Supreme Court allows appeal against lower court's error in admitting a public order claim at any trial stage.

Απόφαση 479 / 2023 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 479/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Λουκά Μόρφη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωάννα Μαργέλλου-Μπουλταδάκη, Ιωάννη Δουρουκλάκη, Δημητρία Στρούζα-Ξένου-Κοκολέτση και Τριανταφυλλιά Πατρώνα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 15 Μαρτίου 2022, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Α)Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ (ΠΑ.Δ.Α.)" όπως εκπροσωπείται νόμιμα, ως οιονεί καθολικού διαδόχου του Ν.Π.Δ.Δ. ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ (Ε.Σ.Δ.Υ.) που εδρεύει στην Αθήνα και παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίου δικηγόρου Γεωργίου Μήνου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσίβλητου: Ι. Λ. του Κ., κατοίκου ... που παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Ανδρόνικου Χονδρόπουλου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Β)Του αναιρεσείοντος: Ι. Λ. του Κ., κατοίκου ... που παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Ανδρόνικου Χονδρόπουλου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσίβλητου: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ (ΠΑ.Δ.Α.)" όπως εκπροσωπείται νόμιμα, ως οιονεί καθολικού διαδόχου του Ν.Π.Δ.Δ. ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ (Ε.Σ.Δ.Υ.) που εδρεύει στην Αθήνα και παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίου δικηγόρου Γεωργίου Μήνου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-5-2017 αγωγή του ήδη Β αναιρεσείοντος- Α αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν η 1560/2018 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 1824/2021 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας, ζητά το Α αναιρεσείον με την από 7-7-2021 αίτησή του και ο Β αναιρεσείων με την από 6-7-2021 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Εισηγήτρια ορίσθηκε η Αρεοπαγίτης Τριανταφυλλιά Πατρώνα.

Ο πληρεξούσιος του Β αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του Α αναιρεσίβλητου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στα δικαστικά έξοδα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με τις υπό κρίση από 1] 7.7.2021 [Πιν. 7] και 2] από 6.7.2021 [Πιν 8] αντίθετες αιτήσεις αναιρέσεως, που ασκήθηκαν από αμφοτέρους τους διαδίκους προσβάλλεται η υπ'αριθ. 1824/2021 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Αρχικώς, ο αναιρεσείων I. Λ. και η Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας άσκησαν κατ' αλλήλων τις από 2.5.2017 και 18.9.2017 αντιστοίχως αγωγές τους, με τις οποίες αιτούντο με την πρώτη να αναγνωρισθεί ότι η σύμβαση μισθώσεως του κυλικείου του κτηρίου της εν λόγω Σχολής διείπετο από τις διατάξεις περί εμπορικών μισθώσεων [Π.Δ. 34/1995] και είχε 12ετή διάρκεια ως και να υποχρεωθεί η εναγομένη να καταβάλει ως αποζημίωση λόγω καθυστερούμενης παραδόσεως του μισθίου το ποσό των 14.989,30 ευρώ, με δε την δευτέρα να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να παραδώσει το μίσθιο λόγω λήξεως της μισθώσεως και να καταβάλει το συνολικό ποσό των 22.277,42 ευρώ για καθυστερούμενα μισθώματα, αποζημίωση χρήσεως και ποινική ρήτρα λόγω παρακρατήσεως του μισθίου μετά την λήξη της μισθωτικής συμβάσεως.

Επί των εν λόγω αγωγών οι οποίες συνεκδικάσθηκαν εκδόθηκαν η υπ'αριθ. 1560/2018 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε η αγωγή του I. Λ., ενώ έγινε δεκτή η αγωγή της Ε.Σ.Δ.Υ., και κατόπιν ασκήσεως εφέσεως η αναιρεσιβαλλομένη απόφαση, η οποία, μετά μερική εξαφάνιση της εκκαλουμένης δέχθηκε την αγωγή ως προς το αίτημα της ποινικής ρήτρας εν μέρει μόνον ως προς το ποσό των 7.760 ευρώ αντί του πρωτοδίκως επιδικασθέντος ποσού των 16.903,22 ευρώ.

Οι ως άνω αιτήσεις έχουν ασκηθεί νομίμως και εμπροθέσμως, συμφώνως προς τις διατάξεις των άρθρων 552, 553, 556, 558, 564 παρ.3 566 ΚΠολΔ και πρέπει κατά τη διάταξη των άρθρων 577 παρ. 3 ΚΠολΔ να εξετασθούν περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων τους [άρθρ. 573 παρ.1 246 ΚΠολΔ], συνεκδικαζόμενες λόγω της συναφείας τους [άρθρ. 246 ΚΠολΔ], Η Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας [Ε.Σ.Δ.Υ.], η οποία εντάχθηκε από 7.5.2019 στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής κατ'άρθρο 58 του Ν. 4610/2019, προήλθε κατά μετατροπή της Υγειονομικής Σχολής Αθηνών [Υ.Σ.Α.] σε εκπαιδευτικό και ερευνητικό ίδρυμα με τη μορφή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με πλήρη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια [άρθρ.

Ν. 2194/1994, όπως τροπ. με το άρθρο 5 Ν. 2517/1997] και μέχρι την κατά τα ανωτέρω ένταξή της στο ΠΑ.Δ.Α. αποτελούσε ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα αφού τελούσε υπό την εποπτεία του Κράτους και παρείχε ανώτατη εκπαίδευση μεταπτυχιακού επιπέδου, με σκοπό την εκπαίδευση πτυχιούχων Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι. την επιστημονική έρευνα και την παροχή επιστημονικών υπηρεσιών σε θέματα δημόσιας υγείας κοινωνικής φροντίδας διοίκησης - διαχείρισης υπηρεσιών υγείας, οικονομικών και αγωγής υγείας και κοινωνικής πολιτικής γενικότερα [άρθρ. 3 παρ. 2 Ν. 2194/1994, 15 Ν. 2920/2000, ΑΠ 805/2007].

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 4 παρ. 1 περ. η' του Π.Δ. 34/1995 στις μη προστατευόμενες μισθώσεις υπάγονται οι μισθώσεις εντός χώρων που ανήκουν στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα δηλαδή τα ιδρύματα που παρέχουν πτυχία ανώτατης εκπαίδευσης. Από τις διατάξεις που προαναφέρθηκαν συνάγεται ότι από την εν λόγω διάταξη καλύπτονται και οι συμβάσεις με εκμισθωτή το νομικό πρόσωπο της Ανωτάτης Σχολής Δημόσιας Υγείας, αφού έχει όλα τα ειδικά χαρακτηριστικά Α.Ε.Ι.

και επιτελεί εκπαιδευτικό έργο στον τομέα της υγείας παρέχοντας τίτλους σπουδών ανωτάτου επιπέδου.

Με την από 6.7.2021 αίτηση αναιρέσεώς του ο αναιρεσείων ήδη και αναιρεσίβλητος υποστηρίζει ότι το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου "ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ" [ήδη Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής] κατά τον επίδικο χρόνο δεν ανήκε στην Ανωτάτη Εκπαίδευση, αφού σε αυτήν υπάγονταν μόνο τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα του Ν.1268/1982.

Ως εκ τούτου δεν έχει εφαρμογή η διάταξη του άρθρου 4 παρ.1 περιπτ. η του Π.Δ. 34/1995, η οποία τον αποκλείει από την προστασία του νόμου περί εμπορικών μισθώσεων, εφόσον δεν καλύπτονται από το νόμο "οι μισθώσεις εντός χώρων που ανήκουν στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα" και η από 24.9.2009 σύμβαση που υπογράφηκε μεταξύ αυτού και του αντιδίκου του άρχισε την 25.9.2009 και λήγει την 24.9.2021 υποκείμενη στην 12ετή προστασία του νόμου περί εμπορικών μισθώσεων.

Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, αφού όπως αναφέρθηκε πιο πάνω η Ε.Σ.Δ.Υ. έστω και αν ιδρύθηκε με ειδικό νόμο είναι αυτοδιοικούμενη και έχει όλα τα ειδικά χαρακτηριστικά των Α.Ε.Ι. με πρωτεύον την παροχή εκπαιδευτικού έργου μεταπτυχιακού επιπέδου στις επιστήμες υγείας η ίδρυσή της δε δεν αντίκειται στις διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 6 του Συντάγματος.

Υποστηρίζει ακόμη ο αναιρεσείων ότι η αληθής βούληση των μερών στη μισθωτική σύμβαση κατά τις διατάξεις των άρθρων 173 και 200 ΑΚ ήταν η εφαρμογή του νόμου περί επαγγελματικών μισθώσεων και η προστασία της επαγγελματικής στέγης, γεγονός που δεν έλαβε υπόψη το Μονομελές Εφετείο. Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, αφού βασίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση δεδομένου ότι οι γενικοί ερμηνευτικοί κανόνες των άρθρων 173 και 200 του ΑΚ εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση που το δικαστήριο της ουσίας, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη κρίση του, διαπιστώνει ότι υπάρχει κενό στη σύμβαση ή ότι γεννιέται αμφιβολία για την έννοια των δηλώσεων βούλησης.

Οι κανόνες αυτοί παραβιάζονται όταν το δικαστήριο, παρά τη διαπίστωση, έστω και έμμεσα, κενού ή αμφιβολίας σχετικά με την έννοια της δήλωσης βουλήσεως, παραλείπει να προσφύγει σε αυτούς για να διαπιστώσει την αληθινή έννοια των δηλώσεων (ΑΠ 1636/2018). Στην προκειμένη περίπτωση η κρίση εάν η Ε.Σ.Δ.Υ. υπάγεται η όχι στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα δεν εξαρτάται από τη βούληση των μερών αλλά από το νόμο, που καθορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων και υπαγωγής σε αυτά.

Η από το άρθρο 409 ΑΚ ένσταση για μείωση της υπέρμετρης ποινής στο μέτρο που αρμόζει, αποτελεί ειδική εκδήλωση της απαγόρευσης από το άρθρο 281 ΑΚ και δεν είναι προνομιακή, αλλά υπόκειται στους περιορισμούς των άρθρων 269 και 527 ΚΠολΔ. Αυτό, διότι δεν υπάρχει διάταξη νόμου που να ορίζει ειδικά, ότι ο σχετικός ισχυρισμός για τη θεμελίωσή της μπορεί να προταθεί σε κάθε στάση της δίκης. Εξάλλου, ο χαρακτηρισμός διάταξης ως δημόσιας τάξης, μόνη συνέπεια έχει, ότι η εφαρμογή της δεν μπορεί να αποκλειστεί από την ιδιωτική βούληση (άρθρο 3 ΑΚ) και όχι ότι ο ισχυρισμός που στηρίζεται σ' αυτή μπορεί, χωρίς τους περιορισμούς των άρθρων 269 και 527 ΚΠολΔ, να προτείνεται σε κάθε στάση της δίκης [ΟλΑΠ 15/2000]. Παρέπεται ότι η ένσταση μείωσης της συμφωνηθείσας δυσανάλογα μεγάλης ποινής μπορεί, όπως και οι λοιποί πραγματικοί ισχυρισμοί, να προταθεί για πρώτη φορά στην κατ' έφεση δίκη: α) από τον εφεσίβλητο - εναγόμενο, ως υπεράσπιση κατά της έφεσης, β) από τον εκκαλούντα - εναγόμενο με το δικόγραφο της έφεσης ή των πρόσθετων λόγων, αν δεν προβλήθηκε έγκαιρα με τις προτάσεις από δικαιολογημένη αιτία και γ) αν αποδεικνύεται με δικαστική ομολογία του αντιδίκου ή εγγράφως και το δικαστήριο κρίνει ότι ο διάδικος δεν γνώριζε, ούτε μπορούσε να είχε πληροφορηθεί έγκαιρα την ύπαρξη των εγγράφων [ΑΠ 1278/2017, 136/2014, 2097/2009, 773/2007].

Με την από 7.7.2021 αίτηση αναιρέσεως του "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ [ΠΑ.Δ.Α.]" ως καθολικού διαδόχου της Ε.Σ.Δ.Υ, το αναιρεσείον με τον πρώτο λόγο υποστηρίζει ότι ο αναιρεσίβλητος - εκκαλών - μισθωτής του, υπέβαλε με τον τέταρτο λόγο εφέσεως αίτημα μείωσης της ποινικής ρήτρας κατ'άρθρο 409 ΑΚ, ισχυριζόμενος ότι είναι δυσανάλογα μεγάλη και το Μονομελές Εφετείο με την αναιρεσιβαλλομένη απόφαση εσφαλμένα δέχθηκε ότι λόγω του χαρακτήρα της διάταξης του ως άνω άρθρου 409 Α.Κ.

ως δημοσίας τάξης, η εν λόγω αξίωση δύναται να ασκηθεί σε κάθε στάση της δίκης. Δέχθηκε δε αυτήν ως παραδεκτά ασκηθείσα και στη συνέχεια προέβη στην μείωση του ποσού της από 16.903,22 ευρώ στο ποσό των 7.760 ευρώ, υποπίπτοντας έτσι στην πλημμέλεια εκ του λόγου με αριθ. 14 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, αφού παρά το νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτο το αίτημα.

Ο λόγος αυτός είναι βάσιμος, αφού κατά τα αναφερόμενα στη μείζονα πρόταση, που προηγήθηκε ο χαρακτήρας της διάταξης ως δημοσίας τάξης δεν συνεπάγεται την παραδεκτή προβολή της σε κάθε στάση της δίκης αλλά υπόκειται στους περιορισμούς της παραδεκτής προβολής της κατά τις διατάξεις των άρθρων 242 παρ. 1,614 παρ.1, 591 παρ.1, 527 ΚΠολΔ [μετά την ισχύ του Ν. 4335/2015] στο ακροατήριο, ο δε χαρακτηρισμός της διάταξης ως δημόσιας τάξης, μόνη συνέπεια έχει, ότι η εφαρμογή της δεν μπορεί να αποκλειστεί από την ιδιωτική βούληση.

Κατ'ακολουθίαν πρέπει να αναιρεθεί ως προς το κεφάλαιο αυτό, ενώ παρέλκει η έρευνα του εκ του αριθ. 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ δεύτερου λόγου, η παραδοχή του οποίου κατατείνει στο ίδιο αποτέλεσμα.

Μετά από αυτά πρέπει α] να γίνει δεκτή η από 7.7.2021 αίτηση αναιρέσεως, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση κατά το κεφάλαιο το οποίο αφορά την επιδίκαση της ποινικής ρήτρας, ως και κατά το κεφάλαιο των δικαστικών εξόδων και να κρατηθεί η υπόθεση, να δικασθεί από το Τμήμα τούτο, να εξαφανισθεί η εκκαλουμένη κατά το ως άνω εκκληθέν μέρος και να απορριφθεί η έφεση κατά το μέρος αυτό. Ακόμη πρέπει τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος νομικού προσώπου της προκειμένης δίκης, που κατέθεσε προτάσεις, και της δίκης του δευτέρου βαθμού να επιβληθούν στον αναιρεσίβλητο, και β] να απορριφθεί η από 6.7.2021 αίτηση αναιρέσεως, να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο [άρθρ. 495 παρ.3 ΚΠολΔ] και να επιβληθούν τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου νομικού προσώπου, το οποίο κατέθεσε προτάσεις, στον αναιρεσείοντα, ως ειδικότερα αναφέρεται στο διατακτικό [άρθρ. 176,183,191 παρ.2 ΚΠολΔ].

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Συνεκδικάζει τις από 7.7.2021 και 6.7.2021 αιτήσεις αναιρέσεως.

Δέχεται την από 7.7.2021 αίτηση του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής [ΠΑ.Δ.Α.] ως οιονεί καθολικού διαδόχου της ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ [Ε.Σ.Δ.Υ.].

Αναιρεί την υπ'αριθ. 1824/2021 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών κατά τα κεφάλαια, που αναφέρονται στο σκεπτικό.

Κρατεί και δικάζει την υπόθεση.

Απορρίπτει την έφεση κατ'ουσίαν κατά το κεφάλαιο της ποινικής ρήτρας.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, νομικού προσώπου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων εξακοσίων [2600] ευρώ.

Απορρίπτει την από 6.7.2021 αίτηση του Ι. Λ..

Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος από τον αναιρεσείοντα παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

Επιβάλλει τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου νομικού προσώπου στον αναιρεσείοντα, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων [1800] ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 28 Ιουνίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 31 Μαρτίου 2023.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ