482/2010 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 482 / 2010 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 482/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Μιχαήλ Θεοχαρίδη και Κωνσταντίνο Τσόλα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Χ1και 2. Χ2, κατοίκου .... Η 2η εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Γιοβανόπουλο, ο οποίος δήλωσε ότι ο 1ος Χ1 απεβίωσε στις 18-2-2009 και κληρονομήθηκε από την σύζυγό τουΧ3, και τα τέκνα του Χ4 και Χ5, οι οποίες συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ1, το γένος Ψ2, 2. Ψ2, 3. Ψ3 και 4. Ψ4, κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αθανάσιο Καραλέκα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε α) με την από 20-7-2003 αγωγή των Ψ3 και Ψ4, β) με την από 20-7-2003 αγωγή της... και γ) με την από 25-2-2004 αγωγή του Χ1 που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λάρισας και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 315/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 130/2008 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 9-9-2008 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Κωνσταντίνος Τσόλας ανέγνωσε την από 25-1-2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.-Από τις διατάξεις των άρθρων 286 περ.α', 287, 291 και 292 του ΚΠολΔ, που εφαρμόζονται κατά το άρθρο 573 παρ.1 του ίδιου Κώδικα και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση, προκύπτει ότι η δίκη διακόπτεται, αν μετά την άσκηση της αίτησης αναίρεσης και μέχρι να τελειώσει η προφορική συζήτηση, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση του Αρείου Πάγου, αποβιώσει κάποιος διάδικος. Ο θάνατος του διαδίκου, που επιφέρει τη βίαιη διακοπή της δίκης, καθώς και η εκούσια επανάληψη αυτής από τους κληρονόμους του, μπορούν να γνωστοποιηθούν διαδοχικά με ενιαία δήλωση στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης προς συζήτηση, εφόσον δεν υπάρξει αμφισβήτηση της ιδιότητάς τους ως κληρονόμων, οπότε ακολουθεί η άμεση συζήτηση της υπόθεσης. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα προσκομιζόμενα έγγραφα, ο πρώτος των αναιρεσειόντων Χ1 απεβίωσε στις 18-02-2009, δηλαδή μετά την κατάθεση της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης (10-09-2008), η δε σύζυγός του Χ3 και τα τέκνα του Χ4 και Χ5, ως μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του, με δήλωση του πληρεξουσίου δικηγόρου τους, που έγινε στο ακροατήριο και καταχωρίστηκε στα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά, γνωστοποίησαν στους αναιρεσίβλητους το γεγονός του θανάτου του ως άνω καθολικού δικαιοπαρόχου τους και ταυτόχρονα δήλωσαν, ότι συνεχίζουν για εκείνον τη διακοπείσα δίκη. Ενόψει αυτών νομίμως επαναλήφθηκε η προκείμενη δίκη.

2.- Κατά το άρθρο 559 αριθ. 10 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο δέχθηκε πράγματα, που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης ως αληθινά χωρίς απόδειξη. Ο λόγος αυτός ιδρύεται όταν το δικαστήριο δέχεται ως αληθινά γεγονότα, που ασκούν ουσιώδη επίδραση, χωρίς να εκθέτει ούτε γενικώς από ποια αποδεικτικά μέσα άντλησε την απόδειξη, χωρίς να απαιτείται να αξιολογεί τα επί μέρους αποδεικτικά μέσα ή να εξειδικεύει τα έγγραφα. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του προσκομιζόμενου αντίγραφου της προσβαλλόμενης απόφασής του, το Εφετείο, αφού έλαβε υπόψη τα αποδεικτικά μέσα της υπόθεσης (καταθέσεις μαρτύρων, ένορκες βεβαιώσεις μαρτύρων και τα με επίκληση προσκομισθέντα έγγραφα), σχημάτισε την κρίση του και κατέληξε στο αποδεικτικό του πόρισμα, με το οποίο, μεταξύ άλλων, δέχτηκε τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: Ο Χ1, ο οποίος απεβίωσε κατά το 1937, χωρίς να αφήσει διαθήκη, ήταν κύριος και νομέας του περιγραφομένου κληροτεμαχίου, εκτάσεως 743,65 τ.μ. Μετά το θάνατό του το ακίνητο αυτό νέμονταν αποκλειστικά η σύζυγός του ... και η θυγατέρα του Β (αρχικώς ενάγουσα), η οποία και συνέχισε μετά το θάνατο της μητέρας της (1977) και μέχρι το 2001 να το νέμεται αποκλειστικά για δικό της λογαριασμό, ενεργώντας τις αναφερόμενες πράξεις νομής και ότι οι υπόλοιποι (εξ αδιαθέτου) κληρονόμοι (του ανωτέρω Χ1), ήτοι οι ετεροθαλείς αδελφοί της αρχικώς ενάγουσας, ... και Χ4 "ατύπως συνήνεσαν να έχει η ενάγουσα την κυριότητα του ακινήτου ως προικώου". Με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, από τον αριθ. 10 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, οι αναιρεσείοντες προσάπτουν στην προσβαλλόμενη απόφαση την αιτίαση, ότι δέχθηκε, ότι οι ως άνω εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του Χ1 "ατύπως συνήνεσαν να έχει η ενάγουσα την κυριότητα του ακινήτου ως προικώου", χωρίς αποδείξεις. Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, αφού, όπως προεκτέθηκε, το Εφετείο αναφέρει τα αποδεικτικά μέσα από τα οποία άντλησε την κρίση του για την απόδειξη του ανωτέρω πραγματικού περιστατικού, που έχει ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

3.- Όπως προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 173 και 1781 του ΑΚ, κατά την ερμηνεία της διαθήκης αναζητείται μόνο η αληθινή βούληση του διαθέτη, χωρίς προσήλωση στις λέξεις και δεν έχουν εφαρμογή τα κριτήρια του άρθρου 200 του ΑΚ. Σκοπείται, δηλαδή, η ανεύρεση της υποκειμενικής άποψης του διαθέτη, χωρίς να ερευνάται η αντικειμενική έννοια υπό την οποία θα αντιλαμβάνονταν τη βούλησή του οι τρίτοι, κατά την συναλλακτική καλή πίστη. Προσφυγή σε ερμηνεία της διαθήκης συγχωρείται μόνο εάν το δικαστήριο της ουσίας διαπιστώσει, έστω και εμμέσως, κενό ή ασάφεια στο περιεχόμενο της διαθήκης. Τόσο η κρίση του δικαστηρίου για την ύπαρξη κενού ή ασάφειας στη δήλωση του διαθέτη, όσο και η μετά τη διαπίστωση αυτή κρίση για την αληθινή βούληση του διαθέτη, ως κρίσεις αναγόμενες σε εκτίμηση πραγματικών γεγονότων, δεν υπόκεινται, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ, στον έλεγχο τον Αρείου Πάγου. Στην προκείμενη περίπτωση όπως προκύπτει από την επισκόπηση του προσκομιζόμενου αντιγράφου της προσβαλλόμενης απόφασης με αυτήν έγινε δεκτό, ότι η ανωτέρωΒ έγινε κυρία του ως άνω ακινήτου, εμβαδού 743,64 τ.μ, με έκτακτη χρησικτησία, αφού το κατείχε με διάνοια κυρίου αποκλειστικά για τον εαυτό της για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της εικοσαετίας. Στη συνέχεια το Εφετείο, προς απόκρουση του ισχυρισμού των αναιρεσειόντων, ότι το ανωτέρω ακίνητο είχε περιέλθει σ' αυτούς από κληρονομία του ανωτέρω .. (αδελφού της αρχικώς ενάγουσας) δυνάμει της ... δημόσιας διαθήκης του, δέχεται με την προσβαλλόμενη απόφαση, επί λέξει, τα εξής "...Πρέπει να σημειωθεί ότι εξ ουδενός στοιχείου εις την δικογραφία απεδείχθη ότι οι ενάγοντες της υπ' αριθμ. 195/2004 αγωγής (αναιρεσείοντες) απέκτησαν δικαίωμα κυριότητας εκ κληρονομίας του αποβιώσαντος την 26.12.1997 πατέρα των δυνάμει της νομοτύπως δημοσιευθείσης υπ' αριθ. ... δημοσίας διαθήκης ενώπιον του συμβολαιογράφου Λαρίσης Αθανασίου Τζήκα και μεταγραφής της υπ' αριθμ. ... δηλώσεως αποδοχής της κληρονομίας ενώπιον της συμβολαιογράφου Λαρίσης Μαρίας Δαμιανού-Κώτσιου, η κρίση δε αυτή ενισχύεται και εκ του κειμένου της διαθήκης και περιγραφής του κληρονομιαίου ακινήτου το οποίο, όμως είναι διάφορο του επιδίκου, ειδικότερα αναφέρεται εις την από ... δημόσια διαθήκη ότι εις την ακίνητη περιουσία του διαθέτη "συμπεριλαμβάνεται και το πατρικό του οικόπεδο επιφανείας εξακοσίων (600) τετραγωνικών μέτρων με τα κτίσματα του που βρίσκεται στο ... δίπλα στο σπίτι της γυναίκας του όπου και διαμένει, το προπεριγραφόμενο δε ακίνητο της συζύγου του είναι το επίδικο, το οποίο εξουσίαζε διανοία κυρίου από το έτος 1939, κατά τα προδιαληφθέντα η μητέρα της ενάγουσας και εν συνεχεία η ενάγουσα". Με το δεύτερο λόγο αναίρεσης, από τον αριθ.1εδ.β του άρθρου 559 ΚΠολΔ, οι αναιρεσείοντες ψέγουν το Εφετείο, διότι με το να δεχθεί, ότι το επίδικο ακίνητο είναι διαφορετικό από εκείνο που αναφέρεται στην πιο πάνω διαθήκη παραβίασε "τους ερμηνευτικούς κανόνες των δικαιοπραξιών, λόγω της μη εφαρμογής του τιθέμενου από το άρθρο 173 ΑΚ κανόνα περί αναζητήσεως κατά την ερμηνεία των δικαιοπραξιών της αληθινής βούλησης του διαθέτη χωρίς προσήλωση στις λέξεις". Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, ως στηριζόμενος σε εσφαλμένη προϋπόθεση, αφού, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο, κατά την ανέλεγκτη ουσιαστική κρίση του, δεν διαπίστωσε, έστω και έμμεσα, την ύπαρξη κενού ή αμφιβολίας στη σχετική (με την ως άνω διαθήκη) δήλωση της βουλήσεως του διαθέτη ... και, συνεπώς, δεν υπήρχε λόγος να προσφύγει στους πιο πάνω ερμηνευτικούς κανόνες. Πέραν τούτου ο ως άνω λόγος είναι και αλυσιτελής και έτσι απαράδεκτος, αφού και αληθής υποτιθέμενος δεν είναι σε θέση να επιφέρει την σκοπούμενη έννομη συνέπεια, να οδηγήσει δηλαδή στην εξαφάνιση της προσβαλλόμενης απόφασης, ενόψει της ανωτέρω παραδοχής της, ότι δηλαδή η αρχικώς ενάγουσα Β έγινε κυρία του προδιαληφθέντος ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία, αφού το είχε στην κατοχή της με διάνοια κυρίου επί τον προαναφερόμενο χρόνο.

4.- Με τον τρίτο και τελευταίο λόγο αναίρεσης, από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, οι αναιρεσείοντες προσάπτουν στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια της έλλειψης νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών αιτιολογιών ως προς το ζήτημα της ταυτότητας του προαναφερόμενου ακινήτου, εκτάσεως 743,64 τ.μ. Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος. Όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση με αυτή έγινε δεκτό, ότι το κληροτεμάχιο που έχει παραχωρηθεί στον Χ1, βρίσκεται στο δημοτικό διαμέρισμα του ...του Δήμου ..., έχει έκταση 743,64 τ.μ και συνορεύει προς βόρεια, δυτικά και ανατολικά με δρόμο και νότια με ακίνητο ιδιοκτησίας .... Η περιγραφή αυτή είναι πλήρης και δε γεννάται καμία αμφιβολία για την ταυτότητα του επίδικου ακινήτου. Το γεγονός ότι σε άλλο σημείο της προσβαλλόμενης απόφασης, όπου γίνεται λόγος για το αν το επίδικο ακίνητο έχει σχέση με την πιο πάνω δημόσια διαθήκη του ..., αναφέρεται, όπως προαναφέρθηκε, ότι "το προπεριγραφόμενο δε ακίνητο της συζύγου του είναι το επίδικο, το οποίο εξουσίαζε διανοία κυρίου από το έτος 1939, κατά τα προδιαληφθέντα η μητέρα της ενάγουσας και εν συνεχεία η ενάγουσα" δε δημιουργεί ασάφεια ως προς την ταυτότητα του επίδικου ακινήτου, αφού, όπως από την εκτίμηση του όλου περιεχομένου της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει, το ως άνω ακίνητο (των 743,64 τ.μ) δεν έχει καμία σχέση με εκείνο της συζύγου του ..., όπως από προφανή παραδρομή αναφέρθηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση. 5.- Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, η οποία δεν περιέχει άλλους λόγους, εκτός από τους παραπάνω, και να καταδικαστούν οι αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, που δεν κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα του τελευταίου (ΚΠολΔ 176, 183, 191 παρ.2).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 9-9-2008 αίτηση των Χ1 και Χ2για αναίρεση της 130/2008 απόφασης του Εφετείου Λάρισας.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 16 Φεβρουαρίου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 16 Μαρτίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ