτηρισμό ληστεία. Με βάση τα προαναφερθέντα πραγματικά περιστατικά δεν αποδεικνύεται ότι η παραπάνω αφαίρεση του αυτοκινήτου από άγνωστο δράστη, που έλαβε χώρα κατά τη διαδικασία του πλυσίματος του εν λόγω αυτοκινήτου (σκουπιζόταν αυτό εξωτερικά), οφείλεται σε αμελή συμπεριφορά των προστηθέντων υπαλλήλων της εναγομένης εταιρίας και του νομίμου εκπροσώπου αυτής και ειδικότερα ότι αυτοί δεν έλαβαν τα αναγκαία μέτρα ασφαλείας για τη φύλαξη των κλειδιών του αυτοκινήτου σε χώρο ασφαλισμένο και μη προσιτό σε οποιοδήποτε τρόπο. Ειδικότερα δεν υπάρχει στην προκειμένη περίπτωση αμέλεια, αφού, όπως κατέθεσε και ο μάρτυρας των εναγόντων στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου "τα κλειδιά απ' ό,τι ξέρω και εγώ και απ' ό,τι ξέρει και ο καθένας δεν βγαίνουν από το αυτοκίνητο όλη αυτή τη διάρκεια γιατί μπορεί το αυτοκίνητο να χρειάζεται να κάνει μικροελιγμούς μπρός- πίσω, δεξιά- αριστερά, να περάσουν άλλα αυτοκίνητα η οτιδήποτε άλλο, μένουν πάντα επάνω στη μηχανή" δηλαδή κατά τη συνήθη πρακτική των πλυντηρίων αυτοκινήτων στη διαδικασία πλυσίματος αυτών τα κλειδιά είναι πάνω στη μηχανή. Επομένως, αφού οι προστηθέντες υπάλληλοι της εναγομένης εταιρείας επέδειξαν την επιμέλεια που επιδεικνύουν τα πλυντήρια αυτοκινήτων, όσον αφορά την ύπαρξη των κλειδιών πάνω στη μηχανή κατά τη διαδικασία του πλυσίματος, δεν μπορεί να γίνει λόγος ότι υπάρχει, στη προκείμενη περίπτωση, αμέλεια με την έννοια ότι δεν καταβλήθηκε η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να γίνει λόγος για-βαριά αμέλεια, ενώ για ελαφριά αμέλεια δεν υπάρχει ευθύνη των εναγομένων (κατά το βάσιμο ισχυρισμό αυτών περί συνομολογήσεως απαλλακτικής ρήτρας), αφού τόσο στο κτίριο του πλυντηρίου όσο και στο ταμείο υπήρχε αναρτημένη πινακίδα, η οποία αναφέρει ότι η εταιρία ουδεμία ευθύνη φέρει σε περίπτωση κλοπής ή πυρκαγιάς". Ακολούθως και με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο δέχθηκε την έφεση των αναιρεσειόντων και απέρριψε την ένδικη αγωγή. Το Εφετείο όμως εσφαλμένα υπήγαγε τα πιο πάνω πραγματικά περιστατικά στον κανόνα του άρθρου 332 ΑΚ και δέχθηκε ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν συντρέχει περίπτωση ευθύνης των αναιρεσιβλήτων έστω για ελαφρά αμέλεια, καθόσον, κατά τις παραδοχές της πληττόμενης απόφασης, είχε μεν καταρτιστεί σιωπηρά μεταξύ των προαναφερομένων σύμβαση περί απαλλακτικής ρήτρας, ενόψει του ότι τόσο στο κτίριο του πλυντηρίου, όσο και στο ταμείο υπήρχε αναρτημένη πινακίδα, στην οποία αναγραφόταν ότι "η εταιρεία ουδεμία ευθύνη φέρει σε περίπτωση κλοπής ή πυρκαγιάς", χωρίς όμως περαιτέρω την παράθεση στην πληττόμενη απόφαση περιστατικών, από τα οποία να προκύπτει ότι ο δεύτερος των αναιρεσειόντων γνώριζε ότι έτσι συμφωνείται ρήτρα περί απαλλαγής των αναιρεσιβλήτων από τυχόν ευθύνη τους αφού, όπως έχει εκτεθεί στη μείζονα σκέψη της παρούσας, δεν μπορεί κατ'αρχήν, να συναχθεί ότι καταρτίζεται σιωπηρά σύμβαση περί της συγκεκριμένης απαλλακτικής ρήτρας από μόνη την αναγραφή σε πινακίδα δήλωσης περί αποκλεισμού της σχετικής ευθύνης. Κατά τα λοιπά το Εφετείο, δεχόμενο με την προσβαλλόμενη απόφασή του ότι δεν προκύπτει γενικώς αμέλεια των αναιρεσιβλήτων, διέλαβε ανεπαρκείς και ασαφείς αιτιολογίες για κρίσιμα ζητήματα. Ειδικότερα, δεν προκύπτει από την απόφασή του, με τρόπο σαφή, αν οι προστηθέντες υπάλληλοι της δεύτερης αναιρεσίβλητης, οι οποίοι είχαν πρόσθετη υποχρέωση, πέραν εκείνης του πλυσίματος του αυτοκινήτου του δευτέρου των αναιρεσειόντων και για τη φύλαξή του, κατέβαλαν την κατ'άρθρ. 330 ΑΚ επιμέλεια που απαιτείτο για το σκοπό αυτό και έλαβαν όλα τα απαιτούμενα μέτρα για την προστασία του από τον κίνδυνο κλοπής, χωρίς να αρκεί προς τούτο η απλή αναφορά ότι "...κατά τη συνήθη πρακτική των πλυντηρίων αυτοκινήτων στη διαδικασία πλυσίματος αυτών τα κλειδιά είναι πάνω στη μηχανή...". Εξαιτίας των ανωτέρω πλημμελειών στην ελάσσονα πρότασή της, η προσβαλλομένη κατέστησε ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο περί του αν σωστά εφαρμόστηκαν ή δεν εφαρμόστηκαν από αυτήν οι προαναφερόμενες διατάξεις του ΑΚ και έτσι, στέρησε την ίδια της απαιτούμενης εν προκειμένω νόμιμης βάσης. Κατά συνέπεια είναι βάσιμοι και οι δύο λόγοι της αίτησης αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ. 1 και 19 ΚΠολΔ. Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που την εξέδωσε το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, εκτός εκείνου που δίκασε προηγουμένως. Ακολούθως, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στους αναιρεσείοντες του κατατεθέντος από αυτούς παραβόλου (ΚΠολΔ 495 § 4). Τέλος, οι αναιρεσίβλητοι πρέπει λόγω της ήττας τους να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων (ΚΠολΔ 176,183 και 191 § 2), κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Δικάζει κατ' αντιμωλίαν των διαδίκων.

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 946/2013 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Πειραιώς.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή.

Διατάσσει την επιστροφή στους αναιρεσείοντες του κατατεθέντος από αυτούς παραβόλου. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, που ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 2 Δεκεμβρίου 2016.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 4 Αυγούστου 2016.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ