484/2022 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 484 / 2022 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 484/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αικατερίνη Κρυσταλλίδου, Μαρία Ανδρικοπούλου, Κυριάκο Μπαμπαλίδη - Εισηγητή και Γεώργιο Αυγέρη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 8 Νοεμβρίου 2021, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δ. Μ. του Χ., κατοίκου Τοπικής Κοινότητας .... Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Λογγινίδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ. Του αναιρεσιβλήτου: Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την επωνυμία "Δήμος Ηρωικής Πόλης Νάουσας", που εδρεύει στη Νάουσα Ημαθίας και εκπροσωπείται νόμιμα από τον Δήμαρχό του, ως καθολικού διαδόχου του πρώην Δήμου με την επωνυμία "Δήμος Ανθεμίων", Νομού Ημαθίας, κατόπιν συγχώνευσής τους. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Στέφανο Τσιαούσκογλου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-09-2014 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βεροίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 56/ΤΜ/2016 του ίδιου Δικαστηρίου και 482/2019 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 1-07-2020 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Όπως προκύπτει από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρ. 261 παρ. 2 ΚΠολΔ), ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων με την από 8-9-2014 αγωγή του, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βέροιας, ισχυρίσθηκε ότι την 2-5-2009 κατήρτισε με τον άλλοτε Ο.Τ.Α. με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ΑΝΘΕΜΙΩΝ" Ν. Ημαθίας, εκπροσωπούμενο από τον τότε Δήμαρχό του, Δ.

Σ., που στη συνέχεια συγχωνεύθηκε με τον εναγόμενο και ήδη αναιρεσίβλητο Ο.Τ.Α. με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ΗΡΩΪΚΗΣ ΠΟΛΗΣ ΝΑΟΥΣΑΣ", προφορική σύμβαση, με την οποία ο άνω Δήμος του ανέθεσε την κατασκευή στραγγιστικού δικτύου στο κοινοτικό στάδιο της Δημοτικής Κοινότητας Χαρίεσσας, καθώς και εργασίες ελαιοχρωματισμού στα αποδυτήρια του σταδίου, αντί συνολικής αμοιβής, στην οποία θα συμπεριλαμβάνονταν η αξία των υλικών που θα προμηθευόταν για την εκτέλεση του έργου και η αξία κατ' αποκοπήν των επί μέρους εργασιών που θα απαιτούνταν για την αποπεράτωσή του, ορίστηκε δε καταβλητέα κατά την παράδοση του έργου.

Ότι ο ίδιος κατασκεύασε και παρέδωσε το συμφωνηθέν έργο, πλην όμως ο εναγόμενος δεν του κατέβαλε την αξία των αναφερομένων υλικών που χρησιμοποίησε και την αμοιβή του για τις περιγραφόμενες εκτελεσθείσες εργασίες, που ανήλθαν συνολικά στο ποσό των 31.773,28 ευρώ. Ότι η ως άνω καταρτισθείσα σύμβαση κατασκευής του επίδικου δημοτικού έργου υπήρξε μεν άκυρη, καθόσον δεν τηρήθηκε γι' αυτήν ο εκ του νόμου επιβαλλόμενος έγγραφος τύπος, αλλά με την εκτέλεση και παράδοση του συμφωνηθέντος έργου ο Δήμος Ανθεμίων κατέστη χωρίς νόμιμη αιτία αδικαιολόγητα πλουσιότερος σε βάρος της περιουσίας του.

Με βάση το ιστορικό αυτό ζήτησε να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να του καταβάλει το άνω ποσό των 31.773,28 ευρώ, με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η με αριθ. 56/ΤΜ/2016 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βέροιας, με την οποία έγινε δεκτή η αγωγή και ως ουσία βάσιμη και υποχρεώθηκε ο εναγόμενος να καταβάλει στον ενάγοντα το ποσό των 31.713,28 ευρώ.

Κατά της απόφασης αυτής άσκησε ο εναγόμενος και ήδη αναιρεσείων την από 6-6-2016 έφεση, παραπονούμενος για την παραδοχή της αγωγής του αντιδίκου του, επί της οποίας εκδόθηκε η με αριθ. 482/2019 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, με την οποία έγινε δεκτή τυπικά και κατ' ουσίαν η έφεση του εναγομένου Δήμου, εξαφανίσθηκε η εκκαλούμενη απόφαση, κρατήθηκε και δικάσθηκε κατ' ουσίαν η άνω αγωγή, η οποία και απορρίφθηκε τελικά ως ουσία αβάσιμη.

Την απόφαση αυτή προσβάλλει ο αναιρεσείων με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 11 εδάφ. γ` του ΚΠολΔ, συντρέχει λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνες των άρθρων 335, 338 έως 340 και 346 του ίδιου Κώδικα, προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει δικανική πεποίθηση για τη βασιμότητα των πραγματικών ισχυρισμών των διαδίκων που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, οφείλει να λάβει υπόψη τα αποδεικτικά μέσα που προσκομίστηκαν νόμιμα είτε για άμεση απόδειξη είτε για συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, εφόσον γίνεται σαφής και ορισμένη επίκλησή τους από τον διάδικο (ΟλΑΠ 23/2008).

Δεν θεμελιώνεται, όμως, ο λόγος αυτός, αν προκύπτει από την απόφαση ότι λήφθηκαν υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία προσκομίστηκαν με επίκληση. Αρκεί γι` αυτό η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου, χωρίς ανάγκη ειδικής αξιολόγησης του καθενός, εφόσον, από τη γενική αυτή αναφορά σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες αιτιολογίες της απόφασης, προκύπτει αναμφίβολα η λήψη υπόψη του αποδεικτικού μέσου.

Πάντως, η γενική αυτή αναφορά της λήψης υπόψη όλων των αποδείξεων που με επίκληση προσκομίστηκαν δεν αποκλείει την ίδρυση του πιο πάνω λόγου αναίρεσης για κάποιο αποδεικτικό μέσο, όταν από το περιεχόμενο της απόφασης δεν προκύπτει κατά τρόπο αναμφίβολο (Ολ.ΑΠ 8/2016, Ολ.ΑΠ 2/2008) ή κατ` άλλη έκφραση αδιστάκτως βέβαιο (Ολ.ΑΠ 14/2005) ότι τούτο έχει ληφθεί υπόψη.

Επίσης, δεν αποκλείεται να στοιχειοθετείται ο λόγος αυτός, αν, παρότι στην απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας γίνεται ειδική μνεία ορισμένου αποδεικτικού μέσου, ωστόσο, από το περιεχόμενο της αποφάσεως και ιδίως τις αιτιολογίες της γεννώνται αμφιβολίες αν πράγματι αυτό λήφθηκε υπόψη (ΑΠ 2080/2017, ΑΠ 1911/2006), καθώς και όταν ναι μεν μνημονεύεται στην απόφαση το αποδεικτικό μέσο, πλην όμως η ειδική αυτή μνεία σχετίζεται αποκλειστικά με ορισμένο ισχυρισμό, ενώ από το περιεχόμενο της αποφάσεως υπάρχουν αμφιβολίες αν το ίδιο αποδεικτικό μέσο έχει ληφθεί υπόψη για την απόδειξη άλλου ουσιώδους ισχυρισμού (ΑΠ 1535/2006).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ.11 γ' ΚΠολΔ αιτίαση, συνισταμένη στο ότι το Εφετείο, κατά την διαμόρφωση του αποδεικτικού του πορίσματος, δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικό μέσο που ο αναιρεσείων προσκόμισε νόμιμα με επίκληση για την απόδειξη της βασιμότητας της αγωγής του και ειδικότερα ότι δεν έλαβε υπόψη, πλην άλλων, τα με αριθ. 12/2010 πρακτικά συνεδριάσεως του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Ανθεμίων, από τα οποία προκύπτει σαφώς ότι ο τότε Δήμαρχος ομολογεί και αποδέχεται εξ ολοκλήρου την υποχρέωση του Δήμου να του καταβάλει την οφειλή του για το ολοκληρωθέν και παραδοθέν έργο, αναφέροντας συγκεκριμένα ότι "...εμείς μάλιστα είχαμε στείλει στην Επίτροπο να πληρωθεί το έργο διότι έγινε αλλά η Επίτροπος δεν το ενέκρινε ...

Να πληρωθεί αυτό λέμε κι εμείς...", ενώ και η Πρόεδρος του Δημοτικού διαμερίσματος Χαρίεσσας αναφέρεται στην ολοκλήρωση και παράδοση του έργου, αναφέροντας συγκεκριμένα ότι "Έπειτα εγώ βλέπω εδώ ένα θέμα το αποστραγγιστικό γήπεδο και λοιπές εργασίες στο γήπεδο Χαρίεσσας, το οποίο έχει ολοκληρωθεί, το οποίο έχει παραδοθεί...

αυτό το έργο έχει γίνει κι αυτός που το έχει κάνει εγώ πιστεύω ότι πρέπει να πληρωθεί για το έργο που έχει κάνει ...". Το Μονομελές Εφετείο Θεσσαλονίκης, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, μετά από συνεκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων που αναφέρει, δέχθηκε, κατά το ενδιαφέρον τον αναιρετικό έλεγχο μέρος, τα εξής: "Ο ενάγων, Δ.

Μ. του Χ., είναι εργολάβος και δραστηριοποιείται στην εκτέλεση δημοτικών και δημοσίων έργων. Στα πλαίσια της εν λόγω δραστηριότητας του ενάγοντος, ο πρώην Δήμος Ανθεμίων Ν. Ημαθίας, στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του οποίου, κατά τις διατάξεις του Ν. 3852/2010 (Πρόγραμμα Καλλικράτης), υπεισήλθε ως καθολικός διάδοχος ο εναγόμενος..., δυνάμει της από 2-5-2009 σύμβασης, που καταρτίστηκε προφορικά με τον τότε Δήμαρχο, Δ.

Σ., ανέθεσε σ' αυτόν την κατασκευή αποστραγγιστικού δικτύου στο κοινοτικό στάδιο της Δημοτικής Κοινότητας Χαρίεσσας, καθώς και την εκτέλεση εργασιών ελαιοχρωματισμού στα αποδυτήρια του εν λόγω σταδίου... Πλην όμως, από το προσκομιζόμενο μετ' επικλήσεως από τον ενάγοντα απόσπασμα των πρακτικών της υπ' αριθ. 12/2010 συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Ανθεμίων Ν.

Ημαθίας, προκύπτει ότι το επίδικο έργο ανατέθηκε στον ενάγοντα, όπως ο ίδιος εξέθεσε με παρέμβασή του ενώπιον του Δημοτικού Συμβουλίου, χωρίς να υφίσταται μελέτη κατασκευής του, δεδομένου ότι η υπάρχουσα μελέτη αφορούσε άλλα έργα συντήρηση και δη τη διευθέτηση χωμάτων, το γκαζόν και την περίφραξη του γηπέδου, κατά παράκληση δε του τότε αντιδημάρχου Χ.

Β. και του προέδρου της τοπικής ομάδας Σ. Α., ζητήθηκε από τον ενάγοντα η κατασκευή αποστραγγιστικών για να τραβούν τα νερά της βροχής και ποτιστικών για να μπορεί το γήπεδο να ποτίζεται, με τη διαψευσθείσα εκ των υστέρων διαβεβαίωση ότι υπήρχαν τα λεφτά και είχε ετοιμασθεί η σχετική μελέτη. Ως εκ τούτου για την εκτέλεση του συγκεκριμένου έργου δεν υπήρξε μελέτη, η οποία θα προσδιόριζε τις αναγκαίες τεχνικές εργασίες και τα απαιτούμενα υλικά, προϋπολογίζοντας κατ' είδος, τιμή και ποσότητα την αξία αυτών.

Ακολούθως δε, το επίδικο έργο ουδέποτε παρελήφθη από τον Δήμο Ανθεμίων και επομένως δεν επακολούθησε, έστω επιγενόμενη βεβαίωση της εκτέλεσης αυτού, με επιμέτρηση των εργασιών και των χρησιμοποιηθέντων υλικών, ενώ ο εναγόμενος ήδη αρνείται την παράδοσή του. Συνακόλουθα, εξ ουδενός αποδεικτικού μέσου προέκυψε ότι τα υλικά που αναφέρονται στα επικαλούμενα από τον ενάγοντα παραστατικά χρησιμοποιήθηκαν για την εκτέλεση του συγκεκριμένου έργου, όπως επίσης ότι ο τελευταίος προέβη στις ως άνω εργασίες, καθώς και η αξία αυτών, αφού προς τούτο δεν αρκεί η ασαφής, αόριστη και ατεκμηρίωτη κατάθεση πρωτοδίκως του μάρτυρα Χ.

Γ. Β., περί του ότι "Τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν ήταν αξίας 12.000 ευρώ. Όλα μαζί και η εργασία, ανέρχονται στο ποσό των 35.000 ευρώ περίπου.", όταν μάλιστα ο συγκεκριμένος μάρτυρας, με την ιδιότητα του τότε αντιδημάρχου, υπήρξε κατά τα προεκτιθέμενα ο κυρίως υπεύθυνος για την παράνομη απευθείας ανάθεση στον ενάγοντα του επίδικου έργου.

Ως εκ των προαναφερομένων δεν αποδεικνύεται ο επικαλούμενος από τον ενάγοντα αδικαιολόγητος πλουτισμός του εναγομένου και επομένως το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση δέχθηκε ως κατ' ουσίαν βάσιμη την αγωγή, έσφαλε ως προς την εκτίμηση των ανωτέρω αποδείξεων...". Από το περιεχόμενο αυτό της προσβαλλόμενης απόφασης γεννώνται αμφιβολίες εάν το Εφετείο έλαβε υπόψη τα άνω πρακτικά συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Ανθεμίων, παρότι αυτά μνημονεύονται στην εν λόγω απόφαση.

Οι αμφιβολίες αυτές, ειδικότερα, γεννώνται, διότι κατά τρόπο αποφθεγματικό το Εφετείο δέχεται ότι το επίδικο έργο δεν εκτελέστηκε και δεν παραδόθηκε στον τότε Δήμο Ανθεμίων και συνεπώς δεν υπήρξε αδικαιολόγητος πλουτισμός του τελευταίου, παρά τα αντιθέτως αναφερόμενα στα άνω πρακτικά τόσο από τον τότε Δήμαρχο του Δήμου Ανθεμίων όσο και από την Πρόεδρο του Δημοτικού διαμερίσματος Χαρίεσσας, χωρίς καμία σκέψη σχετικά με την αναλήθεια αυτών των αναφορών να περιέχεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, παρά μόνο ότι από τα πρακτικά αυτά προκύπτει ότι το επίδικο έργο ανατέθηκε στον αναιρεσείοντα χωρίς να υφίσταται μελέτη κατασκευής του, που θα προσδιόριζε τις αναγκαίες τεχνικές εργασίες και τα απαιτούμενα υλικά.

Επομένως, είναι βάσιμος ο πρώτος λόγος της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, κατά το μέρος που με αυτόν προσάπτεται η ανωτέρω πλημμέλεια στην προσβαλλόμενη απόφαση, λόγω δε της αναιρετικής εμβέλειας του λόγου αυτού παρέλκει η εξέταση των λοιπών. Κατόπιν αυτών πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί προς εκδίκαση η υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλον δικαστή εκτός εκείνου που δίκασε (άρθ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στον αναιρεσείοντα (άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος, λόγω της ήττας του, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), μειωμένα όμως κατ` άρθρο 281 παρ. 2 Ν. 3463/2008 - Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων, σε συνδυασμό με το άρθρο 22 παρ. 1 Ν. 3693/1957 (ΑΠ 189/2021, ΑΠ 3/2020), κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την με αριθ. 482/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλον από εκείνον που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση δικαστή. Διατάσσει την απόδοση στον αναιρεσείοντα του παραβόλου που καταβλήθηκε από αυτόν. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των εξακοσίων (600,00) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Φεβρουαρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 23 Μαρτίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ