488/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 488 / 2014 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 488/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Σίδερη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Παναγιώτη Ρουμπή, Ερωτόκριτο Καλούδη, Αργύριο Σταυράκη και Μαρία Βαρελά, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 6 Νοεμβρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Γ. χας Σ. Μ., το γένος Γ. Π., κατοίκου ..., 2) Κ. Μ. του Σ., κατοίκου ... και 3) Β. Μ. του Σ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θωμά Τραυλό.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Σωματείου με την επωνυμία "Χριστιανικός Φιλανθρωπικός Όμιλος Άργους η Αγία Αικατερίνη" που εδρεύει στο Άργος και εκπροσωπείται νόμιμα και 2) Υπουργού Οικονομικών, νόμιμα εκπροσωπούμενου, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, ως ασκούντος την εποπτεία επί των υπέρ κοινωφελών σκοπών καταλιπομένων περιουσιών, οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 4/4/2006 αγωγή και από 21/4/2008 παρεμπίπτουσα αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, την από 30/1/2007 παρεμπίπτουσα - αναγνωριστική αγωγή του 1ου ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ναυπλίου και συνεκδικάστηκαν με τις τρεις από 10/2/2009 με τις προτάσεις ασκηθείσες πρόσθετες παρεμβάσεις του 2ου ήδη αναιρεσιβλήτου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 852/2009 του ίδιου Δικαστηρίου και 131/2011 του Εφετείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 23/11/2012 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο παραστάθηκαν μόνο οι αναιρεσείοντες, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Μαρία Βαρελά ανέγνωσε την από 27/10/2013 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη των αντιδίκων τους στη δικαστική δαπάνη τους.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 576 παρ. 2, 568 παρ. 1 και 498 παρ. 1 ΚΠολΔ, συνάγεται ότι ο Άρειος Πάγος οφείλει να εξετάσει αυτεπαγγέλτως αν κλήθηκε νομίμως και εμπροθέσμως ο μη εμφανισθείς αντίδικος του επισπεύδοντος τη συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως και, σε καταφατική περίπτωση, να προχωρήσει στη συζήτηση παρά την απουσία του. Στην προκειμένη περίπτωση, από τις προσκομιζόμενες υπ' αριθμ. .../11-1-2013 και .../10-1-2013 εκθέσεις επιδόσεως των δικαστικών επιμελητών του Πρωτοδικείου Ναυπλίου … και του Πρωτοδικείου Πειραιά …, αντιστοίχως, αποδεικνύεται ότι μετά από έγγραφη παραγγελία του πληρεξουσίου δικηγόρου των αναιρεσειόντων, ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης με τις πράξεις καταθέσεως και ορισμού δικασίμου και κλήσεως προς συζήτηση αυτής κατά τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της απόφασης, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως στους αναιρεσιβλήτους. Επομένως, αφού αυτοί δεν εμφανίσθηκαν κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από τη σειρά του πινακίου, ούτε εκπροσωπήθηκαν με νόμιμο τρόπο κατά την προκειμένη δικάσιμο, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση της υποθέσεως παρά την απουσία τους, σαν ήταν και αυτοί παρόντες.

Επειδή, κατ' άρθρο 219 παρ. 1 και 2 ΚΠολΔ, αγωγή υπό αίρεση δεν επιτρέπεται, μπορεί όμως ο ενάγων για την περίπτωση που απορριφθεί η πρώτη βάση ή αίτηση της αγωγής να τη στηρίξει σε άλλη βάση ή να υποβάλει αίτηση που στηρίζεται στην ίδια ή σε άλλη βάση. Η επιβοηθητική άσκηση της αγωγής μπορεί να γίνει με το ίδιο ή άλλο δικόγραφο. Η επιγενόμενη επικουρική σώρευση επιτρέπεται ως την πρώτη συζήτηση της κύριας αγωγής. Η πρώτη συζήτηση νοείται σε σχέση με τον κάθε βαθμό δικαιοδοσίας, σε περίπτωση δε αναπομπής από το Εφετείο (άρθρο 535 ΚΠολΔ), πρώτη συζήτηση θεωρείται εκείνη που διεξάγεται ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, ήτοι του δικαστηρίου της αναπομπής. Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτουν τα ακόλουθα: Με την από 22-9-2000 και με αριθμό κατάθεσης 3182/ΤΠ/229/17-10-2000 αγωγή, οι αναιρεσείοντες και ο Γ. Μ. άσκησαν αγωγή κατά του πρώτου αναιρεσιβλήτου σωματείου με την επωνυμία "Χριστιανικός Φιλανθρωπικός Όμιλος Άργους η Αγία Αικατερίνη" ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου, με την οποία ζητούσαν να κηρυχθεί άκυρη ως αντικείμενη στη διάταξη του άρθρου 178 ΑΚ η με αριθμό .../30-8-1982 δημόσια διαθήκη του αποβιώσαντος Σ. Μ. συνταχθείσα ενώπιον συμβολαιογράφου και δημοσιευθείσα στις 20-1-2000 ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου, διαφορετικά και επικουρικά και για την περίπτωση που θα εκλαμβανόταν έγκυρη η άνω διαθήκη, ζητούσαν να μην περιορισθεί στη νόμιμη μοίρα το κληρονομικό δικαίωμά τους επί της κληρονομίας του άνω αποβιώσαντος και να μην συγκαταλέγεται μεταξύ των κληρονόμων το τιμώμενο με την ως άνω διαθήκη πρώτο αναιρεσίβλητο σωματείο, τέλος δε, διαφορετικά και επικουρικότερα, ζητούσαν να αναγνωρισθεί ότι η επίκληση κληρονομικών δικαιωμάτων από το τιμώμενο σωματείο αντίκειται στην αρχή της καλής πίστης και στα χρηστά ήθη και υπερβαίνει τον κοινωνικό και οικονομικό σκοπό του δικαιώματός του και επομένως είναι παράνομη και άκυρη και ουδεμία έννομη συνέπεια επαγόμενη. Επί της ως άνω κύριας αγωγής και έπειτα από ασκηθείσα πρόσθετη παρέμβαση του Ελληνικού Δημοσίου υπέρ του πρώτου αναιρεισβλήτου, εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 28/2002 οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου, με την οποία απορρίφθηκε η ως άνω αγωγή κατά την κύρια βάση της ως μη νόμιμη και ως αόριστη κατά τις δύο επικουρικές βάσεις της. Κατά της ως άνω υπ' αριθμ. 28/2002 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου, οι αναιρεσείοντες και ο Γ. Μ. άσκησαν ενώπιον του Εφετείου Ναυπλίου την από 23-4-2002 με αριθμό κατάθεσης 58/2002 έφεση και με αριθμό κατάθεσης 280/2006 πρόσθετους λόγους έφεσης. Επί της ως άνω εφέσεως και των προσθέτων λόγων εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 231/2007 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου, με την οποία έγινε δεκτή η έφεση, εξαφανίσθηκε η πρωτοβάθμια υπ' αριθμ. 28/2002 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου, κρίθηκε ότι η κύρια αυτή αγωγή είναι ορισμένη και νόμιμη κατά την κύρια βάση της και τις επικουρικές βάσεις και ακολούθως, συμφώνως προς το άρθρο 535 παρ. 1 ΚΠολΔ όπως ίσχυε προ της τροποποιήσεώς του με το άρθρο 16 παρ. 7 ν. 2915/2001, η υπόθεση αναπέμφθηκε προς εκδίκαση στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ναυπλίου. Οι αναιρεσείοντες και ο Γ. Μ., με την από 21-9-2007 κλήση τους ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου, έφεραν προς συζήτηση την κυρία αγωγή, δικάσιμος για τη συζήτηση της οποίας ορίστηκε η 18-9-2008 πλην όμως η συζήτησή της ματαιώθηκε. Με την από 12-6-2009 κλήση οι αναιρεσείοντες έφεραν προς συζήτηση την ως άνω αγωγή, δικάσιμος της οποίας αρχικά ορίσθηκε η 6-5-2010 και κατόπιν αναβολής η 1-12-2011. Κατά την τελευταία αυτή δικάσιμο η μετά από αναπομπή συζήτηση της κυρίας αγωγής αναβλήθηκε για τη δικάσιμο της 1-11-2012, οπότε η συζήτησή της αναβλήθηκε εκ νέου για τη δικάσιμο της 6-6-2013. Περαιτέρω, οι αναιρεσείοντες άσκησαν κατά του πρώτου αναιρεσιβλήτου την από 4-4-2006 και με αριθμό κατάθεσης ΤΠ/447/4-4-2006 επικουρική αγωγή περί κλήρου, στην οποία ρητά δηλώνουν ότι η αγωγή τους αυτή ασκείται επικουρικά και μόνον για την περίπτωση απορρίψεως αμετακλήτως της από 22-9-2000 κυρίας αγωγής αυτών και του Γ. Μ.. Ζήτησαν δε με την επικουρική αυτή αγωγή να αναγνωρισθεί το κληρονομικό τους δικαίωμα επί των ακινήτων της κληρονομίας του αποβιώσαντος Σ. Μ. και να υποχρεωθεί το εναγόμενο να αποδώσει το αναλογούν σε έκαστο ποσοστό επί των κληρονομιαίων ακινήτων. Στη συνέχεια και εν όψει της ασκήσεως της ως άνω επικουρικής αγωγής, τόσο το πρώτο αναιρεσίβλητο όσο και οι αναιρεσείοντες άσκησαν ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου παρεμπίπτουσες αγωγές, ο δε δεύτερος αναιρεσίβλητος Υπουργός των Οικονομικών άσκησε τρεις πρόσθετες παρεμβάσεις σε κάθε μία από τις δίκες που ανοίχθηκαν με επικουρικές και παρεμπίπτουσες αγωγές υπέρ του αναιρεσιβλήτου Σωματείου. Επί των ως άνω τριών αγωγών και προσθέτων παρεμβάσεων εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 852/2009 οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου, η οποία απέρριψε αυτές. Την επικουρική αγωγή απέρριψε ως απαράδεκτη, δεχθέν ότι, σύμφωνα με το άρθρο 219 παρ. 1 ΚΠολΔ, αγωγή υπό αίρεση δεν επιτρέπεται. Κατά της ως άνω υπ' αριθμ. 852/2009 οριστικής αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου οι αναιρεσείοντες άσκησαν την από 7-4-2010 και με αριθμό κατάθεσης 36/8-4-2010 έφεσή τους ενώπιον του Εφετείου Ναυπλίου, επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλομένη υπ' αριθμ. 131/2011 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου, η οποία απέρριψε την ασκηθείσα έφεση, δεχθέν ότι απαραδέκτως ασκήθηκε η επικουρική αυτή αγωγή μετά την έκδοση αποφάσεως επί της ως άνω από 22-4-2000 κύριας αγωγής, ήτοι μετά την έκδοση της υπ' αριθμ. 28/2002 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου. Ειδικότερα, το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφασή του δέχθηκε τα ακόλουθα: "... Ακολούθως, οι ενάγοντες, επισημαίνοντας ότι η εν λόγω υπό κρίση αγωγή τους ασκείται επικουρικά και μόνο για την περίπτωση απόρριψης με αμετάκλητη απόφαση, της ενώπιον του ίδιου ως άνω Δικαστηρίου από 22-9-2000 (αριθ. κατάθ. 3182/ΤΠ/299/2000) ασκηθείσας αγωγής των ίδιων και του Γ. Μ. κατά του εναγομένου, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 28/2000 απορριπτική απόφαση και κατά της οποίας έχουν ασκήσει την από 23-4-2002 (αριθ. κατάθ. 58/2002) έφεση και τους από 31-3-2006 πρόσθετους αυτής λόγους ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου, ζήτησαν: Α) να αναγνωρισθεί το νόμιμο κληρονομικό δικαίωμα του καθενός από αυτούς, επί των προπεριγραφέντων κληρονομιαίων ακινήτων, συνιστάμενο σε ποσοστό 1/8 εξ αδιαιρέτου δυνάμει της ανωτέρω δημόσιας διαθήκης του κληρονομούμενου, και Β) να υποχρεωθεί το εναγόμενο να αποδώσει στον καθένα από αυτούς το αντικείμενο της ως άνω εκ διαθήκης κληρονομιάς τους, ήτοι το αναλογούν στον καθένα τους ποσοστό συγκυριότητας 1/8 εξ αδιαιρέτου επί των ανωτέρω επίδικων κληρονομιαίων ακινήτων. Επίσης, ζήτησαν να απαγγελθεί, αφενός μεν κατά του Προέδρου του Δ.Σ. και νομίμου εκπροσώπου του εναγομένου, Χ. Π. του Ν., προσωπική κράτηση διάρκειας 6 μηνών, αφετέρου δε κατά του εναγομένου χρηματική ποινή ποσού 2.000 € για κάθε μελλοντική διατάραξη της συγκυριότητας του καθενός εξ αυτών επί των επίδικων ακινήτων, καθώς και για κάθε εν γένει παράβαση του διατακτικού της εκδοθησόμενης απόφασης και, τέλος, να υποχρεωθεί το εναγόμενο στην καταβολή των δικαστικών τους εξόδων. Όπως όμως εκτίθεται στην άνω αγωγή (αναφέρεται και στην υπό κρίση έφεση και προκύπτει άλλως τε, και από τα έγγραφα της δικογραφίας) το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ναυπλίου, με την υπ' αριθμ. 28/2000 απόφαση του, απέρριψε την από 22-9-2000 (αριθ. κατάθ. 3182/ΤΠ/299/2000) κύρια αγωγή των εναγόντων ως αβάσιμη. Έτσι, σύμφωνα με τις προαναφερόμενες νομικές αιτιολογίες η ως άνω υπό κρίση αγωγή, που έχει επικουρική βάση ασκείται με την αίρεση της απόρριψης με αμετάκλητη απόφαση της παραπάνω από 22-9-2000 αγωγής απαραδέκτως ασκήθηκε μετά την έκδοση οριστικής αποφάσεως επί της εν λόγω κύριας αγωγής, ενώ το παραδεκτό της επιγενόμενης επικουρικής σωρεύσεως περιορίζεται μέχρι τη συζήτηση επί της κυρίας αυτής αγωγής".

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο παρά το νόμο κήρυξε απαράδεκτη την ως άνω επικουρική αγωγή η οποία κατατέθηκε στις 4-4-2006 ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου, ακριβές αντίγραφο της οποίας επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα την 7-4-2006 στο πρώτο αναιρεσίβλητο σωματείο και την 5-4-2006 στον Υπουργό των Οικονομικών ως εκπρόσωπο του Ελληνικού Δημοσίου, καθ' όσον εσφαλμένως διέλαβε ότι μέχρι την 15-11-2001 (χρονικό σημείο εκδίκασης της ως άνω από 22-9-2000 κυρίας αγωγής ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου) είχε ολοκληρωθεί η πρώτη συζήτηση της κυρίας αυτής αγωγής ενώ πρώτη συζήτηση της ως άνω από 22-9-2000 κυρίας αγωγής είναι η μετ' αναπομπή συζήτηση, δικάσιμος της οποίας όπως προεκτέθηκε έχει οριστεί η 6-6-2013, γεγονός το οποίο όπως εκτέθηκε στη νομική σκέψη επιδρά στο παραδεκτό της ασκηθείσας επικουρικής αγωγής η οποία έπρεπε να έχει ασκηθεί μέχρι 6-6-2013 (χρονικό σημείο εκδικάσεως μετ' αναπομπή της κυρίας αγωγής).

Συνεπώς, ο πρώτος λόγος αναίρεσης με τον οποίο μέμφονται οι αναιρεσείοντες την προσβαλλομένη απόφαση ότι παρά το νόμο κήρυξε απαράδεκτη την ως άνω επικουρική αγωγή υποπέσαν στη πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 14 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Ακολούθως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο όμως από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλομένη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή των κατατεθέντων παραβόλων στους καταθέσαντες κατ' άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ, όπως η παράγραφος αυτή προστέθηκε με το άρθρο 12 παρ. 2 ν. 4055/2012, και να καταδικασθούν οι ηττώμενοι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων κατά το νόμιμο αίτημά τους (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 131/2011 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλομένη απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή των κατατεθέντων παραβόλων στους καταθέσαντες.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ, ως προς το πρώτο αναιρεσίβλητο και στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ ως προς τον δεύτερο αναιρεσίβλητο.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Φεβρουαρίου 2014.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 5 Μαρτίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ