469/2015 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 469 / 2015 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ).Αριθμός 469/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Σίδερη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Νικόλαο Μπιχάκη, Ερωτόκριτο Καλούδη, Αργύριο Σταυράκη και Ελένη Διονυσοπούλου, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 18 Φεβρουαρίου 2015, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Τoυ αναιρεσείοντος: Λ. - Α. Σ. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αθηνόδωρο Συρόπουλο.

Του αναιρεσιβλήτου: Π. Σ. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Σωτήριο Μπαμπατζιμόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-11-2000 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 18134/2001 μη οριστική, 32947/2007 του ίδιου Δικαστηρίου και 1658/2009 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Κατά της απόφασης αυτής ασκήθηκε αναίρεση και εκδόθηκε η 1241/2012 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία την αναίρεσε και παρέπεμψε την υπόθεση στο Εφετείο Θεσσαλονίκης.

Στη συνέχεια εκδόθηκε η 2503/2013 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης, την αναίρεση της οποίας ζητεί ο αναιρεσείων με την από 13-1-2014 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αργύριος Σταυράκης ανέγνωσε την από 14-10-2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 211 παρ.1 εδ.α' του ΑΚ δήλωση βουλήσεως από κάποιον (αντιπρόσωπο) στο όνομα άλλου (αντιπροσωπευομένου) μέσα στα όρια της εξουσίας αντιπροσώπευσης ενεργεί αμέσως υπέρ και κατά του αντιπροσωπευομένου, κατά τα άρθρα 216 και 223 του ΑΚ η εξουσία αντιπροσώπευσης παρέχεται με τη σχετική δικαιοπραξία (πληρεξουσιότητα), η οποία, εφόσον δεν συνάγεται το αντίθετο, παύει με τον θάνατο ή τη δικαιοπρακτική ανικανότητα εκείνου που έδωσε ή που έλαβε την πληρεξουσιότητα, και, τέλος, κατά το άρθρο 235 του ίδιου ΑΚ ο αντιπρόσωπος δεν μπορεί να επιχειρήσει στο όνομα του αντιπροσωπευομένου δικαιοπραξία με τον εαυτό του ατομικά ή με την ιδιότητα του ως αντιπροσώπου άλλου, εκτός εάν ο αντιπροσωπευόμενος είχε επιτρέψει τη δικαιοπραξία ή αυτή συνίσταται αποκλειστικά στην εκπλήρωση υποχρέωσης, αυτοσύμβαση δε που δεν έχει περιληφθεί τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου είναι άκυρη.

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει μεταξύ των άλλων ότι η αυτοσύμβαση, ήτοι η δικαιοπραξία που επιχειρεί ο αντιπρόσωπος με τον εαυτό του ατομικά στο όνομα του αντιπροσωπευομένου βάσει πληρεξουσίου ή (και) μεταπληρεξουσίου, είναι έγκυρη αν ο αντιπροσωπευόμενος είχε επιτρέψει τη δικαιοπραξία αυτή, αυτοσύμβαση όμως που επιχειρείται μετά τον θάνατο του αντιπροσωπευομένου και την εντεύθεν παύση της πληρεξουσιότητας (άρθρ. 223) δεν είναι έγκυρη, ως ενεργούμενη καθ'υπέρβαση της πληρεξουσιότητας (άρθρ.211 παρ.1), εκτός εάν συνάγεται το αντίθετο, η ύπαρξη δηλαδή μεταθανάτιας πληρεξουσιότητας, ρητώς παρεχόμενη ή συναγόμενη από το πληρεξούσιο έγγραφο.

Εξάλλου ο αναιρετικός λόγος του άρθρου 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου δεν ιδρύεται όταν το δικαστήριο που εξετάζει την υπόθεση κατ'ουσίαν εφαρμόζει κανόνα δικαίου του οποίου ενόψει των πραγματικών παραδοχών του δικαστηρίου συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής, ο δε λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αρ.19 του ΚΠολΔ για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης εξαιτίας ανεπαρκών ή (και) αντιφατικών αιτιολογιών δεν ιδρύεται επίσης όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της απόφασης αναφέρονται χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά που καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας ή την άρνησή της.

Τέλος, ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αρ. 20 του ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για παραμόρφωση του περιεχομένου εγγράφου ιδρύεται όταν το δικαστήριο της ουσίας υπέπεσε σε διαγνωστικό λάθος, που ανάγεται δηλαδή στην ανάγνωση του εγγράφου, με την παραδοχή ότι περιέχει περιστατικά προδήλως διαφορετικά από εκείνα που πράγματι περιλαμβάνει, όχι δε και όταν από το περιεχόμενο του εγγράφου, το οποίο σωστά διέγνωσε, συνάγει αποδεικτικό πόρισμα διαφορετικό από εκείνο που ο αναιρεσείων θεωρεί ορθό.

Στην τελευταία αυτή περίπτωση πρόκειται για παράπονο που αναφέρεται στην εκτίμηση πραγματικών γεγονότων, η οποία εκφεύγει από τον αναιρετικό έλεγχο. Για να θεμελιωθεί πάντως ο προαναφερόμενος λόγος αναιρέσεως θα πρέπει το δικαστήριο της ουσίας να έχει στηρίξει το αποδεικτικό του πόρισμα αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο στο έγγραφο, το περιεχόμενο του οποίου φέρεται να παραμορφώθηκε, όχι δε όταν το έχει συνεκτιμήσει απλώς, μαζί με άλλα αποδεικτικά μέσα, χωρίς να εξαίρει το έγγραφο, αναφορικά με το πόρισμα στο οποίο κατέληξε για την ύπαρξη ή μη του αποδεικτέου γεγονότος (ΟλομΑΠ 2/2008).

ΙΙ. Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο που την εξέδωσε, μετά την παραπομπή της σ' αυτό με την υπ' αριθμ. 1241/2012 αναιρετική απόφαση του Αρείου Πάγου, δέχθηκε τα ακόλουθα: "Η μητέρα των διαδίκων Ε. Σ., που απεβίωσε στις 4-6-1996, ήταν κυρία ενός ισογείου καταστήματος, εμβαδού καθαρού 75,50 τ.μ., στο οποίο αναλογεί ποσοστό 15% εξ αδιαιρέτου στο όλο οικόπεδο, που βρίσκεται σε τετραώροφη οικοδομή, κτισμένη επί οικοπέδου εκτάσεως 421,66 τ.μ.

του Δήμου Καλαμαριάς και στον συνοικισμό ... (...). Την διαχείριση του ανωτέρω καταστήματος η μητέρα των διαδίκων είχε αναθέσει, δυνάμει του υπ' αριθ. .../1.7.1991 ειδικού πληρεξουσίου της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Αικατερίνης Ιωαννίδου, στον σύζυγό της και πατέρα των διαδίκων Κ. Σ., τον οποίο είχε διορίσει πληρεξούσιο και αντιπρόσωπό της, προκειμένου "αντ' αυτής και δια λογαριασμόν της εκμισθώνει προς οιονδήποτε φυσικόν ή νομικόν πρόσωπον και αντί οιουδήποτε μισθώματος κρίνει ούτος ισάξιον και με οιουσδήποτε όρους και συμφωνίας ήθελεν κρίνει ούτος, εισπράττων αντ' αυτής το μίσθωμα και υπογράφων τας σχετικάς αποδείξεις επί ενός αυτοτελούς και διηρημένου καταστήματος (επιδίκου) ...

και να πωλήσει εισέτι το ως άνω περιγραφόμενον κατάστημά της, προς οιονδήποτε έτι δε και εις τον εαυτόν τον ίδιον, αντί οιουδήποτε τιμήματος και υφ' οιουσδήποτε όρους και συμφωνίες ήθελεν κρίνει ούτος συμφέρουσας δια την εντολίδα του, τοις μετρητοίς ή επί πιστώσει, υπογράφων αντ' αυτής ενώπιον συμβολαιογράφου το σχετικόν συμβόλαιο αγοραπωλησίας (προσύμφωνον ή οριστικόν) ...

θέτων όρους διαλυτικής αιρέσεως, εν περιπτώσει πιστώσεως του τιμήματος, και όρους αυτοσυμβάσεως, κατ' αρθρ. 235 του Α. Κ και των άρθρων 223 και 726 του Α.Κ προς τον αγοραστή ή αγοραστάς και εν γένει να ενεργήση και πράξη παν ό,τι απαιτείται δια την περάτωσιν των ανατεθέντων, κατά τα άνω αυτώ εντολών, έστω και μη ειδικώς εν τω παρόντι αναφερομένων".

Το ανωτέρω ισόγειο κατάστημα η μητέρα των διαδίκων, δυνάμει της υπ' αριθ. 2721/17.2.1992 δημόσιας διαθήκης της, που συντάχθηκε ενώπιον της ιδίας ως άνω συμβ/φου και δημοσιεύθηκε νόμιμα με το υπ' αριθ. 771/17-2-1992 πρακτικό δημοσίευσης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης κατέλειπε κατά ψιλή κυριότητα στον ενάγοντα, παρακρατήσασα για τον εαυτό της εφ' όρου ζωής της την επικαρπία.

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι ο πατέρας των διαδίκων, Κ. Σ., ενεργών ως ειδικός πληρεξούσιος και αντιπρόσωπος της αντιπροσωπευόμενης από αυτόν μητέρας τους και εντός των πλαισίων της χορηγηθείσας σ' αυτόν, κατά τα άνω, πληρεξουσιότητας, προσυμφώνησε, δυνάμει του υπ' αριθ. .../22-8-1994 προσυμφώνου συμβολαίου της ενταύθα συμβ/φου Πασχαλιάς Νάσιου - Χουλιάρα, να μεταβιβάσει, λόγω πωλήσεως, την ψιλή κυριότητα του ανωτέρω καταστήματος, αντί τιμήματος 10.000.000 δραχμών, στον εναγόμενο γιό του, Λ. - Α.

Σ., παρέχοντας συγχρόνως στον τελευταίο και το δικαίωμα να υπογράψει την οριστική σύμβαση πωλήσεως με αυτοσύμβαση. Μετά τον θάνατο της μητέρας των διαδίκων (4-6-1996) και ενώ είχε ήδη αποβιώσει και ο πατέρας τους (2-9-1994), ο εναγόμενος, κάνοντας χρήση του όρου της αυτοσυμβάσεως, πού είχε περιληφθεί στο προαναφερόμενο προσύμφωνο, προέβη στην κατάρτιση του υπ' αριθ. .../14-11-1996 οριστικού συμβολαίου πωλήσεως, δυνάμει του οποίου και εις εκτέλεση του άνω προσυμφώνου μεταβίβασε στον εαυτό του, κατά πλήρη κυριότητα, το επίδικο κατάστημα.

Όμως η εν λόγω μεταβίβαση προς τον εναγόμενο έγινε καθ' υπέρβαση της χορηγηθείσης από την αντιπροσωπευόμενη - πωλήτρια μητέρα του στον αρχικό πληρεξούσιο πατέρα του πληρεξουσιότητας, δεδομένου ότι με αυτό δεν χορηγήθηκε ρητά και μεταθανάτια πληρεξουσιότητα και δικαίωμα ορισμού πληρεξουσίου, πού να ενεργεί με αυτοσύμβαση και μετά τον θάνατο της αντιπροσωπευόμενης - εντολέως, αφού στο παραπάνω πληρεξούσιο δεν αναφέρεται ρητώς ότι χορηγείται και δικαίωμα μεταθανάτιας πληρεξουσιότητας για την πώληση του επιδίκου καταστήματος με αυτοσύμβαση αλλά ούτε και από την ερμηνεία του περιεχομένου του συνάγεται η χορήγηση τέτοιου δικαιώματος, διότι ναι μεν έχει περιληφθεί σ' αυτό η φράση "...

και εν γένει να ενεργήσει και πράξη παν ό,τι απαιτείται δια την περάτωσιν των ανατεθέντων, κατά τα άνω, αυτώ εντολών, έστω και μη ειδικώς εν τω παρόντι αναφερομένων", είναι όμως βέβαιο ότι αν η μητέρα των διαδίκων επιθυμούσε την χορήγηση πληρεξουσιότητας για κατάρτιση οριστικού συμβολαίου από τον εκ προσυμφώνου αγοραστή με αυτοσύμβαση, και μετά τον θάνατο της, τούτο θα είχε φροντίσει να διατυπωθεί ρητώς στο άνω πληρεξούσιο.

Επομένως, η από τον εναγόμενο κατάρτιση του παραπάνω οριστικού συμβολαίου, με αυτοσύμβαση, μετά τον θάνατο της εντολέως -πωλήτριας μητέρας του, και την εντεύθεν παύση της πληρεξουσιότητας, εις εκτέλεση του προαναφερόμενου προσυμφώνου, είναι, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στη νομική σκέψη, άκυρη, και, ως τέτοια, δεν επάγεται έννομα αποτελέσματα και εν προκειμένω την μεταβίβαση της κυριότητας του επίδικου καταστήματος στον εναγόμενο, ο οποίος έκτοτε το κατέχει.

Η κυριότητα του επιδίκου περιήλθε από του θανάτου της μητέρας των διαδίκων στον ενάγοντα, ο οποίος με την υπ' αριθ. .../19-9-2000 πράξη αποδοχής κληρονομίας της συμβ/φου Θεσσαλονίκης Χριστίνας Πανταζή που μεταγράφηκε νόμιμα (...) προέβη σε αποδοχή του επιδίκου καταστήματος που καταλείφθηκε (κατά ψιλή κυριότητα) σ' αυτόν με την προαναφερόμενη διαθήκη της μητέρας του, γενόμενος έκτοτε αποκλειστικός κύριος αυτού.

Κατόπιν τούτων, πρέπει να γίνει δεκτή η ένδικη αγωγή, κατά την επικουρική της βάση, και ως ουσιαστικά βάσιμη, να αναγνωρισθεί η ακυρότητα, για την παραπάνω αιτία, του υπ' αριθ. .../14-11-1996 οριστικού συμβολαίου, καθώς και η κυριότητα του ενάγοντος επί του επιδίκου καταστήματος, του οποίου τη νομή πρέπει να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να του αποδώσει".

ΙΙ. Υπό τις προπαρατεθείσες παραδοχές του Εφετείου και ειδικότερα ότι: α)η αυτοσύμβαση την οποία επεχείρησε ο αναιρεσείων - εναγόμενος με το υπ' αριθμ..../14-11-1996 οριστικό συμβόλαιο ενεργώντας και ως αντιπρόσωπος της μητέρας του δυνάμει του προηγηθέντος υπ' αριθμ..../22-8-1994 προσυμφώνου πωλήσεως, μετά όμως τον θάνατο εκείνης (4-6-1996) και χωρίς να του έχει χορηγηθεί μεταθανάτια προς τούτο πληρεξουσιότητα, κατά συνέπειαν δε καθ' υπέρβαση της χορηγηθείσης σ' αυτόν (αναιρεσείοντα) πληρεξουσιότητας, είναι (η ειρημένη αυτοσύμβαση) άκυρη και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα και εν προκειμένω τη μετάβαση της κυριότητας του επίδικου καταστήματος της φερόμενης ως πωλήτριας μητέρας των διαδίκων στον αναιρεσείοντα, και ότι β) ο αναιρεσίβλητος - ενάγων, ως εκ διαθήκης κληρονόμος της μητέρας του στο επίδικο κατάστημα και μετά την αναφερόμενη αποδοχή της κληρονομίας αυτής και τη μεταγραφή της σχετικής συμβολαιογραφικής πράξης, έγινε κύριος του επιδίκου, την απόδοση της νομής του οποίου στον αναιρεσίβλητο εκ μέρους του αναιρεσείοντος διέταξε το Εφετείο, αφ' ενός μεν ορθώς το δικαστήριο εφήρμοσε τις ειρημένες διατάξεις των άρθρων 211 παρ.1α', 216, 223 και 235 του ΑΚ, αφ' ετέρου δε διέλαβε στην απόφασή του επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες (και) ως προς την υποχρέωση του αναιρεσείοντος να αποδώσει τη νομή του επιδίκου στον αναιρεσίβλητο - κύριο του ακινήτου, κατά το άρθρο 1094 του ΑΚ, τις οποίες διατάξεις το Εφετείο δεν παραβίασε ούτε ευθέως, με εσφαλμένη εφαρμογή, ούτε εκ πλαγίου, με ανεπαρκείς αιτιολογίες, και είναι αβάσιμα τα αντίθετα που ο αναιρεσείων υποστηρίζει, αντιστοίχως προς τα ανωτέρω, με τον πρώτο, από τον αριθμό 1, και τον δεύτερο, από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, λόγους της αιτήσεώς του.

Από τις ίδιες (προπαρατεθείσες) παραδοχές του Εφετείου προκύπτει ότι το δικαστήριο παραθέτει αυτολεξί το κρίσιμο εν προκειμένω περιεχόμενο του υπ' αριθμ..../1-7-1991 ειδικού πληρεξουσίου της μητέρας των διαδίκων προς τον τότε σύζυγό της και πατέρα των διαδίκων Κ. Σ., με το οποίο (ειδικό πληρεξούσιο) η πρώτη δίδει στον δεύτερο πληρεξουσιότητα να διαχειρίζεται ή και να πωλεί το επίδικο προς τρίτους, ακόμη και με αυτοσύμβαση, από το περιεχόμενο δε αυτό του εγγράφου, το οποίο το δικαστήριο σωστά ανέγνωσε, το Εφετείο έκρινε ότι δεν παρέχεται με αυτό και μεταθανάτια πληρεξουσιότητα για μεταβίβαση του επιδίκου προς τρίτους με αυτοσύμβαση, επιχειρουμένη δηλαδή μετά τον θάνατο της εντολέως - μητέρας των διαδίκων και κυρίας του επιδίκου, όπως είχε ισχυριστεί ο αναιρεσείων, επικαλούμενος τέτοια πληρεξουσιότητα που του είχε χορηγηθεί, εκ μέρους του εντολοδόχου - αντιπροσώπου της μητέρας του Κ.

Σ., δυνάμει του προρρηθέντος υπ' αριθμ..../22-8-1994 προσυμφώνου πωλήσεως (μετάπληρεξουσιότητα). Επομένως το Εφετείο δεν παραμόρφωσε, υπό την προεκτεθείσα (ανωτ. υπό Ι) έννοια, το περιεχόμενο του ανωτέρω εγγράφου (ειδικού πληρεξουσίου), και τα αντίθετα που υποστηρίζει ο αναιρεσείων με τον τρίτο, από τον αριθμό 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγο της αιτήσεώς του είναι αβάσιμα, ενώ απαραδέκτως κατά τα λοιπά (άρθρ.561 παρ.1 ΚΠολΔ) στρέφεται κατά της ουσιαστικής κρίσεως του δικαστηρίου περί μη χορηγήσεως με το ανωτέρω έγγραφο ρητής ή συναγόμενης μεταθανάτιας πληρεξουσιότητας, αποδεικτικό πόρισμα διαφορετικό από εκείνο που ο αναιρεσείων θεωρεί ορθό.

ΙΙΙ. Κατ'ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει ν' απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως, να διαταχθεί η εισαγωγή στο δημόσιο ταμείο του κατατεθέντος παραβόλου (άρθρ.495 παρ.4 του ΚΠολΔ), και να καταδικαστεί ο αναιρεσείων στην αναφερόμενη στο διατακτικό δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, κατά το νόμιμο αίτημα του τελευταίου (άρθρ.176, 183, 191 παρ.2 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 13-1-2014 αίτηση του Λ. - Α. Σ. για αναίρεση της υπ'αριθμ. 2503/2013 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Διατάσσει την εισαγωγή στο δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος παραβόλου. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 31 Μαρτίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 22 Απριλίου 2015.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ