47/2010 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 47 / 2010 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 47/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ηλία Γιαννακάκη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Σπυρίδωνα Ζιάκα, Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Παναγιώτη Κομνηνάκη και Ανδρέα Δουλγεράκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Νοεμβρίου 2009, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΜΟΡΝΟΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΕΙΔΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ", που εδρεύει στη Θήβα και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Ρέκλο, ο οποίος δεν κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: ..., ο οποίος παραστάθηκε με την πληρεξούσια δικηγόρο του Θεμιστοκλεία Αναδιώτου

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-9-2006 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θηβών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 331/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 5168/2008 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 20-11-2008 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Παναγιώτης Κομνηνάκης διάβασε την από 26-10-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου και του δεύτερου λόγων αναίρεσης και την απόρριψη του τρίτου λόγου αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Από τα άρθρα 914, 932 του ΑΚ και 1, 16 του ν. 551/1915 προκύπτει ότι χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη οφείλεται και επί εργατικού ατυχήματος, όταν συντρέχουν οι όροι της αδικοπραξίας. Οι διατάξεις του άρθρου 16 παρ. 1 του ν. 551/1915, κατά τις οποίες ο παθών σε εργατικό ατύχημα ή τα κατά το άρθρο 6 αυτού πρόσωπα δικαιούνται να εγείρουν την αγωγή του κοινού αστικού δικαίου και να ζητήσουν πλήρη αποζημίωση μόνον όταν το ατύχημα μπορεί να αποδοθεί σε δόλο του εργοδότη ή των προστηθέντων του ή όταν επήλθε σε εργασία στην οποία δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις νόμων, διαταγμάτων ή κανονισμών για τους όρους ασφαλείας των εργαζομένων και εξαιτίας της μη τηρήσεως αυτών, αναφέρονται στην επιδίκαση αποζημιώσεως για περιουσιακή ζημία και όχι στη χρηματική ικανοποίηση για ηθική ζημία, για την οποία δεν υπάρχει πρόβλεψη στον ανωτέρω νόμο και εφαρμόζονται γι' αυτό μόνο οι γενικές διατάξεις.

Επομένως, για να δικαιούται ο παθών σε εργατικό ατύχημα χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης, αρκεί να συντέλεσε στην επέλευση του ατυχήματος πταίσμα του εργοδότη αυτού ή του κυρίου του έργου ή των προστηθέντων απ' αυτούς (άρθρ. 922 ΑΚ) με την έννοια της διάταξης του άρθρου 914 ΑΚ, δηλαδή της υπαίτιας ζημιογόνου πράξης ή παράλειψης.

Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ, που ορίζει ότι όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει, προκύπτει ότι για να υπάρχει αδικοπραξία και, συνεπώς, υποχρέωση αποζημίωσης του παθόντα, απαιτείται να συντρέχει και αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της ζημιογόνου πράξης ή παράλειψης και της ζημίας που επήλθε (περιουσιακής ή μη).

Η έννοια της αιτιώδους συνάφειας είναι αόριστη νομική έννοια και γι' αυτό η από το δικαστήριο της ουσίας κρίση περί της συνδρομής ή μη αυτής υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, ο οποίος κρίνει το εάν τα κυριαρχικώς διαπιστωθέντα από το δικαστήριο της ουσίας πραγματικά περιστατικά, επιτρέπουν το συμπέρασμα ότι ορισμένο γεγονός μπορεί αντικειμενικά, σε συνδυασμό και με τα διδάγματα της κοινής πείρας να θεωρηθεί ως πρόσφορη αιτία του ζημιογόνου (περιουσιακού ή ηθικού) αποτελέσματος που επήλθε.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: Ο ενάγων προσλήφθηκε από του νόμιμους εκπροσώπους της εναγομένης με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ορισμένου χρόνου στις 13-3-2006, προκειμένου να εργαστεί ως εργάτης στη βιομηχανία ειδών πλαστικής συσκευασίας που διατηρεί η τελευταία στη Θήβα.

Από την ημέρα της πρόσληψής του απασχολήθηκε ως χειριστής σε μηχανή (πρέσα) παραγωγής πλαστικών αντικειμένων, την οποία χειριζόταν και στο παρελθόν κατά την προηγούμενη απασχόλησή του στην εναγομένη από 1-11-2005 έως 2-12-2005. Η συγκεκριμένη μηχανή είναι μια μηχανή, η οποία παράγει εξαρτήματα πλαστικών βαρελιών (χερούλια) με ένα καλούπι που προσαρμόζεται σ' αυτήν.

Κάθε παραγόμενο έτοιμο εξάρτημα εξάγεται αυτόματα από τη μηχανή και πέφτει στο έδαφος απ' όπου ο εργαζόμενος το συλλέγει. Στη μηχανή υπάρχουν εκατέρωθεν θύρες ελέγχου με τζάμι που είναι εφοδιασμένες και με ασφαλιστικούς μηχανισμούς οι οποίοι, σε περίπτωση που οι πόρτες ανοίξουν ενώ η μηχανή βρίσκεται σε λειτουργία, διακόπτουν άμεσα τη λειτουργία της.

Στις 20-3-2006 και περί ώρα 23:45 ο ενάγων εργαζόταν στο πίσω μέρος της ανωτέρω μηχανής, προκειμένου να χειρίζεται και να παρακολουθεί και δεύτερη μηχανή. Στη συγκεκριμένη μηχανή η θύρα στο πίσω μέρος αυτής είχε αφαιρεθεί. Και ο ασφαλιστικός μηχανισμός ήταν εκτός λειτουργίας. Κατά τη διάρκεια της παραγωγής ένα πλαστικό κόλλησε στη μηχανή και ο ενάγων στην προσπάθειά του να απομακρύνει το αντικείμενο αυτό έβαλε το χέρι του μέσα στη μηχανή από το σημείο που έλειπε η θύρα ελέγχου με αποτέλεσμα, καθώς μηχανή βρισκόταν σε λειτουργία, ένα κινούμενο μηχανικό στοιχείο να εγκλωβίσει το αριστερό του χέρι και να τραυματιστεί.

Στη συνέχει ο ενάγων μεταφέρθηκε στο Π.Γ.Ν.Α. "ΚΑΤ", όπου διαπιστώθηκε συνθλιπτική κάκωση αρ. χειρός και αρ. πηχεοκαρπικής, κατάγματα 1ου,2ου,3ου,4ου μετακαρπίου και κάταγμα φαλαγγών μέσου και παράμεσου δακτύλου αρ. χειρός με διατομή εκτεινόντων τενόντων, υποβλήθηκε δε σε χειρουργική επέμβαση, η οποία περιλάμβανε οστεοσύνθεση των καταγμάτων με Κ- W, διερεύνηση τραυμάτων και συρραφή τενόντων.

Εξήλθε από το Νοσοκομείο στις 31-3-2006 και του χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια 45 ημερών. Κατά την επανεξέτασή του στο ανωτέρω Νοσοκομείο διαπιστώθηκε ότι εμφανίζει πλήρες έλλειμμα κάμψης -απαγωγής και προσαγωγής- αντίθεσης δακτύλων αρ. χειρός, με αποτέλεσμα αδυναμία πρόσληψης αντικειμένων και ακαταλληλότητα για εργασία της αρ.

άκρας χείρας. Έκτοτε ο ενάγων βρίσκεται σε αναρρωτική άδεια, η δε εναγομένη εργοδότριά του ανανέωσε διαδοχικά τη σύμβαση εργασίας του ορισμένου χρόνου και στις 22-11-2006 μετέτρεψε αυτήν σε αορίστου χρόνου. Από τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά προκύπτει ότι ο τραυματισμός του ενάγοντος αποτελεί εργατικό ατύχημα και οφείλεται σε αμέλεια της εναγομένης , η οποία συνίσταται στην παραβίαση εκ μέρους της των ισχυόντων διατάξεων για τη λήψη των απαιτούμενων μέτρων ασφαλείας για την προστασία των εργαζομένων.

Ειδικότερα, το ατύχημα οφείλεται στο γεγονός ότι η εναγομένη δεν τήρησε τους όρους ασφαλούς χρήσης των μηχανημάτων, καθόσον τα συστήματα ασφαλείας ( θύρα και ασφαλιστικός μηχανισμός) της συγκεκριμένης μηχανής (πρέσας) που εμποδίζουν την πρόσβαση στις επικίνδυνες ζώνες είχαν αχρηστευθεί και η μεν θύρα είχε αφαιρεθεί, ο δε μηχανισμός ασφαλείας ήταν εκτός λειτουργίας, κατά παράβαση των διατάξεων των άρθρων 4, 9 του ΠΔ 395/94 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ παρ. 2, 13 παρ. 2, 14,3.

Στην επέλευση όμως του ενδίκου ατυχήματος συντέλεσε και δη σε ποσοστό 25% και αμέλεια του ενάγοντος, ο οποίος επιχείρησε μια παρακινδυνευμένη επέμβαση κατά το χρόνο λειτουργίας της μηχανής, αν και γνώριζε, διότι πολλές φορές του είχε τύχει στο παρελθόν ότι, όταν τα εξαρτήματα κολλούσαν πάνω στη μηχανή, μια άλλη εργαζομένη έμπροσθεν της μηχανής κατέβαζε το διακόπτη λειτουργία της και μετά τον έβγαζε ο ενάγων.

Τη συγκεκριμένη όμως ημέρα, κατά την οποία απουσίαζε η ανωτέρω εργαζομένη που κατέβαζε το διακόπτη, ο ενάγων, αν και γνώριζε ότι έπρεπε να πάει έμπροσθεν της μηχανής για να κλείσει το διακόπτη και στη συνέχεια εκ του ασφαλούς να επιχειρήσει το μπλοκαρισμένο αντικείμενο, εντούτοις δεν έπραξε τούτο αλλ' αντιθέτως έβαλε το χέρι του μέσα στη μηχανή, ενώ αυτή βρισκόταν σε λειτουργία, με αποτέλεσμα να συμβεί το ένδικο ατύχημα.

Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο, κατ' ακολουθίαν των οποίων, ύστερα από εξαφάνιση της πρωτόδικης απόφασης και εκδίκαση εκ νέου της ένδικης αγωγής, έκανε εν μέρει δεκτή αυτή και επιδίκασε στον ενάγοντα το ποσό των 80.000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω της ηθικής του βλάβης που υπέστη συνεπεία του άνω ατυχήματος, δεν παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 914, 922 και 932 ΑΚ, οι οποίες είναι εφαρμοστέες στην κρινόμενη υπόθεση, έστω και αν δεν μνημονεύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, αρκεί ότι δικαιολογούν , βάσει των ουσιαστικών παραδοχών της ,το διατακτικό της, οπότε ο Άρειος Πάγος μπορεί να τις συμπληρώσει (άρθρο 578 ΚΠολΔ), ούτε στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης με ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες.

Ειδικότερα, τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά, αντικειμενικά κρινόμενα, είναι ικανά να προκαλέσουν τη φερόμενη ότι προκάλεσαν ζημία του αναιρεσιβλήτου, στηρίζουν την ύπαρξη του απαιτούμενου γι' αυτήν αντικειμενικού αιτιώδους συνδέσμου και δεν είναι αναγκαίο να γίνεται ρητή μνεία ότι συνιστούν πρόσφορη αιτία της ζημίας, αφού τούτο είναι αυτονόητο.

Συνεπώς, είναι αβάσιμες οι για το αντίθετο προς τα παραπάνω αιτιάσεις κατά της προσβαλλόμενης απόφασης, οι οποίες την πλήττουν για παράβαση των προαναφερόμενων διατάξεων και έλλειψη νόμιμης βάσης, που προβάλλονται με τους από το άρθρο 559 αρ. 1 και 19 ΚΠολΔ πρώτο και δεύτερο λόγους του αναιρετηρίου, οι οποίοι και πρέπει να απορριφθούν.

ΙΙ.- Κατά το άρθρο 932 ΑΚ, σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του. Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικασθεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης. Από τις ανωτέρω διατάξεις συνάγεται ότι το δικαστήριο της ουσίας κρίνει αν ο αιτών υπέστη ηθική βλάβη και ποιο είναι το επιδικαστέο ποσό της χρηματικής ικανοποιήσεως για την αποκατάσταση αυτής με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τελέσεως της αδικοπραξίας, τη βαρύτητα του πταίσματος και την οικονομική, κοινωνική και προσωπική κατάσταση των μερών.

Συνεπώς, ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης κατά τα ανωτέρω χρηματικής ικανοποιήσεως επαφίεται στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η δε περί αυτού κρίση του δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, αφού σχηματίζεται ύστερα από την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων χωρίς υπαγωγή σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να νοηθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου είτε ευθέως είτε εκ πλαγίου. Κατ' ακολουθίαν, ο τρίτος λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, με τον οποίο προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο, επιδικάζοντας ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης το ποσό των 80.000 ευρώ, παραβίασε εκ πλαγίου με ανεπαρκείς αιτιολογίες την προαναφερόμενη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ, με το να μη διαλάβει στην απόφασή του πραγματικό περιστατικό για την εύρωστη επιχείρηση της αναιρεσείουσας, είναι προεχόντως απαράδεκτος και πρέπει να απορριφθεί. Μετά από αυτά, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20-11-2008 αίτηση της εταιρείας με την επωνυμία " ΜΟΡΝΟΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΊΑ ΕΙΔΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ" για αναίρεση της υπ' αριθμ. 5168/2008 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει σε χίλια διακόσια (1.200) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 8 Δεκεμβρίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 12 Ιανουαρίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ O ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ