Supreme Court dismisses appeal against lower court ruling on private forest ownership in Ionian Islands.

Απόφαση 480 / 2021 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 480/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ασπασία Μαγιάκου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Παρασκευή Καλαϊτζή - Εισηγήτρια, Γεώργιο Παπανδρέου, Αναστασία Περιστεράκη, Μαρία Μουλιανιτάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 18 Νοεμβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Σωτηρία Κοσμά, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: Ι. Ι. του Γ., κατοίκου …, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Λάμπρο Θεοτοκάτο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17-8-2011 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κεφαλληνίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 55/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 25/2019 οριστική του Μονομελούς Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 3-4-2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατ'άρθρ.1 του από 17/29-11-1836 Β.Δ. "Περί ιδιωτικών δασών" "Ιδιωτικά δάση, μεταξύ των δασών του Βασιλείου, θεωρούνται μόνον εκείνα όσα δι' εγγράφων, εκδιδομένων κατά τους νομίμους τύπους από τας αρμοδίας τουρκικός αρχάς, αποδειχθώσιν, ότι υπήρχον και πριν της αρχής του υπέρ ανεξαρτησίας αγώνος ιδιοκτησίαι πλήρεις ιδιωτών (πλήρης ιδιοκτησία δεν υπάρχει εις τους τουρκ. νόμους).

Προσέτι ως δάση ιδιωτικά θέλουν θεωρείσθαι αναμφισβητήτως και τα κείμενα εις όσα ιδιωτικά χωρία (τζεφλίκια) δεν αναφέρουν μεν τα νόμιμα έγγραψα ονομαστί, τα εμπεριεχόμενα εις αυτά δάση, προϋποτιθεμένου, ότι κείνται αληθώς εντός των ακριβώς αποδειχθέντων ορίων του αρμοδίου ιδιωτικού κτήματος (τζεφλικίου), επομένως σχηματίζουν αναγκαίον και φυσικόν συστατικόν μέρος αυτού.

Αν δε εκ περιστάσεως τα έγγραφα ταύτα εχάθησαν από την αρχήν του υπέρ ανεξαρτησίας πολέμου, τότε συγχωρούνται όλα τα προς απόδειξιν ένδικα μέσα όσα χορηγεί ο νόμος" Περαιτέρω, κατά το άρθρο 3 του πιο πάνω Β.Δ. "Εντός ενός έτους από την ημέραν της δημοσιεύσεως του παρόντος νόμου οφείλουν οι ιδιοκτήται των υπό τα άρθρ. 1 και 2 δασών να παρουσιάσωσιν εις την Ημετέραν επί των Οικονομικών Γραμματείαν, ή απ' ευθείας, ή δια των αρμοδίων υπαλλήλων, τους νομίμους τίτλους της ιδιοκτησίας των. Η Γραμματεία θέλει εξετάσει αυτούς, θέλει τους αναγνωρίσει, ή απορρίψει, και εις την πρώτην περίπτωσιν, θέλει επισήμως δώσει την κατοχήν εις τους ιδιοκτήτας, εις δε την δευτέραν, θέλει αποπέμψει τας ελλειπούσας νομίμων αποδείξεων αξιώσεις αυτών, ενώπιον των αρμοδίων δικαστηρίων εις την περίστασιν ταύτην όμως, μέχρι της τελωνειακής δικαστικής αποφάσεως περί της ιδιοκτησίας, μένει η κατοχή του διαφιλονεικουμένου δάσους αναφαίρετος, εις ον ευρίσκεται.

Παρελθούσης της ανωτέρω προθεσμίας, θεωρούνται όλα τα δάση, περί των οποίων δεν παρουσιασθώσιν, οι, ως άνω, απαιτούμενοι τίτλοι, ως αδιαφιλοκείνητα εθνικά, και θέλουν διατίθεσθαι ως τοιαύτα". Προσέτι, στη διάταξη του άρθρου 62 του ν. 998/1979 ως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 37 παρ.1 του ν.4280/2014, προβλέπονται τα ακόλουθα: "Επί των πάσης φύσεως αμφισβητήσεων ή διενέξεων ή δικών μεταξύ του Δημοσίου, είτε ως ενάγοντος είτε ως εναγομένου είτε ως αιτούντος είτε ως καθ' ου ή αίτηση, και φυσικού ή νομικού προσώπου, το οποίο προβάλλει ή αξιώνει οποιοδήποτε δικαίωμα, εμπράγματο ή μη, επί των δασών, των δασικών εκτάσεων το ως άνω φυσικό ή νομικό πρόσωπο οφείλει να αποδείξει την παρ' αυτώ ύπαρξη του δικαιώματος του.

Κατ'εξαίρεση η διάταξη αυτή δεν ισχύει στις περιφέρειες των Πρωτοδικείων των Ιονίων Νήσων, της Κρήτης, των Νομών Λέσβου, Σάμου, Χίου και Κυκλάδων, των νήσων Κυθήρων, Αντικυθήρων, καθώς και της περιοχής της Μάνης όπως αυτή ορίζεται από διοικητικά όρια των Καλλικρατικών Δήμων Ανατολικής και Δυτικής Μάνης".

Όπως προκύπτει απ' τις προαναφερόμενες διατάξεις, αναγνωρίζεται η κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου στις εκτάσεις που αποτελούν δάση, εκτός από τα δάση, τα οποία πριν, από την αρχή, του υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνα ανήκαν σε ιδιώτες, των οποίων οι τίτλοι ιδιοκτησίας θα είχαν αναγνωρισθεί από την Γραμματεία Οικονομικών, στην οποία έπρεπε να υποβληθούν μέσα σε ανατρεπτική προθεσμία ενός έτους από τη δημοσίευση του παραπάνω νόμου.

Τα πιο πάνω αναφερόμενα δεν ισχύουν στις περιφέρειες των Ιονίων Νήσων, της Κρήτης και (των Νομών) Λέσβου, Χίου, Σάμου και των νήσων Κυθήρων, Αντικυθήρων, Κυκλάδων και της περιοχής ΑΝ και ΔΥΤ. Μάνης, σύμφωνα με το ως άνω άρθρο 62 του ν. 998 ως (μετά την αντικ/ση) ισχύει. Στις περιφέρειες αυτές καθένας φέρει το βάρος της απόδειξης του ισχυρισμού του ότι έχει δικαίωμα κυριότητας (ΑΠ 81/2017).

ΙΙ. Ο από τον αρ. 1α του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, για ευθεία παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμοσθεί ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοσθεί ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, αντιστοίχως δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του κανόνα δικαίου για την επέλευση της απαγγελθείσας έννομης συνέπειας ή την άρνησή της.

ΙΙΙ. Με τον (μοναδικό) λόγο αναίρεσης το αναιρεσείον ψέγει την προσβαλλόμενη, 25/2019, απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Πατρών, (που απέρριψε στην ουσία την έφεση κατά της 55/2014 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κεφαλληνίας, το οποίο είχε δεχθεί αγωγή αναγνώρισης κυριότητας επί ακινήτου στην Κεφαλονιά του αναιρεσιβλήτου κατά του αναιρεσείοντος) ότι υπέπεσε στην πλημμέλεια του αρ.1α του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Ειδικότερα, το αναιρεσείον αιτιάται ότι το δευτεροβάθμιο δικαστήριο με το να απορρίψει ως μη νόμιμο τον ισχυρισμό του ότι το επίδικο ακίνητο αποτελεί δασική χορτολιβαδική έκταση και ότι ως τέτοια ανήκει στην κυριότητά του, κρίνοντας (με επάλληλη αιτιολογία) ότι, "ακόμη και αν θεωρηθεί ότι το εν λόγω ακίνητο είναι δασική - χορτολιβαδική έκταση που βρίσκεται στα Επτάνησα, δεν ισχύει το τεκμήριο κυριότητας υπέρ του Δημοσίου, αλλ'αντίθετα απαιτείται πέραν της δασικής μορφής και η επίκληση από μέρους του Δημοσίου κτήσης κυριότητας επί της επίδικης έκτασης μ'έναν από τους προβλεπόμενους από τον Ιόνιο ΑΚ ή από τον ΑΚ, είτε από κάποιο άλλο ειδικό νόμο τρόπους, που το εκκαλούν δεν απέδειξε αλλ'ούτε καν επικαλέστηκε", παραβίασε (κατ'εκτίμηση, με εσφαλμένη ερμηνεία και μη εφαρμογή) τις διατάξεις του άνω Β.Δ.

του 1836 (άρθρο 3) περί ιδιωτικών δασών, τον από 21-6-1837 ν. περί διακρίσεως κτημάτων, που η ισχύς του στα Επτάνησα εισήχθη με το ν. ΡΝ'/1866, καθώς και τις ισχύουσες διατάξεις του Β.Δ. της 18-19/2/1866 "περί διοικήσεως και διαχειρίσεως των δασών" στην Ελλάδα για τα δάση επί των οποίων δεν υπήρχαν αναγνωρισμένα δικαιώματα ιδιωτών και τα οποία ανήκαν στην Ιόνια Πολιτεία τα οποία περιήλθαν και ανήκουν έκτοτε ex lege στο διάδοχο Ελληνικό Κράτος, (ακόμη και υπό την εκδοχή, αποκρουόμενη απ' το αναιρεσείον, ότι ανήκαν στην επιχώρια περιουσία κάθε νήσου).

Ο λόγος είναι αβάσιμος, διότι το Εφετείο ορθά ερμήνευσε και δεν εφάρμοσε τις προαναφερόμενες ουσιαστικές διατάξεις, με το να δεχτεί ότι στα Επτάνησα δεν ισχύει το τεκμήριο κυριότητας του Ελληνικού Δημοσίου επί δασών. Σε κάθε όμως περίπτωση, ο λόγος αυτός είναι αλυσιτελής, καθόσον, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του προσκομιζόμενου αντιγράφου της προσβαλλόμενης απόφασης (αρθ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ), το Εφετείο με την κύρια αιτιολογία που στηρίζει επαρκώς το διατακτικό της απόφασής του και δεν πλήττεται επιτυχώς με λόγο αναίρεσης, δέχθηκε ότι το επίδικο ακίνητο αποτελεί αγροτεμάχιο, επί του οποίου ο ενάγων - αναιρεσίβλητος απέκτησε κυριότητα, αφενός με παράγωγο (αγοραπωλησία) και, αφετέρου με πρωτότυπο τρόπο (έκτακτη χρησικτησία).

IV. Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης, (μη υπάρχοντος ετέρου λόγου προς διερεύνηση) και να επιβληθούν στο ηττώμενο αναιρεσείον τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, κατά παραδοχή του αιτήματός του (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ, 22 ν. 3693/1957, ως ισχύει), σύμφωνα με το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 3-4-2019 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου κατά του Ι. Ι. για αναίρεση της 25/2019 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Πατρών.

Και

Επιβάλλει στο αναιρεσείον τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, το ποσό των οποίων ορίζει σε τριακόσια ευρώ (300€).

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Μαρτίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 9 Απριλίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ