Supreme Court dismisses appeal against expropriation compensation ruling regarding public road construction benefits.

Απόφαση 487 / 2021 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 487/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Μαρία Τζανακάκη, Αικατερίνη Βλάχου και Ευστάθιο Νίκα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Σεπτεμβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και τον Γενικό Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Δυτικής Ελλάδος, που κατοικοεδρεύει στην Πάτρα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Αντώνιο Αντωνίου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων:

1) α. Δήμου Πατρέων, β. Προσωρινής Ενιαίας Διοικούσας Επιτροπής του καταργηθέντος ΝΠΔΔ με την επωνυμία "Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας", που εδρεύει στην Αθήνα, ΑΚΠ 004,

2) α. Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης και Αποχέτευσης Πατρών, β. ΝΠΙΔ με την επωνυμία "Κληροδότημα Στεφάνου και Ελένης Καρανικολού", που εκπροσωπείται απ' τον Δήμαρχο Πατρέων, ΑΚΠ …,

3) Α. Λ., κατοίκου …, ΑΚΠ …,

4) α. Α. Γ. του Δ., β. Β. Γ. του Π., γ. Δ. Γ. του Α., δ. Μ. Γ. του Α., κατοίκων …, ε. Δ. Γ. του Α., κατοίκου ..., ΑΚΠ …,

5) α. Γ. Ρ. του Θ., β. Β. Ρ. του Κ., κατοίκων …, ΑΚΠ …,

6) α. Ε. Κ. του Γ., β. Χ. Γ. του Π., κατοίκων …, ΑΚΠ ...,

7) Γ. Ρ., κατοίκου …, ΑΚΠ …,

8) Α. Ρ. του Ν., κατοίκου …, ΑΚΠ …, …,

9) Α. Ρ. του Δ., κατοίκου …, ΑΚΠ …,

10) α. Θ. Τ. του Α., β. Σ. Τ. του Α., κατοίκων …, ΑΚΠ …,

11) α. Φ. Τ. του Α., β. Ν. Τ. του Α., γ. Β. Τ. του Α., δ. Δ. Τ. του Α., κατοίκων …, ΑΚΠ …,

12) α. Γ. Δ. του Δ., β. Δ. Δ. του Γ., κατοίκων …, ΑΚΠ ...,

13) α. Α. Δ. του Α., κατοίκου …, β. Α. Κ. του Γ., κατοίκου … (σημ.: εξωτερικού), γ. Χ. Μ. του Γ., κατοίκου …, ΑΚΠ …,

14) α. Ε. Ν. του Π., κατοίκου …, β. Π. Ν. του Π., κατοίκου …, γ. Ε. Ν. του Π., κατοίκου ..., ΑΚΠ …, …,

15) α. Α. Λ. - Μ. του Α., β. Ν. Λ. - Μ. του Α., κατοίκων …, γ. Ε. Λ. του Π., δ. Δ. Λ. του Α., κατοίκου Πατρών, ΑΚΠ …, …,

16) α. Γ. Δ. του Δ., κατοίκου …, β. εταιρίας με την επωνυμία "Γ. Δ. Δημογιαννόπουλος ΕΠΕ", ΑΚΠ …,

17) α. Β. Β. του Φ., κατοίκου …, β. Δ. Τ. του Β., κατοίκου …., ΑΚΠ … και …,

18) Κ. Τ. του Φ., κατοίκου …, ΑΚΠ …,

19) Δ. Τ. του Φ., κατοίκου Πατρών, ΑΚΠ …, …, …,

20) α. Κ. Τ. του Φ., β. Β. Β. του Φ., κατοίκων …, ΑΚΠ …,

21) Κ. Τ. του Φ., κατοίκου …, ΑΚΠ …,

22) Ι. - Κ. Μ. του Ν., κατοίκου …, ΑΚΠ … και

23) Ν. Ρ. του Γ., κατοίκου …,

εκ των οποίων οι 3ος, 9η, 12α, 12β, 16α και 16β εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Παναγιώτη (Τάκη) Ανδρονόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ. Οι λοιποί των αναιρεσιβλήτων δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-1-2014 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 438/2013 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Πατρών και συνεκδικάστηκε με τις αυτοτελείς αιτήσεις προσώπων, μεταξύ των οποίων και των ήδη αναιρεσιβλήτων, καθώς και με τις ανταιτήσεις και παρεμβάσεις των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 288/2017 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 25-01-2018 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Μαρία Τζανακάκη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο το αναιρεσείον και οι 3ος, 9η, 12α, 12β, 16α και 16β των αναιρεσιβλήτων όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

[I] Η κρινόμενη από 25-01-2018 (αρ.κατ. 5/26-1-2018) αίτηση αναίρεσης στρέφεται κατά της υπ'αριθμόν 288/2017 οριστικής απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, που εκδόθηκε με την ειδική διαδικασία του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (Ν. 2882/2001 και χάριν συντόμευσης ΚΑΑΑ).

Κατά την έννοια του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, αν κατά τη συζήτηση της αναίρεσης δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κάποιος από τους διαδίκους, ο Άρειος Πάγος ερευνά αυτεπαγγέλτως αν ο απολειπόμενος διάδικος επέσπευσε εγκύρως τη συζήτηση, οπότε συζητεί την υπόθεση σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι ή αν τη συζήτηση επέσπευσε ο αντίδικος του απολειπομένου διαδίκου, οπότε εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση για συζήτηση δεν επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα ο Άρειος Πάγος κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση και η υπόθεση επαναφέρεται για συζήτηση με νέα κλήτευση. Στην αντίθετη περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί (ΑΠ 1259/2017, ΑΠ 242/2015).

Κατά δε την παράγραφο 3 του ίδιου ως άνω άρθρου ορίζεται ότι αν μετέχουν περισσότεροι στη δίκη για την αναίρεση και δεν κλητεύθηκε κάποιος από αυτούς, η συζήτηση κηρύσσεται απαράδεκτη για όλους. Σε περίπτωση απλής ομοδικίας ,αν κάποιος δεν εκπροσωπηθεί από πληρεξούσιο δικηγόρο, η υπόθεση χωρίζεται και η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης χωρεί νομίμως, ως προς όσους εκπροσωπούνται από πληρεξούσιο δικηγόρο ή έχουν κλητευθεί νομίμως και κηρύσσεται απαράδεκτη ως προς τους λοιπούς.

Στην προκειμένη περίπτωση από τις υπ'αρ. .../20-9-2019 και .../20-1-2020 εκθέσεις επίδοσης του αρμόδιου δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών, Γεώργιου Μόσχου και της αρμόδιας δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Πατρών, Παναγιώτας Δροσοπούλου αντίστοιχα, τις οποίες προσκομίζουν οι παριστάμενοι 3ος,9η,12α και β και 16α και β αναιρεσίβλητοι, προκύπτει ότι με έγγραφη παραγγελία του δικηγόρου Πατρών, Τάκη Ανδρονόπουλου, ως πληρεξουσίου των ανωτέρω αναιρεσιβλήτων, που επισπεύδουν τη συζήτηση της υπόθεσης, ακριβές αντίγραφο της ένδικης αίτησης αναίρεσης με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση για συζήτηση, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα προς το αναιρεσείον, Ελληνικό Δημόσιο, όπως εκπροσωπείται νόμιμα, για να παρασταθεί στη σημερινή δικάσιμο, κατά την οποία τούτο εμφανίστηκε και παραστάθηκε νόμιμα κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά της από το οικείο πινάκιο.

Αντιθέτως, δεν εμφανίστηκε κανείς από τους λοιπούς αναιρεσιβλήτους, ενώ δεν προκύπτει, ότι αυτοί κλητεύθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα για να παρασταθούν κατά τη σημερινή δικάσιμο από τους ως άνω επισπεύδοντες αναιρεσιβλήτους, με τους οποίους συνδέονται με τον δικονομικό δεσμό της απλής ομοδικίας (ΑΠ 895/2020, ΑΠ 1045/2017).

Επομένως, κατ' εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 576 παρ.3 ΚΠολΔ, πρέπει να χωριστεί η υπόθεση ως προς τους παρισταμένους διαδίκους και να προχωρήσει η συζήτηση της υπόθεσης ως προς αυτούς,ενώ πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της υπόθεσης ως προς τους λοιπούς αναιρεσιβλήτους, οι οποίοι δεν έχουν κλητευθεί και δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο ,ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ.

Διάταξη περί δικαστικών εξόδων δεν θα περιληφθεί στην απόφαση αυτή, διότι δεν είναι οριστική (ΟλΑΠ 4/2013).

Από την επιτρεπτή κατ'αρ.561 αρ.2 ΚΠολΔ επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι αυτή εκδόθηκε ερήμην του ήδη 16ου αρ.α αναιρεσιβλήτου , Γ. Δ. (καθώς και ερήμην άλλων διαδίκων, που δεν αφορούν την παρούσα δίκη), ότι ο ανωτέρω 16α διάδικος είχε κλητευθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα ενώπιον του Εφετείου και ότι για το λόγο αυτό δικάστηκε σαν να ήταν παρών, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 19 παρ.7 εδ.δ'και 20 παρ.6 ΚΑΑΑ (βλ. σελ. 8β της προσβαλλόμενης απόφασης), πλην όμως στην ένδικη υπόθεση δεν τίθεται θέμα έρευνας της τελεσιδικίας της προσβαλλόμενης απόφασης και συνακόλουθα έρευνας του παραδεκτού της αίτησης αναίρεσης ως δικογράφου, κατ' απόφασης που εκδόθηκε ερήμην, εφόσον σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 22 παρ.1 εδ.α ΚΑΑΑ ,που ορίζει ότι «[…] κατά της απόφασης του Εφετείου περί οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης επιτρέπεται μόνο το ένδικο μέσο της αναίρεσης κατά τις διατάξεις του ΚΠολΔ […]», η προσβαλλόμενη ως άνω απόφαση δεν υπόκειται σε ανακοπή ερημοδικίας και είναι από τη δημοσίευσή της ανέκκλητη. Κατόπιν τούτου η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης έχει ασκηθεί νόμιμα και παραδεκτά ως δικόγραφο και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των κατ' ιδίαν λόγων αυτής (άρθρο 577 παρ.1 και 3 ΚΠολΔ).

Περαιτέρω από την επιτρεπτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης και των λοιπών διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 αρ.2 ΚΠολΔ) προκύπτει, αναφορικά με τη δικαστική πορεία της υπόθεσης, ότι το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο άσκησε την από 28-01-2014 (αρ.κατ. 34/2014) βασική του αίτηση κατά των ήδη παρισταμένων αναιρεσιβλήτων, ως προς τους οποίους ερευνάται κατά τα ανωτέρω η παρούσα υπόθεση –αλλά και κατά των λοιπών αναιρεσιβλήτων ως προς τους οποίους η συζήτηση της υπόθεσης κηρύχθηκε απαράδεκτη– με την οποία επικαλούμενο ότι κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση για λόγους δημόσιας ωφέλειας με την υπ' αριθμόν 1126517/5590/Δ0010/6-10-2010 Κοινή Απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων και ειδικότερα για την κατασκευή ανισόπεδου κόμβου σύνδεσης των παραγλαύκιων αρτηριών με το Νέο Λιμένα Πατρών, έκτασης 17611,22 μ² ,στην περιοχή του Δήμου Πατρέων, ανέφερε ότι απαλλοτριώθηκαν μεταξύ άλλων ιδιοκτησιών και οι ιδιοκτησίες των αναιρεσιβλήτων (3ου ,9ης,12α και β και 16α και β) με αριθμό Κτηματολογικού Πίνακα (ΑΚΠ) …,…,… και … αντίστοιχα• ότι επί της από 20-02-2012 (αρ.κατ. 649/2012) αίτησής του ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών εκδόθηκε η υπ'αρ. 438/2013 απόφαση, η οποία καθόρισε –μεταξύ άλλων θεμάτων που δεν αφορούν την αναιρετική δίκη– την προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος της ΑΚΠ … ιδιοκτησίας στο ποσό των 150 ευρώ/ μ², της υπ' αρ.

ΑΚΠ … ιδιοκτησίας σε 270 ευρώ /μ², της ΑΚΠ 010 ιδιοκτησίας σε 88 ευρώ/μ² και της ΑΚΠ … ιδιοκτησίας σε 95 ευρώ /μ² και ότι οι τιμές αυτές είναι υψηλότερες της πραγματικής αξίας των επιδίκων ως άνω τεσσάρων ιδιοκτησιών. Με το ιστορικό αυτό ζήτησε να καθοριστεί η οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος σε μικρότερη τιμή και ειδικότερα, για την ΑΚΠ … στο ποσό των 120 ευρώ /μ², για την ΑΚΠ … στο ποσό των 210 ευρώ /μ², για την ΑΚΠ … στο ποσό των 68 ευρώ /μ² και για την ΑΚΠ … ιδιοκτησία στο ποσό των 72 ευρώ /μ², όπως και για τα επικείμενα αυτών, καθώς επίσης,να μην προσδιοριστεί ιδιαίτερη αποζημίωση για ορισμένα ακίνητα ,κατά τα αναλυτικά εκτιθέμενα στην ανωτέρω αίτηση, με την επισήμανση ότι το κεφάλαιο για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για τα επικείμενα και περί μη καθορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης δεν αφορούν την παρούσα αναιρετική δίκη.

Η ανωτέρω βασική αίτηση του αναιρεσείοντος (28-01-2014 με αρ.κατ. 34/2014) για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος, συνεκδικάστηκε μεταξύ άλλων αυτοτελών αιτήσεων, ανταιτήσεων και παρεμβάσεων, που επίσης δεν αφορούν την αναιρετική δίκη, με τις αυτοτελείς αιτήσεις των παρισταμένων αναιρεσιβλήτων και ειδικότερα, με την από 10-01-2014 (αρ.κατ. 2/10-1-2014) αίτηση του 3ου αναιρεσιβλήτου (ΑΚΠ …), με την από 04-12-2013 (αρ.κατ. 1/10-1-2014) αίτηση της 9ης αναιρεσίβλητης (ΑΚΠ …), με την από 14-1-2014 (αρ.κατ. 8/17-1-2014) αίτηση των 12α και β αναιρεσιβλήτων (ΑΚΠ …) και με την από 14-01-2014 (αρ.κατ. 7/17-1-2014) αίτηση της ήδη 16β αναιρεσίβλητης ΕΠΕ (ΑΚΠ …).

Με τις ανωτέρω αυτοτελείς αιτήσεις οι τότε αιτούντες και ήδη παριστάμενοι αναιρεσίβλητοι ζητούσαν να καθοριστεί η οριστική τιμή μονάδος αποζημίωση για το έδαφος των ιδιοκτησιών τους σε μεγαλύτερο ποσό από εκείνο, που καθορίστηκε προσωρινά και επί πλέον οι ήδη 3ος και 9η αναιρεσίβλητοι ιδιοκτήτες των ΑΚΠ … και ΑΚΠ … ιδιοκτησιών ζητούσαν να αρθεί το τεκμήριο ωφέλειας ως παρόδιοι ιδιοκτήτες και η σε βάρος τους υποχρέωση αυτοαποζημίωσης , ώστε να αποζημιωθούν πλήρως διότι, όπως υποστήριζαν, δεν είχαν ωφεληθεί από την εκτέλεση του έργου.

Επίσης, οι ανωτέρω 3ος και 9η των αναιρεσιβλήτων ζητούσαν να καθοριστεί ιδιαίτερη αποζημίωση για το εναπομείναν εκτός της απαλλοτρίωσης τμήμα της ιδιοκτησίας τους. Το κεφάλαιο αυτό επίσης δεν αφορά την αναιρετική δίκη. Τονίζεται στο σημείο αυτό, ότι οι 12α και β και 16β αναιρεσίβλητοι είχαν ασκήσει ανταίτηση, με όμοιο περιεχόμενο με τις αυτοτελείς ως άνω αιτήσεις τους, η οποία απορρίφθηκε ως απαράδεκτη για το λόγο αυτό (βλ.

για το ζήτημα τούτο σελ. 9β της προσβαλλόμενης απόφασης), Επί της βασικής αίτησης του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου και των αυτοτελών αιτήσεων των παρισταμένων αναιρεσιβλήτων εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, η οποία, κατά το ενδιαφέρον την αναιρετική δίκη μέρος, καθόρισε ως οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος για τις ιδιοκτησίες ΑΚΠ … και ΑΚΠ … το ποσό των 250 ευρώ/μ², για την ΑΚΠ … ιδιοκτησία το ποσό των 120 ευρώ/μ² και τέλος για την ΑΚΠ … ιδιοκτησία το ποσό των 220 ευρώ/ μ² .

Επί πλέον, ήρε το τεκμήριο ωφέλειας ως προς τις ιδιοκτησίες ΑΚΠ … και ΑΚΠ … και την υποχρέωση αυτοαποζημίωσης για τα τμήματα αυτών, επιφάνειας 190,19 μ² και 89,51 μ² αντίστοιχα, ώστε οι ιδιοκτήτες αυτών (3ος και 9η αναιρεσίβλητοι) να αποζημιωθούν για όλη την απαλλοτριούμενη έκταση των ακινήτων τους.

[II] Από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 17 παρ.2 και 3 του ισχύοντος Συντάγματος και 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα δικαιώματα του ανθρώπου (ΕΣΔΑ), συνάγεται, ότι για τον προσδιορισμό της "πλήρους αποζημίωσης" λαμβάνεται υπόψη η αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου κατά το χρόνο συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου της αίτησης καθορισμού (προσωρινού ή οριστικού, σε περίπτωση παράλειψης του προσωρινού) της αποζημίωσης αυτής, καθώς και η δαπάνη του ιδιοκτήτη του απαλλοτριούμενου ακινήτου (ΟλΑΠ 8/1999). Ως πλήρης δε αποζημίωση νοείται η αποζημίωση, που παρέχει στον ιδιοκτήτη τη δυνατότητα αντικατάστασης του απαλλοτριωθέντος με άλλο ισάξιο.

Επίσης, κατά το άρθρο 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) «1. Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου».

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ως πρόσοδος νοείται η προερχόμενη από τη φύση και τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του απαλλοτριωμένου ακινήτου, ως εκ του είδους, της θέσης, της μορφής και του προορισμού του σε σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται. Ως κριτήριο, δηλαδή, διαφοροποίησης και στοιχείο αξιολόγησης αποτελεί, επί αγροτικού ακινήτου, αν τούτο είναι γόνιμο ή άγονο, ξηρικό ή ποτιστικό, φυτεία ή χέρσο και επί αστικού ακινήτου, αν είναι εντός ή εκτός σχεδίου, εντός ή εκτός ζώνης, ποίοι είναι σε κάθε περίπτωση οι όροι δόμησης, τα ποσοστά κάλυψης και αντιπαροχής και ο συντελεστής εμπορικότητας, σε σχέση, πάντως, με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται το ακίνητο (ΑΠ 212/2016, ΑΠ 1175/2015, ΑΠ 327/2013).

Όμως, η εν λόγω διάταξη δεν καθιερώνει αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο κριτήρια, προκειμένου να διαγνωστεί η πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου κατά τον κρίσιμο χρόνο έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή αν λάβει υπόψη άλλα τέτοια, αλλά παρέχει μόνο οδηγίες για το πώς πρέπει να καθορίζεται η πραγματική αξία.

Το δικαστήριο μπορεί να στηρίζει την κρίση του, για την πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου, αν ληφθεί υπόψη η χρησιμοποιούμενη στην παραπάνω διάταξη λέξη "ιδίως", σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει κατάλληλα. Η σχετική για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου κρίση του ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και, ως εκ τούτου, δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ (ΑΠ 895/2020, ΑΠ 319/2019, ΑΠ 682/2019 , ΑΠ 1175/2015, ΑΠ 1021/2015, ΑΠ 844/2015).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 του Ν. 653/ 1977 "περί υποχρεώσεων των παρόδιων ιδιοκτητών για την διάνοιξη εθνικών οδών κ.λπ." όπως συμπληρώθηκε με το άρθρο 62 παρ. 9 και 10 του Ν. 947/1979, αναφορικώς με την εφαρμογή αυτών και στις περιπτώσεις των προς βελτίωση των υφισταμένων οδών πραγματοποιούμενων νέων χαράξεων ή διαπλατύνσεων αυτών ή τμημάτων καθώς και των επαρχιακών οδών για το μέχρι 20 μέτρων πλάτος αυτών, προκειμένου περί διανοίξεως εκτός σχεδίου πόλεων εθνικών οδών πλάτους κατάληψης 30 μέτρων,(το οποίο με το άρθρο 14 παρ.1 του Ν. 1349/1983 σε συνδ.

με το άρθρο 6 παρ.14 του Ν. 2052/1992 αυξήθηκε σε πενήντα μέτρα) οι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες κάθε πλευράς υποχρεούνται σε αποζημίωση ζώνης πλάτους 15 μέτρων, που ήδη με τις ως άνω διατάξεις αυξήθηκε σε είκοσι πέντε μέτρα (ΑΠ 53/2018, ΑΠ 346/2012), με τη συμμετοχή τους στις δαπάνες της απαλλοτριώσεως των καταλαμβανόμενων από τις οδούς αυτές ακινήτων.

Κατά δε την παράγραφο 3 του αυτού άρθρου, ως ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες, για την εφαρμογή του, θεωρούνται εκείνοι των οποίων τα ακίνητα αποκτούν πρόσωπο επί των διανοιγομένων οδών, ενώ κατά την παράγραφο 4 αυτού, "όταν οι δικαιούχοι της αποζημιώσεως για την απαλλοτρίωση είναι υπόχρεοι για την πληρωμή αυτής επέρχεται συμψηφισμός δικαιωμάτων και υποχρεώσεων".

Έτσι με τη διάταξη της παρ.3 του ως άνω άρθρου εισάγεται τεκμήριο ωφέλειας για τους ιδιοκτήτες ακινήτων, τα οποία με τη διάνοιξη εθνικής οδού αποκτούν πρόσωπο σ'αυτή. Το τεκμήριο αυτό κρίθηκε αρχικά ως αμάχητο, που σημαίνει ότι οι παρόδιοι ιδιοκτήτες δεν μπορούν να το ανατρέψουν αποδεικνύοντας την έλλειψη ωφέλειάς τους από την διάνοιξη εθνικής οδού.

Οι ανωτέρω διατάξεις του άρθρου αυτού (παρ. 1, 3, 4) αντίκεινται στο άρθρο 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), που μετά την επικύρωσή της με το Ν.Δ. 53/1974, αποτελεί εσωτερικό δίκαιο και υπερισχύει κάθε άλλης διατάξεως του ημεδαπού δικαίου, κατ' άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος και επομένως το καθιερούμενο με αυτές τεκμήριο ισχύει ως μαχητό και ο ισχυριζόμενος, ότι το απομένον τμήμα του ακινήτου του δεν ωφελείται, αλλά αντιθέτως ζημιώνεται από την απαλλοτρίωση, μπορεί, αποδεικνύοντας το αντίθετο της τεκμαιρομένης ωφελείας, δηλαδή την επικαλούμενη ζημία του, και ανατρέποντας το ως άνω μαχητό τεκμήριο, να αποζημιωθεί και για την αυτοαποζημιούμενη έκτασή του.

Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των παραγράφων 1 και 4 του άρθρου 33 του Ν. 2971/ 2001 προκύπτει, ότι τα στοιχεία για την ωφέλεια ή μη του ακινήτου διευρύνονται και ότι, εκτός από την πρόσοψη επί της διανοιγόμενης οδού, που προέβλεπε ο ως άνω νόμος 653/1977, ορίζονται (ενδεικτικά) και η δυνατότητα πρόσβασης του ακινήτου στο έργο, που περιλαμβάνεται στη ζώνη απαλλοτρίωσης, η δημιουργία επιπτώσεων στις χρήσεις του ακινήτου και η, κατά τις ισχύουσες διατάξεις, αρτιότητα και οικοδομησιμότητα του ακινήτου. Έτσι, ο ισχυριζόμενος ότι το απομένον τμήμα του ακινήτου του δεν ωφελείται, αλλά αντιθέτως ζημιώνεται από την απαλλοτρίωση, μπορεί, αποδεικνύοντας το αντίθετο της τεκμαιρόμενης ωφέλειας, δηλαδή την επικαλούμενη ζημία του, ανατρέποντας το ως άνω μαχητό τεκμήριο, να αποζημιωθεί και για την αυτοαποζημιούμενη έκτασή του και να ζητήσει τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης και γι' αυτήν (ΑΠ 346/2012, ΑΠ 1009/2011).

Η αξίωση αυτή του ιδιοκτήτη του απαλλοτριωθέντος ακινήτου εισήγετο προς κρίση, κατά την τακτική διαδικασία, ενώπιον του αρμοδίου πολιτικού δικαστηρίου, διότι, κατά την κρατούσα αρχικά στην νομολογία άποψη (ΟλΑΠ 8/1999), δεν ήταν αντικείμενο της δίκης για τον προσδιορισμό της τιμής μονάδος αποζημιώσεως, άποψη που κρίθηκε, ότι παραβιάζει το άρθρο 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της Ε.Σ.Δ.Α. (ΟλΑΠ 10/ 2004).

Περαιτέρω, κατά τις διατάξεις του άρθρου 33 παρ. 1, 2, 3, 6 και 7 του Ν. 2971/2001, το τεκμήριο της ωφέλειας των ιδιοκτητών κατά τις διατάξεις του Νόμου 653/1977 (ΦΕΚ 2142 Α'), που είναι πλέον μαχητό, κρίνεται μετά την κήρυξη της απαλλοτρίωσης, από το αρμόδιο για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης Εφετείo, κατά την ειδική διαδικασία της παρ. 1 του άρθρου αυτού (ΑΠ 318/2016, ΑΠ 423/2016, ΑΠ 410/2015).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση γιατί δεν έχει καθόλου ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ο από αυτήν λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν, από το αιτιολογικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν προκύπτουν σαφώς και επαρκώς τα πραγματικά εκείνα περιστατικά που είναι κατά το νόμο αναγκαία για την εφαρμογή, στη συγκεκριμένη περίπτωση, του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε, όπως και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με συνέπεια να μην είναι δυνατός ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή όχι εφαρμογής του κανόνα αυτού του ουσιαστικού δικαίου.

Αντίθετα, δεν ιδρύεται λόγος αναίρεσης, κατά τη διάταξη αυτή, όταν οι ελλείψεις της απόφασης ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση και στάθμισή τους και στην αιτιολόγηση του εξαγομένου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανελέγκτως κατά το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος, ούτε εξ αιτίας του ότι το δικαστήριο δεν αναλύει τα μη συνιστώντα αυτοτελείς ισχυρισμούς επιχειρήματα των διαδίκων, οπότε ο σχετικός λόγος αναίρεσης απορρίπτεται ως απαράδεκτος (ΑΠ 1257/2019, ΑΠ 1681/2018, ΑΠ 1678/2017).

[ΙΙΙ] Στην προκειμένη περίπτωση με τον 1ο λογο της αίτησης αναίρεσης το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια εκ του άρθρου 559αρ.19 ΚΠολΔ για την εκ πλαγίου παραβίαση της ουσιαστικού κανόνα δικαίου διάταξης του άρθρου 13 παρ.1 ΚΑΑΑ, με την ειδικότερη αιτίαση, ότι το Εφετείο, κατά τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης των απαλλοτριούμενων ακινήτων, διέλαβε ανεπαρκή και αντιφατική αιτιολογία ως προς την αξία κάθε ακινήτου, αναλόγως της φύσης, του προορισμού και των ιδιαιτεροτήτων αυτού, κατά τον κρίσιμο χρόνο, χωρίς να προκύπτουν τα προσδιοριστικά κριτήρια, που έλαβε υπόψη του ,κατά την εκτίμηση της εμπορικής αξίας αυτού, ζήτημα ουσιώδες για το αποτέλεσμα της δίκης και έτσι στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, διότι δεν είναι εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος για την ορθή υπαγωγή των αποδειχθέντων περιστατικών στο πραγματικό του ανωτέρω ουσιαστικού κανόνα δικαίου ,τον οποίο παραβίασε εκ πλαγίου.

Επίσης με τον 2ο αναιρετικό λόγο το αναιρεσείον αποδίδει την ίδια αναιρετική πλημμέλεια της έλλειψης νόμιμης βάσης, για την εκ πλαγίου παραβίαση της ουσιαστικής διάταξης του άρθρου 33 παρ.1 Ν.2971/2001, με την αιτίαση ότι το Εφετείο, με το να δεχθεί ότι οι ιδιοκτησίες του 3ου και της 9ης των αναιρεσιβλήτων , με αρ. ΑΚΠ … και ΑΚΠ … ,δήθεν δεν ωφελούνται άμεσα από την εκτέλεση του έργου και ειδικότερα, ότι δεν είναι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες και ότι πρέπει να αποζημιωθούν πλήρως για το σύνολο της έκτασης των απαλλοτριουμένων τμημάτων των ιδιοκτησιών τους, διέλαβε ελλιπή αιτιολογία ως προς τα διευρυμένα κριτήρια ,που απαιτεί η ανωτέρω διάταξη νόμου ως προς τη δυνατότητα πρόσβασης κάθε ακινήτου στο έργο, ως προς τις επιπτώσεις στις χρήσεις της γης κάθε ακινήτου και την αρτιότητα και οικοδομησιμότητα αυτού, ζητήματα, που ήταν κρίσιμα για το αποτέλεσμα της δίκης, αναφορικά με την ανατροπή του τεκμηρίου ωφέλειας και της υποχρέωσης αυτοαποζημίωσης και έτσι στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, διότι δεν καθίσταται εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος για την ορθή ή μη εφαρμογή της ανωτέρω ουσιαστικής διάταξης του άρθρου 33 παρ.1 Ν. 2971/2001, την οποία η προσβαλλόμενη απόφαση παραβίασε εκ πλαγίου.

Στην προκειμένη περίπτωση από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως αναιρετικά περί των πραγμάτων τα ακόλουθα αναφορικά με τα ερευνώμενα ζητήματα των αναιρετικών λόγων:

«| […] Από την εκτίμηση της ένορκης κατάθεσης του μάρτυρα,που περιέχεται στα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης, καθώς και από το σύνολο των εγγράφων, που προσκομίζουν οι διάδικοι, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ειδικά ο κτηματολογικός πίνακας, το κτηματολογικό διάγραμμα, τεχνικές εκθέσεις και φωτογραφίες, αλλά και τα πρακτικά της δίκης για τον προσωρινό προσδιορισμό αποζημίωσης με τις περιλαμβανόμενες σ' αυτά καταθέσεις μαρτύρων, αποδείχθηκαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

Με την υπ' αριθ. 1126517/5590/Δ0010/6-10-2010 Κοινή Απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 442/ΑΑΠ/22-10-2010, κηρύχθηκε για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή ανισόπεδου κόμβου σύνδεσης των Παραγλαύκιων αρτηριών με το Νέο Λιμένα Πατρών, αναγκαστική απαλλοτρίωση, έκτασης συνολικού εμβαδού 17.611,22 τ.μ., κείμενης στο Δήμο Πατρέων.

Η απαλλοτριούμενη έκταση απεικονίζεται με κλίμακα 1: 1000 στο με αριθμό σχεδίου ... από 17-05-2009 κτηματολογικό διάγραμμα, που έχει συντάξει η εταιρία "Ν. Τ. και Συνεργάτες Ε.Ε." και έχει θεωρήσει στις 20-11-2009 ο Διευθυντής της 12ης Δ/νσης του ΥΠΟ.ΜΕ.ΔΙ. I. Σ. και τον από Μαΐου 2009 κτηματολογικό πίνακα που έχει συντάξει η ίδια ως άνω εταιρία και έχει θεωρήσει ο ως άνω Διευθυντής της 12ης Δ/νσης στις 20-11-2009.

Η απαλλοτριούμενη έκταση απεικονίζεται ομοίως με κλίμακα 1: 1000 στο με αριθμό σχεδίου ... κτηματολογικό διάγραμμα, που έχει συντάξει κατόπιν συμπλήρωσης-διόρθωσης η ίδια ως άνω εταιρία και έχει θεωρήσει στις 24-01-2012 η Διευθύντρια της 12ης Δ/νσης του ΥΠΟ.ΜΕ.ΔΙ. Ελ. Δημητρίου, καθώς και στον από 24-1-2012 κτηματολογικό πίνακα που έχει συντάξει η ίδια εταιρία και έχει θεωρήσει η ίδια Διευθύντρια της 12ης Δ'νσης στις 24-01-2012.

Η ανωτέρω απαλλοτρίωση κηρύχθηκε υπέρ και σε βάρος του Ελληνικού Δημοσίου και των παρόδιων ιδιοκτητών και η συντέλεσή της θα γίνει με δαπάνες του Ελληνικού Δημοσίου, που θα καλυφθούν από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων της Γ.Γ. Δημοσίων Έργων (έργο 2005ΣΕ07130019 της ΣΑΕ071/3) και των παρόδιων ιδιοκτητών. Η ως άνω απαλλοτριούμενη έκταση βρίσκεται στην περιοχή ..., στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου Πατρέων, εκτός ορίου σχεδίου πόλεως και απέχει περί τα … χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης.

Με το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Πατρέων του έτους 2009, που εγκρίθηκε με την υπ' αριθ. .../.../23-11-2011 απόφαση του Γ.Γ. ΑΔΠΔΕΙ (ΦΕΚ 358/ΑΑΠ/30-12-2011), η εν λόγω περιοχή χαρακτηρίστηκε ως επιχειρησιακό κέντρο, με συνέπεια να παρέχεται η δυνατότητα ανάπτυξης σ' αυτήν οποιασδήποτε επιχείρησης, μάλιστα δε, η λειτουργία του νέου λιμανιού της Πάτρας σε εγγύτατη απόσταση ευνοεί την ανάπτυξη επιχειρήσεων, αν και μετά το έτος 2011, λόγω των δυσμενών οικονομικών συνθηκών της χώρας, παρατηρείται δυστοκία στην έναρξη λειτουργίας οποιωνδήποτε επιχειρήσεων σ' ολόκληρη την επικράτεια και επομένως και στη συγκεκριμένη περιοχή. Περαιτέρω, η ίδια περιοχή εμφανίζει βιομηχανικό-βιοτεχνικό χαρακτήρα και παρουσιάζει εμπορική δραστηριότητα, προσανατολισμένη, κυρίως, σε μεγάλες επιχειρήσεις, όπως εκθέσεις αυτοκινήτων, επίπλων, μηχανουργεία, πρατήρια υγρών καυσίμων, μεγάλα σούπερ μάρκετ κ.λ.π., αξιοσημείωτη δε είναι η λειτουργία, πλησίον της έκτασης αυτής, του εμπορικού και ψυχαγωγικού κέντρου της ..., ενώ πρέπει να αναφερθεί ότι σε κοντινή απόσταση βρίσκονται και οι εγκαταλελειμμένες κτιριακές εγκαταστάσεις των βιομηχανιών "..." και "...".

Οι απαλλοτριούμενες ιδιοκτησίες, όπως αυτές εμφαίνονται στο κτηματολογικό διάγραμμα, διακρίνονται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες ακινήτων και συγκεκριμένα σ' εκείνες που βρίσκονται:

α) εντός του οικισμού ... με πρόσοψη στην Παλαιά Εθνική Οδό (στο εξής Π.Ε.Ο.) Πατρών-Πύργου, η οποία ταυτίζεται με την οδό Ακτής Δυμαίων,

β) εντός του οικισμού ... χωρίς πρόσοψη στην Π.Ε.Ο. Πατρών-Πύργου,

γ) εκτός του οικισμού ... με πρόσοψη στην Π.Ε.Ο. Πατρών-Πύργου και

δ) εκτός του οικισμού ..., χωρίς πρόσοψη στην Π.Ε.Ο. Πατρών-Πύργου, η δε αξία κάθε ακινήτου είναι ανάλογη με τη θέση του, συνεκτιμουμένων και των τυχόν ιδιομορφιών ή άλλων παραμέτρων, που συντελούν στην αύξηση ή στη μείωση της αξίας του.

Με την από 07-10-2011 "έκθεση αντικειμενικής αξίας απαλλοτριούμένων ακινήτων" της υπαλλήλου της Κτηματικής Υπηρεσίας Νομού Αχαΐας, Δ. Β., η οποία εξετάστηκε ως μάρτυρας και στην ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών διεξαχθείσα δίκη για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης, ορίστηκαν οι τιμές των ακινήτων που απαλλοτριώνονται, με βάση την κατάταξή τους στις προαναφερθείσες τέσσερις κατηγορίες, ως εξής:

α) για την πρώτη κατηγορία στο ποσό των € 350/τ.μ.,

β) για τη δεύτερη κατηγορία στο ποσό των €200/τ.μ.,

γ) για την τρίτη κατηγορία στο ποσό των € 112,45/τ.μ. εφόσον είναι ανεξάρτητη ιδιοκτησία και στο ποσό των € 101,21/τ.μ. εφόσον είναι συνιδιοκτησία και

δ) για την τέταρτη κατηγορία στο ποσό των € 86,50/τ.μ. εφόσον είναι ανεξάρτητη ιδιοκτησία και στο ποσό των € 77,85/τ.μ. εφόσον είναι συνιδιοκτησία.

Ακολούθως, προκειμένου να εξασφαλιστεί η άμεση έναρξη του έργου της κατασκευής του ανισόπεδου κόμβου σύνδεσης ίων Παραγλαύκιων αρτηριών με το Νέο Λιμένα Πατρών, πριν τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης, έλαβε χώρα επίταξη ορισμένων από τα απαλλοτριούμενα ακίνητα, που η κατάληψη τους ήταν απολύτως αναγκαία για την πραγματοποίηση εργασιών, μεταξύ δε αυτών ήταν τα με ΑΚΠ …, …, …., …, …, …, …, …, …, … ακίνητα. Για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης που έπρεπε να καταβληθεί στους ιδιοκτήτες των ακινήτων αυτών, λόγω της επίταξης και της συνεπεία αυτής στέρησης της χρήσης τους από τους ιδιοκτήτες τους, επιλήφθηκε αρμόδια Επιτροπή της Ειδικής Υπηρεσίας Δημοσίων Έργων / Μεγάλα Έργα Δυτικής Ελλάδας (στο εξής Ε.Υ.Δ.Ε.-Μ.Ε.Δ.Ε.) του Υπουργείου Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, που συστήθηκε για το σκοπό τούτο, η οποία συνέταξε τρεις πίνακες με τις τιμές των επικειμένων των απαλλοτριούμενων ακινήτων και καθόρισε την αποζημίωση στέρησης της χρήσης των επιταχθέντων ακινήτων με βάση την εκτιμηθείσα θέση του κάθε ακινήτου, την εκτιμηθείσα αξία ανά τ.μ., το εμβαδόν της επιφάνειάς του και τη χρονική διάρκεια ισχύος της επίταξης, λαμβάνοντας κατά το χρόνο εκείνο (τέλη του 2011 και αρχές του 2012) ως αξία το ενιαίο ποσό των € 510 ανά τ.μ.:

α) για το ακίνητο με ΑΚΠ …, ως ευρισκόμενα εντός οικισμού με πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών -Πύργου,

β) για το ακίνητο με ΑΚΠ …, ως ευρισκόμενο εκτός οικισμού, πλην όμως εντός ζώνης οικισμού, χωρίς πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών-Πύργου, αλλά με πρόσοψη στην παραγλαύκια οδό, το οποίο αποτελεί συνέχεια του με ΑΚΠ … ακινήτου προς τη θάλασσα,

γ) για τα ακίνητα με ΑΚΠ …, …, και … ως ευρισκόμενα εκτός οικισμού με πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών-Πύργου,

δ) για το ακίνητο με ΑΚΠ …, ως ευρισκόμενo εντός οικισμού χωρίς πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών-Πύργου, αλλά σε οδό παράλληλη και χαμηλότερης στάθμης με αυτήν.

Ειδικώς σε σχέση με τη θέση των με ΑΚΠ …, …, … και … απαλλοτριωθέντων ακινήτων και την κατάταξή τους σε κάποια από τις ανωτέρω τέσσερις κατηγορίες πρέπει να σημειωθεί ότι τα ακίνητα αυτά δεν έχουν πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών - Πύργου (Ακτή Δυμαίων), αλλά σε οδό παράπλευρη (βοηθητική), παράλληλη και σε ασήμαντο βαθμό χαμηλότερης στάθμης από την ανωτέρω ΠΕΟ (βλ. προσκομιζόμενες φωτογραφίες), η δε επικοινωνία με την οδό Αττικής Δυμαίων επιτυγχάνεται με ευθεία κίνηση, σε απόσταση λίγων μέτρων, κατά μήκος της πρόσοψης των παραπάνω τεσσάρων ακινήτων και ανάλογα με τη θέση του καθενός απ' αυτά, με αποτέλεσμα να θεωρείται ότι οι εν λόγω ιδιοκτησίες δεν υστερούν σε σχέση με τις ιδιοκτησίες που έχουν πρόσοψη επί της οδού Ακτής Δυμαίων και ως εκ τούτου κρίνεται ορθό να καταταχθούν, κατά παρέκκλιση, στην υπό στοιχείο α'κατηγορία ακινήτων (εντός οικισμού με πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών-Πύργου). Επίσης, τα με ΑΚΠ …, …, … και … ακίνητα, αν και βρίσκονται εκτός οικισμού (τα τρία πρώτα χωρίς πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών-Πύργου και το τέταρτο με πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών-Πύργου), εντούτοις βρίσκονται εντός Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ) και η δόμηση επιτρέπεται με ειδικούς όρους, με συνέπεια η αξία τους να κυμαίνεται για μεν το πρώτο εξ αυτών μεταξύ εκείνης των ακινήτων των κατηγοριών υπό στοιχεία β' - δ', για δε το δεύτερο εξ αυτών μεταξύ των υπό στοιχεία α'-γ' κατηγοριών.

Με βάση τα ανωτέρω:

(i) οι ιδιοκτησίες με ΑΚΠ …, …, …, …, … και … εντάσσονται στην υπό στοιχείο α' κατηγορία των ακινήτων που βρίσκονται εντός του οικισμού ... με πρόσοψη στην Π.Ε.Ο. Πατρών-Πύργου,

(ii) οι ιδιοκτησίες με ΑΚΠ …, …, …, …, … και … εντάσσονται στην υπό στοιχείο β ' κατηγορία ακινήτων που βρίσκονται εντός του οικισμού ... χωρίς πρόσοψη στην Π.Ε.Ο. Πατρών-Πύργου,

(iii) οι ιδιοκτησίες με ΑΚΠ …, …, …, … και … εντάσσονται στην υπό στοιχείο γ' κατηγορία ακινήτων που βρίσκονται εκτός του οικισμού ... με πρόσοψη στην Π.Ε.Ο. Πατρών-Πύργου και

(iv) οι ιδιοκτησίες με ΑΚΠ …, … και … εντάσσονται στην υπό στοιχείο δ' κατηγορία ακινήτων που βρίσκονται εκτός του οικισμού ... χωρίς πρόσοψη στην Π.Ε.Ο. Πατρών- Πύργου. Ειδικώς δε ως προς τις ιδιοκτησίες με ΑΚΠ …, …, …, και … κρίνεται ότι αυτές δεν εντάσσονται σε καμία από τις ανωτέρω κατηγορίες, αλλά συνιστούν νέες κατηγορίες (υπό στοιχεία ζ και στ') και συγκεκριμένα

(v) οι με ΑΚΠ …, … και … ιδιοκτησίες συνιστούν την κατηγορία των ακινήτων που βρίσκονται εντός ζώνης οικισμού χωρίς πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών-Πύργου (ε' κατηγορία) και

(vi) η με ΑΚΠ … ιδιοκτησία συνιστά την κατηγορία του ακινήτου που βρίσκεται εντός ζώνης οικισμού με πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών-Πύργου (στ' κατηγορία).

Περαιτέρω, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση της αίτησης για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης, ο εξετασθείς μάρτυρας Δ. Λ. κατέθεσε με την ιδιότητα του Προϊσταμένου της ΕΥΔΕ/ΜΕΔΕ ότι οι τιμές που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή του Υπουργείου κατά την επίταξη των απαλλοτριωθέντων ακινήτων ήταν μεγαλύτερες από τις πραγματικές, έτσι ώστε να είναι δελεαστικές και να προχωρήσει το έργο, άποψη, που αν και υποστήριξε και η προαναφερθείσα μάρτυρας της Κτηματικής Υπηρεσίας (Δ.

Β.), εντούτοις δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή, αφενός μεν επειδή η ληφθείσα για τον υπολογισμό της αποζημίωσης επίταξης τιμή των € 510/τ.μ. αποτελεί προϊόν συγκριτικής έρευνας και ελέγχου της πραγματικής αξίας των ακινήτων της περιοχής εκείνης από τα μέλη της Επιτροπής με βάση τα στοιχεία που συνέλεξαν από την αρμόδια Δ.Ο.Υ.

και την τοπική αγορά ακινήτων την εποχή εκείνη και όχι αυθαίρετο συμπέρασμα αυτής, με σκοπό την παραπλάνηση των ιδιοκτητών των απαλλοτριούμενων ακινήτων, όπως επιχειρείται να παρουσιαστεί από τον ως άνω μάρτυρα, αφετέρου δε επειδή η άποψη αυτή αντιβαίνει στη διέπουσα το δημόσιο δίκαιο αρχή του κράτους δικαίου και της απορρέουσας απ' αυτήν επιμέρους αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των διοικούμενων για τη νομιμότητα των πράξεων των οργάνων του Δημοσίου, τα οποία εξ ορισμού δεν μπορούν να ενεργούν με παραπλανητικό τρόπο έναντι των διοικουμένων.

Ανεξαρτήτως όμως των ανωτέρω, η επίταξη αποτελεί αναγκαστική πράξη της διοίκησης έναντι των διοικουμένων και ως εκ τούτου η υιοθέτηση τυχόν μικρότερης τιμής ανά τ.μ. για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης επίταξης δεν θα μπορούσε να επιδράσει αρνητικά στην πορεία του κατασκευαστικού έργου, υπό την έννοια της αδυναμίας κατάληψης των απαλλοτριούμενων ακινήτων, αφού η κατάληψή τους δεν εναπόκειτο στη θέληση του κάθε ιδιοκτήτη.

Περαιτέρω, σε σχέση με την εμπορική αξία των απαλλοτριούμενων ακινήτων προσκομίζονται, μεταξύ άλλων, τα εξής έγγραφα:

α) αντίγραφο του "Βιβλίου Τιμών" της πρώην Δ.Ο.Υ. Β' Πατρών, το υπ' αριθ. .../8-11-2012 έγγραφο της Δ.Ο.Υ. Γ' Πατρών (πρώην Β' και Γ' Πατρών) και συμβόλαια μεταβίβασης από τα οποία προκύπτει ότι στις 23-3-2010 μεταβιβάστηκε οικόπεδο εντός του οικισμού ..., επί της Ακτής Δυμαίων προς την πλευρά της θάλασσας, αντί € 330/τ.μ., στις 17-12-2009 μεταβιβάστηκε οικόπεδο εντός του οικισμού ..., μεταξύ της οδού Ακτής Δυμαίων και της σιδηροδρομικής γραμμής του ΟΣΕ, λίγο πριν την απαλλοτριούμενη ζώνη, αντί ποσού € 190/τ.μ., στις 27-3-2012 μεταβιβάστηκε οικόπεδο με κτίσμα στη θέση ... και επί της οδού Ακτής Δυμαίων …, αντί του ποσού των € 370/τ.μ., στις 06-03-2014 μεταβιβάστηκε λόγω δωρεάς κατάστημα επί της οδού Ακτής Δυμαίων, με αξία που υπολογίστηκε με το μικτό σύστημα υπολογισμού (αντικειμενική αξία κτίσματος και δηλωθείσα αξία οικοπέδου) στο ποσό των € 396,22/τ.μ., στις 17-12-2015 μεταβιβάστηκε το (vi) εξ αδιαιρέτου διαμερίσματος στη θέση ... ... και επί της συμβολής των οδών ... αντί του ποσού των € 196/τ.μ. και στις 06-04-2016 μεταβιβάστηκε κατάστημα στην ίδια θέση, σε πάροδο της οδού Ακτής Δυμαίων και σε απόσταση 20 μέτρων απ' αυτήν αντί του ποσού των € 300/τ.μ.,

β)η υπ' αριθ. 238/200 απόφαση του Εφετείου Πατρών για τον οριστικό προσδιορισμό ρυμοτομικής αποζημίωσης απαλλοτρίωσης ακινήτου επί της οδού Ακτής Δυμαίων στο ποσό των € 90.000 (€ 264), με κρίσιμο χρόνο υπολογισμού την 21-01-1997, η οποία δεν αποτελεί πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, λόγω της μεγάλης χρονικής απόστασης των 19 ετών από τη συζήτηση της ένδικης υπόθεσης,

γ) αντίγραφα από δημοσιευμένες σε τοπικές εφημερίδες αγγελίες πώλησης ακινήτων, οι οποίες δεν αποτελούν ασφαλές συγκριτικό στοιχείο για την πραγματική εμπορική αξία των προς πώληση ακινήτων, αφού η προσφερόμενη τιμή μπορεί να διαμορφωθεί, κατόπιν διαπραγματεύσεων, σε πολύ μικρότερο επίπεδο, πλην όμως αποτελούν ενδεικτικό στοιχείο της προσφερόμενης τιμής πώλησης των ακινήτων στην απαλλοτριούμενη περιοχή, η οποία, κατά το έτος 2012, ανερχόταν, κατά μέσο όρο, για ακάλυπτα γήπεδα σε € 365/τ.μ. και για οικοδομηθέντα ακίνητα σε € 494/τ.μ. (βλ. και την από 10-01-2013 ιδιωτική "έκθεση άποψης τιμής πώλησης" της εταιρίας "... Property Consultants") και

δ) ιδιωτικές εκθέσεις εκτίμησης ακινήτων, συνταχθείσες με εντολή των φερόμενων ιδιοκτητών των απαλλοτριωθέντων ακινήτων […].

Σύμφωνα με όλα τα προαναφερόμενα αποδεικτικά στοιχεία, αλλά και τα υπόλοιπα μη ειδικώς μνημονευόμενα, εκτιμώμενα όμως δεόντως κατά το λόγο της προσφορότητάς τους για τη διάγνωση των ένδικων ισχυρισμών και λαμβάνοντας υπόψη το πασίδηλο γεγονός της οικονομικής κρίσης που πλήττει τη χώρα και τη συνεπεία αυτής έντονη πλήξη της κτηματαγοράς, με αποτέλεσμα τη δραστική μείωση σε μεγάλο ποσοστό των τιμών πώλησης των ακινήτων στην Ελλάδα, κρίνεται ότι η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης των απαλλοτριούμενων ακινήτων και των επικειμένων τους, ακόμη και αν αυτά δεν περιλαμβάνονται στον κτηματολογικό πίνακα (ΟλΑΠ 5/2002 ΕλλΔνη 43, 376), για όσους υπήρξαν διάδικοι στη δίκη του προσωρινού καθορισμού της αποζημίωσης, αλλά και εκείνους από τους αιτούντες και τους παρεμβαίνοντες που ζητούν για πρώτη φορά τον καθορισμό της, κατά τον κρίσιμο χρόνο της ενώπιον αυτού του Δικαστηρίου συζήτησης της υπόθεσης (03-11-2016), αφού μέχρι τότε παρήλθε από το χρόνο συζήτησης για τον προσωρινό καθορισμό ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου ιατρών (08-01-2013) χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του έτους, πρέπει να προσδιοριστεί, κατά ιδιοκτησία, στα ποσά που αναφέρονται στο διατακτικό, ανάλογα με την κατηγορία στην οποία υπάγεται καθένα απ' αυτά (εντός ή εκτός οικισμού ή ζώνης οικισμού, με ή χωρίς πρόσοψη στη ΠΕΟ Πατρών- Πύργου), κατά τα ήδη εκτεθέντα, χωρίς να υπολογίζεται η ενδεχόμενη μεταβολή που επήλθε μετά τη δημοσίευση της απόφασης για την κήρυξη της ένδικης αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ή λόγω της κατασκευής του έργου για το οποίο έγινε η απαλλοτρίωση [...].

Επίσης αποδείχθηκαν με βάση τα ίδια ως άνω αποδεικτικά μέσα, τα ακόλουθα:

1) Σε σχέση με την με ΑΚΠ …/ιδιοκτησία αποδείχθηκε ότι λόγω της απότμησης του απαλλοτριωθέντός τμήματος των 479,53 τ.μ. επέρχεται μείωση της πρόσοψης του εν λόγω ακινήτου επί της οδού Ακτής Δυμαίων κατά 8 μέτρα, πλην όμως δε μειώνεται για το λόγο τούτο η αξία του, καθώς καθίσταται γωνιακό, αποκτώντας πρόσοψη και στην κατασκευασθησομένη οδό και συνεπώς αυξάνεται η δυνατότητα της εμπορικής του εκμετάλλευσης, λόγω και της αναβάθμισης της περιοχής από την κατασκευή του ανισόπεδου κόμβοι", επιπλέον δε παραμένει άρτιο και οικοδομήσιμο.

Από την κυκλοφορία των οχημάτων και ιδίως των βαρέων οχημάτων, λόγω και του δημιουργούμενου θορύβου, το ίδιο ακίνητο θα υφίσταται επιβάρυνση από καυσαέρια και θόρυβο, η οποία, όμως, αν και εκτιμάται ως μεγαλύτερη σε σύγκριση με την υφιστάμενη προ της κατασκευής του έργου κατάσταση, δεδομένου ότι πλέον θα διέρχονται οχήματα όχι μόνο από την ανατολική πλευρά του ακινήτου αλλά και από τη βόρεια πλευρά του (δια μέσω της νέας οδού που θα κατασκευαστεί), εντούτοις δεν επιφέρει μείωση της αξίας του, αφού η επιβάρυνση αυτή αντισταθμίζεται από την επερχόμενη αύξηση της δυνατότητας εμπορικής του εκμετάλλευσης, ως γωνιακού και επιπλέον από την αναβάθμιση της περιοχής λόγω της κατασκευής του ανισόπεδου κόμβου, όπως τα ανωτέρω προκύπτουν ιδίως από την κατάθεση του μάρτυρα του Ελληνικού Δημοσίου στη δίκη για τον προσωρινό προσδιορισμό αποζημίωσης, Δ.

Λ. και από το υπ' αριθ. πρωτ .../3-12-2012 έγγραφο της ΕΥΔΕ/ΜΕΔΕ ΤΚΕ Πάτρας, χωρίς να αναιρούνται από κάποιο άλλο αποδεικτικό μέσο, ούτε και από την περί του αντιθέτου γενική και αόριστη κατάθεση, στην ίδια ως άνω δίκη, του μάρτυρα του αιτούντος, Σ. Μ., ο οποίος κατάθεσε σχετικώς μόνο περί της ρύπανσης που θα δημιουργηθεί από την κυκλοφορία των οχημάτων, η δε υψομετρική διαφορά μεταξύ γέφυρας και ακινήτου δεν επιδρά στη συγκεκριμένη περίπτωση μειωτικά στην αξία του ακινήτου.

Αλλά ούτε και η υψομετρική διαφορά του 1,5 μ. μεταξύ του ακινήτου και του κατασκευαζόμενου δρόμου επιφέρει μείωση της αξίας του εναπομένοντος τμήματος, καθόσον η δυσμενής αυτή επίπτωση αντισταθμίζεται από τη δημιουργούμενη δυνατότητα πρόσβασης στο έργο, που θα πραγματοποιείται από παράπλευρο δρόμο. Επομένως, το συγκεκριμένο ακίνητο δεν χάνει το σύνολο ή μέρος της προϋφιστάμενης αξίας του και της χρηστικότητάς του, ως προς το τμήμα του που απομένει μετά την απαλλοτρίωση και κατά συνέπεια το αίτημα επιδίκασης ιδιαίτερης αποζημίωσης για την αιτία αυτή κρίνεται ουσία αβάσιμο και απορριπτέο." Παρά ταύτα, η κατασκευή του έργου (ανισόπεδου κόμβου) δεν επιδρά ούτε και αυξητικά στην αξία του τμήματος του ίδιου ακινήτου, που απομένει μετά την απαλλοτρίωση, έστω κι αν αυτό αποκτά πρόσβαση σε παράπλευρη οδό για τη σύνδεσή του με το κυρίως έργο και τούτο επειδή οι επωφελείς του έργου συνέπειες για το ακίνητο (αναβάθμιση περιοχής, γωνιακό, σύνδεση με το κυρίως έργο μέσω παράπλευρης οδού) αντισταθμίζονται πλήρως από τις δημιουργούμενες δυσμενείς συνέπειες (μείωση πρόσοψης επί της ΠΕΟ Πατρών-Πύργου, υψομετρική διαφορά από τη βόρεια πλευρά, σημαντική αύξηση ρύπανσης λόγω θορύβου και καυσαερίων), κατά τα αμέσως προεκτεθέντα, ώστε να μην υπάρχει καμία περαιτέρω ωφέλεια (μη αντισταθμισμένη) για το εναπομένον ακίνητο και να μην επέρχεται αύξηση της αγοραίας αξίας του, με συνέπεια να μην ισχύει το τεκμήριο ωφέλειας, βάσει του οποίου φέρεται αυτοαποζημιούμενη η συγκεκριμένη ιδιοκτησία για απαλλοτριούμενη επιφάνεια 190,19 τ.μ.

και ως εκ τούτου κρίνεται ότι λόγω της ανατροπής του τεκμηρίου ωφέλειας η συγκεκριμένη ιδιοκτησία (ΑΚΠ 006) πρέπει να αποζημιωθεί για ολόκληρη την απαλλοτριούμενη έκταση της (479.53 τ.μ.) […].

2) Σε σχέση με την ΑΚΠ … ιδιοκτησία αποδείχθηκε ότι λόγω της απότμησης του απαλλοτριωθέντος τμήματος των 298,94 τ.μ. από το μέσο περίπου της έκτασης του. η απομένουσα εδαφική επιφάνεια τεμαχίζεται στα δύο και δημιουργούνται δύο αυτοτελή εδαφικά τμήματα, όπως αυτά εμφαίνονται στο από Φεβρουαρίου 2012 τοπογραφικό διάγραμμα της πολιτικού μηχανικού Ο.

Π., το ένα εκ των οποίων (ανατολικό) έχει επιφάνεια 550 τ.μ. και το άλλο (δυτικό) έχει επιφάνεια 839,41 τ.μ. Ειδικώς το τμήμα των 550 τ.μ., εντός του οποίου υφίσταται και λειτουργεί επιχείρηση συνεργείου αυτοκινήτων, καθίσταται μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο, ελλείψει πρόσοψης σε κοινόχρηστο δρόμο, την οποία είχε προηγουμένως, αφού αποτελούσε ενιαίο ακίνητο με το με ΑΚΠ … και η πρόσβαση στην οδό Ακτής Δυμαίων γινόταν μέσω του τελευταίου.

Αποτέλεσμα τούτου είναι ότι το συνεργείο καθίσταται αυθαίρετο και κατεδαφιστέο κτίσμα. Το έτερο τμήμα των 839,41 τ.μ., ως ευρισκόμενο εντός ζώνης παραλίας διέπεται από το Ν. 2971/2001 και δεν μπορεί ούτε αυτό να οικοδομηθεί. Αμφότερα δε τα δημιουργούμενα εδαφικά τμήματα μπορούν πλέον να χρησιμεύσουν μόνο ως αύλειος χώρος, αφού δεν έχουν καμία αξία σε συντελεστή δόμησης (βλ.

σχετικά την περιλαμβανόμενη στο από Φεβρουαρίου 2012 τοπογραφικό διάγραμμα της προαναφερόμενης πολιτικού μηχανικού τεχνική έκθεση). Κατά τα λοιπά, το εναπομένον ακίνητο (και τα δύο τμήματά του), ως φυσική συνέχεια της με ΑΚΠ … ιδιοκτησίας, υφίστανται τις ίδιες δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις με την τελευταία αυτή ιδιοκτησία, λόγω της ρύπανσης (ηχητικής και αέριας) που θα προκληθεί από την κυκλοφορία των οχημάτων και ιδίως των βαρέως τύπου επί του κατασκευασθησομένου κλάδου ανόδου του κόμβου, αλλά και της υψομετρικής διαφοράς που θα δημιουργηθεί σε σχέση με την ίδια οδό (ύψους 4-12 μέτρων).

Τέλος, η πρόσβαση που αποκτούν στον κόμβο μέσω παράπλευρης οδού προσφέρει ασήμαντη ωφέλεια στον ιδιοκτήτη τους, σε σχέση με την προϋφιστάμενη κατάσταση, που απλώς μειώνει κατ' ελάχιστο τη συνολική αρνητική επίδραση της απαλλοτρίωσης στη συγκεκριμένη ιδιοκτησία και ουδόλως επιφέρει αύξηση της αξίας της.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, κρίνεται αφενός μεν ότι η εναπομένουσα έκταση του δημιουργούμενου εδαφικού τμήματος των 550 τ.μ., όπως αυτό εμφαίνεται με τα περιμετρικά στοιχεία Α17-Μ4-Α24-Α23-Μ3-Μ2 Μ2-Α17 στο από Φεβρουαρίου 2012 τοπογραφικό Μ2-Α17 στο από Φεβρουαρίου 2012 τοπογραφικό διάγραμμα της πολιτικού μηχανικού Ο.

Π., ως προς το οποίο και μόνο υποβάλλεται αίτημα για ιδιαίτερη αποζημίωση, υφίσταται μείωση της αξίας της, λόγω της απαλλοτρίωσης, κατά ποσοστό 80%, αφετέρου δε ότι επέρχεται ανατροπή του τεκμηρίου ωφέλειας, βάσει του οποίου η ιδιοκτησία με ΑΚΠ … φέρεται αυτοαποζημιούμενη για απαλλοτριούμενη επιφάνεια 89,51 τ.μ.

και ως εκ τούτου πρέπει να αποζημιωθεί ολόκληρη η απαλλοτριούμενη έκταση των 298,94 τ.μ., εν μέρει δεκτής γενομένης ως κατ' ουσίαν βάσιμης της σχετικής αίτησης κατά τούτο (ιδιαίτερη αποζημίωση και ανατροπή τεκμηρίου ωφέλειας […] |»

Τέλος, το Εφετείο, στο διατακτικό της απόφασής του καθόρισε την οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος, όπως έχει αναφερθεί προηγουμένως για τις επίδικες ιδιοκτησίες και συγχρόνως, ήρε την υποχρέωση αυτοαποζημίωσης για τις ΑΚΠ … και ΑΚΠ … ιδιοκτησίες.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχθηκε εν μέρει ως κατ'ουσίαν βάσιμες τις αιτήσεις των παρισταμένων αναιρεσιβλήτων (3ου ,9ης,12α και β και 16α και β), ως προς τους οποίους αφορά η αναιρετική δίκη ,ιδιοκτητών των με αριθμό ΑΚΠ …, ΑΚΠ …, ΑΚΠ … και ΑΚΠ … απαλλοτριουμένων ακινήτων, για τα οποία επίσης αφορούν οι ερευνώμενοι αναιρετικοί λόγοι. Επισημαίνεται, ότι η 9η αναιρεσίβλητη Α. Ρ. του Δ., με αριθμό ιδιοκτησίας ΑΚΠ …, αλυσιτελώς στις προτάσεις της ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου αναφέρεται και στην ΑΚΠ … ιδιοκτησία, η οποία όμως ανήκει σε άλλο φυσικό πρόσωπο και ειδικότερα, στην 8η αναιρεσίβλητη Α. Ρ. του Ν. (διαφορετικό πατρώνυμο), ως προς την οποία κηρύχθηκε απαράδεκτη η συζήτηση της αναίρεσης ,όπως έχει εκτεθεί στην αρχή της παρούσας απόφασης.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις ανωτέρω παραδοχές του, όσον αφορά τους παρισταμένους αναιρεσιβλήτους, ως προς τους οποίους ερευνάται σήμερα η υπόθεση, το Εφετείο:

(Α) καθόρισε την οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης για τις ιδιοκτησίες ΑΚΠ … και ΑΚΠ … του 3ου και των 16α και β αναιρεσιβλήτων ,οι οποίες βρίσκονται εντός οικισμού με πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών -Πύργου στο ποσό των 250 ευρώ /μ² , για την ΑΚΠ … ιδιοκτησία της 9ης αναιρεσίβλητης, που βρίσκεται εντός ζώνης οικισμού χωρίς πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών -Πύργου στο ποσό των 120 ευρώ/μ² και τέλος για την ΑΚΠ … ιδιοκτησία των 12α και β αναιρεσιβλήτων, που βρίσκεται εντός ζώνης οικισμού με πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών -Πύργου στο ποσό των 220 ευρώ/μ² και

(Β) ήρε το τεκμήριο ωφέλειας ως προς τις ιδιοκτησίες ΑΚΠ … και ΑΚΠ … (του 3ου και της 9ης των αναιρεσιβλήτων), καθώς και την υποχρέωση αυτοαποζημίωσης για τα τμήματα αυτών επιφάνειας 190,19 μ² και 89,51 μ² αντίστοιχα.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του σαφείς και επαρκείς αιτιολογίες, χωρίς αντιφάσεις, αφενός μεν για την πραγματική αξία των ανωτέρω εδαφικών εκτάσεων, που απαλλοτριώθηκαν, ζήτημα για το οποίο το αναιρεσείον αιτιάται με τον 1ο αναιρετικό λόγο,αφετέρου δε για το ζήτημα της έλλειψης τεκμηρίου ωφέλειας και εντεύθεν της έλλειψης υποχρέωσης του 3ου και της 9ης των αναιρεσιβλήτων περί αυτοαποζημίωσης ως προς τα απαλλοτριούμενα τμήματα των ιδιοκτησιών τους, επιφάνειας 190,19 μ² και 89,51 μ² αντίστοιχα, που αφορά τον 2ο αναιρετικό λόγο.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τις παραδοχές του, το Εφετείο, κατά την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του, δέχθηκε ότι όλες οι επίδικες ιδιοκτησίες βρίσκονται στην περιοχή των ...,εκτός ορίου σχεδίου πόλης και ότι απέχουν … χιλιόμετρα περίπου από το κέντρο της Πάτρας, ότι η ευρύτερη περιοχή έχει χαρακτηριστεί από το έτος 2009 ως επιχειρησιακό κέντρο και εμφανίζει βιομηχανικό- βιοτεχνικό χαρακτήρα, με εμπορική δραστηριότητα προσανατολισμένη σε μεγάλες επιχειρήσεις, όπως εκθέσεις αυτοκινήτων , επίπλων, SUPER MARKET, πρατήρια υγρών καυσίμων ,μηχανουργεία κλπ., ότι οι απαλλοτριούμενες ιδιοκτησίες, σύμφωνα με το κτηματολογικό διάγραμμα, διακρίνονται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες και ειδικότερα:

α) εντός του οικισμού ..., με πρόσοψη στην Παλαιά Εθνική Οδό (ΠΕΟ) Πατρών -Πύργου β) εντός του οικισμού ... χωρίς πρόσοψη στην ΠΕΟ, γ) εκτός του οικισμού ... με πρόσοψη στην ΠΕΟ και δ) εκτός του οικισμού ... χωρίς πρόσοψη στην ΠΕΟ, ότι επίσης η αξία κάθε επιδίκου ακινήτου είναι ανάλογη με την θέση του και την ιδιομορφία του και ότι με την από 07-10-2011 έκθεση αντικειμενικής αξίας των απαλλοτριουμένων ακινήτων ορίστηκαν οι τιμές αυτών, με βάση την κατάταξή τους στις ανωτέρω τέσσερις κατηγορίες, στα ποσά των 350 ευρώ, 200 ευρώ, 112,45 ευρώ και 86,50 ευρώ αντίστοιχα.

Στη συνέχεια, η προσβαλλόμενη απόφαση αναφέρει τα προσδιοριστικά κριτήρια για κάθε επιμέρους ιδιοκτησία και ειδικότερα , ότι από τις επίδικες ιδιοκτησίες είχαν επιταχθεί οι με αρ. ΑΚΠ …, ΑΚΠ … και ΑΚΠ … και ότι ορίστηκε η αποζημίωση για τη στέρηση της χρήσης αυτών στο ποσό των 510 ευρώ /μ², με βάση τη θέση και το εμβαδόν της επιφάνειάς τους ,ότι ειδικά πριν από την απαλλοτρίωση η ΑΚΠ … ιδιοκτησία βρισκόταν εντός οικισμού με πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών- Πύργου ,η ΑΚΠ … εκτός οικισμού ,πλην εντός ζώνης οικισμού ,χωρίς πρόσοψη στην ΠΕΟ, αλλά με πρόσοψη στην παραγλαύκια οδό προς τη θάλασσα, η ΑΚΠ … εκτός οικισμού με πρόσοψη στην ΠΕΟ και η ΑΚΠ … κατατασσόταν κατά παρέκκλιση στην κατηγορία εντός οικισμού με πρόσοψη στην ΠΕΟ και ότι τέλος, πριν την απαλλοτρίωση οι ιδιοκτησίες ΑΚΠ … και ΑΚΠ …, αν και βρίσκονται εκτός οικισμού, εντούτοις βρίσκονται εντός Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ) και επιτρεπόταν η δόμιση αυτών με ειδικούς όρους.

Εξάλλου, το Εφετείο για να καθορίσει την οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης με βάση την εμπορική (αγοραία) αξία των επιδίκων ακινήτων, συνεκτίμησε το σύνολο των αποδεικτικών στοιχείων και ενδεικτικά ,όπως αναφέρει στη σελίδα 15α και β της απόφασής του, τον κτηματολογικό πίνακα, το κτηματολογικό διάγραμμα, τις τεχνικές εκθέσεις και τις φωτογραφίες ,τις μαρτυρικές καταθέσεις που περιέχονται στα πρακτικά συνεδρίασης καθώς επίσης το αντίγραφο του βιβλίου τιμών της πρώην ΔΟΥ Β'Πατρών και τα συμβόλαια μεταβίβασης με ημερομηνία 23-03-2010,17-12-2009, 27-03-2012, 06-03-2014 ,17-12-2015 και 06-04-2016 με τις αντίστοιχες τιμές που αναφέρονται σ'αυτά ανά μ²,όπως αναλυτικά παραθέτει στη σελίδα 18β της απόφασής του.Εκτός τούτων το Εφετείο για να καταλήξει στο πόρισμά του ως προς την οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης έλαβε υπόψη του και συνεκτίμησε μαζί με τα προηγούμενα κριτήρια τις ιδιωτικές εκθέσεις εκτίμησης ακινήτων που είχαν συνταχθεί κατ'εντολή των ιδιοκτητών και το πασίδηλο γεγονός της οικονομικής κρίσης οι επηρέασε μειωτικά τις τιμές των ακινήτων στην περιοχή , με την επί πλέον επισήμανση ότι δεν έλαβε υπόψη του την υπ'αρ.238/2000 απόφαση του Εφετείου Πατρών ,που είχε καθορίσει ρυμοτομική αποζημίωση με κρίσιμο χρόνο υπολογισμού την 21-01-1997, όπως και τις σχετικές αγγελίες πώλησης ακινήτων,ως απρόσφορα κριτήρια ,διότι σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης μεσολάβησε μεγάλη χρονική απόσταση (19 έτη) από την ανωτέρω ημερομηνία (21-01-1997) έως τη συζήτηση της ένδικης υπόθεσης στις 03-11-2016, που ήταν ο κρίσιμος χρόνος, για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για το έδαφος, ενώ ότι οι τιμές των αγγελιών μπορεί να διαφοροποιηθούν ,διότι εξαρτώνται από τις διαπραγματεύσεις των συμβαλλομένων και συνεπώς δεν είναι πρόσφορα συγκριτικά στοιχεία.

Κατόπιν όλων αυτών και συμπερασματικά το Εφετείο για να καθορίσει την οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης των επίδικων ιδιοκτησιών συνεκτίμησε όλα τα προσδιοριστικά κριτήρια ,που οι διάδικοι είχαν προσκομίσει νόμιμα και ειδικότερα εκείνα που ειδικά μνημονεύει, κατά τα ανωτέρω αλλά και εκείνα που δεν αναφέρει ειδικά (βλ.σελ. 21β της απόφασής του) ,τα οποία όμως έλαβε υπόψη του, αναλόγως της φύσης κάθε ιδιοκτησίας ως εντός ή εκτός οικισμού, με πρόσοψη ή χωρίς πρόσοψη στην ΠΕΟ Πατρών- Πύργου και τον προορισμό τους ως ακινήτων σε βιοτεχνική - βιομηχανική περιοχή και των ιδιαιτεροτήτων αυτών όπως η ΑΚΠ … Ιδιοκτησία, ως κατά παρέκκλιση οικοδομήσιμη ως εντός οικισμού.

Επομένως, διέλαβε επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες για την εμπορική αξία των ακινήτων, οι οποίες αρκούν για να υπαχθούν τα αποδειχθέντα περιστατικά στο πραγματικό της ουσιαστικής διάταξης του άρθρου 13 παρ.1 Ν.2882/2001 -ΚΑΑΑ ,χωρίς να απαιτείται οποιαδήποτε άλλη αιτιολογία για να στηριχθεί το διατακτικό της απόφασής του.

Το γεγονός ότι το Εφετείο αξιολόγησε διαφορετικά ορισμένα κριτήρια, (πχ. την υπ'αρ. 238/2000 απόφαση του Εφετείου Πατρών και τις αγγελίες πώλησης ακινήτων) δεν καθιστά αναιρετέα την απόφασή του ,όπως αβάσιμα αιτιάται το αναιρεσείον, στον 1ο λόγο της αίτησης αναίρεσης, διότι με τις ανωτέρω αιτιάσεις το αναιρεσείον, υπό την επίφαση της αναιρετικής πλημμέλειας εκ του άρθρου 559 αρ.19 ΚΠολΔ, επιδιώκει απαραδέκτως να πλήξει την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του Δικαστηρίου ουσίας αναφορικά με τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης για την αξία του εδάφους των απαλλοτριουμένων ακινήτων.

Άλλωστε η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας για το πρόσφορο ή όχι ενός συγκριτικού στοιχείου ανάγεται στην εκτίμηση των αποδείξεων και δεν ελέγχεται αναιρετικά σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 561 αρ.1 ΚΠολΔ, εφόσον δεν συντρέχει εκ πλαγίου παραβίαση ουσιαστικής διάταξης νόμου ή πλημμέλεια εκ του άρθρου 559 αρ.20 ΚΠολΔ.

Κατόπιν αυτών ο 1ος αναιρετικός λόγος πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμος και σε κάθε περίπτωση ως απαράδεκτος κατά το μέρος που,κατά τα ανωτέρω, πλήττει την εκτίμηση των αποδείξεων.

Περαιτέρω και αναφορικά με τον 2ο αναιρετικό λόγο με τον οποίο το αναιρεσείον αιτιάται για την εκ μέρους του Εφετείου εκ πλαγίου παραβίαση του άρθρου 33 Ν.2971/2001, κατά τη θεμελίωση του αποδεικτικού του πορίσματος περί ανατροπής του τεκμηρίου ωφέλειας για τις ΑΚΠ … και ΑΚΠ … ιδιοκτησίες του 3ου και της 9ης των αναιρεσιβλήτων και εντεύθεν της έλλειψης υποχρέωσης αυτών για αυτοαποζημίωση των απαλλοτριουμένων τμημάτων των ιδιοκτησιών τους,για τα οποία αυτοί, κατά τις παραδοχές διατηρούν την αξίωση αποζημίωσης,το Εφετείο δέχτηκε για την ΑΚΠ … ιδιοκτησία του 3ου αναιρεσιβλήτου ( βλ.

σελ.22α επ.), ότι το ακίνητο παραμένει άρτιο και οικοδομήσιμο ,ότι αυξάνεται η εμπορική του εκμετάλλευση, διότι καθίσταται γωνιακό και η περιοχή αναβαθμίζεται με την κατασκευή του ανισόπεδου κόμβου του νέου έργου, πλην όμως ,ότι λόγω της απότμησης από το απαλλοτριούμενο ακίνητο που είχε συνολική επιφάνεια 479,53 μ² ,τμήματος επιφάνειας 190,19 μ² , επέρχεται μείωση της πρόσοψης του ακινήτου επί της οδού Ακτής Δρομαίων κατά 8 μέτρα ,ότι τούτο αποκτά πρόσοψη στη νέα οδό μέσω παράπλευρης οδού ,ότι υφίσταται επί πλέον επιβάρυνση από καυσαέρια και θόρυβο λόγω της διέλευσης οχημάτων και από τη βόρεια πλευρά του και όχι μόνο από την ανατολική πλευρά,όπως συνέβαινε πριν από την απαλλοτρίωση και ότι συνεπώς κατά τις παραδοχές οι επωφελείς ως άνω συνέπειες του έργου αντισταθμίζονται πλήρως με τις δυσμενείς συνέπειες (μείωση πρόσοψης, υψομετρική διαφορά από τη βόρεια πλευρά 1,5 μέτρο, σημαντική αύξηση της ρύπανσης), ώστε να μην υπάρχει καμιά ωφέλεια (μη αντισταθμισμένη) για το εναπομένον τμήμα του ακινήτου και ότι έτσι δεν επέρχεται αύξηση της αγοραίας αξίας αυτού με συνέπεια να μην ισχύει το τεκμήριο ωφέλειας με βάση το οποίο φέρεται ως αυτοαποζημιούμενη έκταση 190,19 μ².

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχτηκε ότι πρέπει να ανατραπεί το τεκμήριο ωφέλειας και να αποζημιωθεί η ιδιοκτησία του 3ου αναιρεσιβλήτου ΑΚΠ … για ολόκληρη την απαλλοτριούμενη επιφάνεια αυτής, εμβαδού 479,53 μ². Επίσης, για την ΑΚΠ … ιδιοκτησία της 9ης αναιρεσίβλητης αναφορικά με το ίδιο ζήτημα της ανατροπής του τεκμηρίου ωφέλειας το Εφετείο δέχτηκε (βλ.σελ. 17α της προσβαλλόμενης απόφασης) ότι λόγω της απότμησης του απαλλοτριουμένου τμήματος επιφάνειας 298,94 μ² από το μέσο περίπου της έκτασης του ακινήτου, η εναπομένουσα εδαφική επιφάνεια χωρίστηκε σε δύο αυτοτελή εδαφικά τμήματα επιφάνειας 550 μ² και 839,41 μ² και ότι πλέον το ακίνητο καθίσταται μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο, ενώ πριν από την απαλλοτρίωση επιτρεπόταν η δόμηση αυτού με ειδικούς όρους ως εντός Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου (ΖΟΕ) ,ότι η επιχείρηση συνεργείου αυτοκινήτων που λειτουργεί στο τμήμα των 550 μ² καθίσταται πλέον αυθαίρετο και κατεδαφιστέο κτίσμα ,ότι το ακίνητο απώλεσε την πρόσοψη σε κοινόχρηστο δρόμο, την οποία είχε πριν από την απαλλοτρίωση ,ότι ούτε το τμήμα των 839,41 μ² είναι οικοδομήσιμο και ότι αμφότερα τα εδαφικά τμήματα μπορούν πλέον να χρησιμεύσουν μόνο ως αύλειος χώρος, εφόσον στερήθηκαν του συντελεστή δόμησης , ότι εκτός της απώλειας της οικοδομησιμότητας το εναπομένον ακίνητο υφίσταται δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις λόγω της ηχητικής και αέριας ρύπανσης από την κυκλοφορία των βαρέος τύπου οχημάτων,που θα διέρχονται από τον ανισόπεδο κόμβο που θα δημιουργηθεί από το νέο έργο και από την υψομετρική διαφορά 4 έως 12 μέτρων που έχει σε σχέση με τη νέα οδό και ότι τέλος, αν και τα δύο εναπομείναντα εδαφικά τμήματα αποκτούν πρόσβαση στον κόμβο μέσω παράπλευρης οδού, ενώ πριν την απαλλοτρίωση το ακίνητο είχε πρόσοψη σε παραγλαύκια οδό, η ωφέλεια αυτή είναι ασήμαντη διότι αντισταθμίζεται με τις ανωτέρω δυσμενεις συνέπειες.

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχτηκε ότι πρέπει να ανατραπεί το τεκμήριο ωφέλειας με βάση το οποίο η ιδιοκτησία ΑΚΠ … της 9ης αναιρεσίβλητης φέρεται ως αυτοαποζημιούμενη για επιφάνεια 89,51 μ² και ότι επομένως πρέπει να αποζημιωθεί ολόκληρη η απαλλοτριούμενη έκταση των 298,94 μ² που είχε αποτμηθεί από το ακίνητο.

Οι ανωτέρω παραδοχές αρκούσαν για να πληρωθεί το πραγματικό της ουσιαστικής διάταξης του άρθρου 33 Ν. 2971/2001 κατά την οποία, για να θεωρηθεί ωφελούμενος ο παρόδιος ιδιοκτήτης , εκτός από την απόκτηση προσώπου του ακινήτου στη νέα οδό, απαιτούνται επί πλέον κριτήρια (διευρυμένα). Στην ένδικη υπόθεση η προσβαλλόμενη απόφαση δέχτηκε με επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που θεμελιώνουν το αποδεικτικό της πόρισμα για την ανατροπή του τεκμηρίου ωφέλειας, ότι οι ΑΚΠ … και ΑΚΠ … ιδιοκτησίες δεν ωφελήθηκαν άμεσα από την κατασκευή του νέου έργου και αναλύει τη δυνατότητα πρόσβασης κάθε ακινήτου στο έργο,τις επιπτώσεις του έργου στη χρήση των ακινήτων και στην αρτιότητα και οικοδομησιμότητα αυτών. Επομένως έχει νόμιμη βάση και όσα αντίθετα υποστηρίζει το αναιρεσείον με τον 2ο αναιρετικό λόγο για την εκ πλαγίου παραβίαση ,με ελλιπή αιτιολογία ,του άρθρου 33 Ν.2971/2001, πρέπει να απορριφθούν ως ουσιαστικά αβάσιμα.

Κατόπιν όλων αυτών,εφόσον δεν υπάρχει άλλος αναιρετικός λόγος για να ερευνηθεί, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της. Διάταξη περί παραβόλου δεν ορίζεται, διότι το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο δεν βαρύνεται με τέτοια υποχρέωση κατά την άσκηση της αναίρεσης σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ.4 Ν.2579/1998 σε συνδ.22 παρ.4 Ν.1868/1999 (ΑΠ 325/2020, ΑΠ 682/2019).

Τέλος, πρέπει να καταδικαστεί το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο στα δικαστικά έξοδα των παρισταμένων παρισταμένων 3ου, 9ης,12α και β και 16α και β αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο αίτημα αυτών, μειωμένα όμως κατά τους περιορισμούς του άρθρου 22 Ν.3693/1957,που εφαρμόζεται υπέρ και κατά του Ελληνικού Δημοσίου (ΑΠ 682/2019, ΑΠ452/2018) σε συνδ. με τα άρθρα 176,183 ΚΠολΔ (ΑΠ 239/2016, ΑΠ 1129/2014) όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης για τους λοιπούς αναιρεσιβλήτους, πλην των παρισταμένων 3ου, 9ης, 12α και β και 16α και β αναιρεσιβλήτων, ως προς τους οποίους συζητείται η αίτηση αναίρεσης.

Απορρίπτει την από 25-01-2018 (αρ.κατ. 5/2018) αίτηση για την αναίρεση της υπ' αρ. 288/2017 οριστικής απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Πατρών (τακτική διαδικασία).

Καταδικάζει το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο στα δικαστικά έξοδα των παρισταμένων 3ου, 9ης, 12α και β και 16α και β αναιρεσιβλήτων, που καθορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Νοεμβρίου 2020.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Απριλίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ