467/2015 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 467 / 2015 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 467/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Σίδερη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Νικόλαο Μπιχάκη, Ερωτόκριτο Καλούδη, Αργύριο Σταυράκη και Ελένη Διονυσοπούλου, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 18 Φεβρουαρίου 2015, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Χαρίτο, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1)Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό Οικονομικών που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Νικολέττα Μπελίτση, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., και 2)Νομικού Προσώπου Δημοσίου με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΕΩΣ ΕΛΛΑΔΟΣ - ΟΚΧΕ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10/4/2006 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4376/2007 του ίδιου Δικαστηρίου, 753/2012 μη οριστική και 4293/2013 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 9/10/2014 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αργύριος Σταυράκης ανέγνωσε την από 2/2/2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως κατά της υπ' αριθμ. 4293/2013 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών έχει ασκηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 495, 552 επ. και 564 του ΚΠολΔ. Επομένως η αίτηση είναι παραδεκτή, και πρέπει να εξετασθεί ως προς το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 571, 577 ΚΠολΔ), τούτο όμως μόνο ως προς το πρώτο αναιρεσίβλητο Ελληνικό δημόσιο, ενώ ως προς το δεύτερο αναιρεσίβλητο ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ - ΟΚΧΕ" η αίτηση είναι απαράδεκτη, αφού η έφεση της αναιρεσείουσας απορρίφθηκε από το Εφετείο ως απαράδεκτη, ελλείψει παθητικής νομιμοποιήσεως, ως προς το αναιρεσίβλητο αυτό ΝΠΔΔ και για την παραδοχή της αυτή δεν προσβάλλεται η αναιρεσιβαλλομένη με την κρινόμενη αίτηση.

ΙΙ.- Κατά το άρθρο 12 παρ. 1-3 του ν.3208/2003 για την προστασία των δασικών οικοσυστημάτων κ.λ.π. "1. Μεταβιβάσεις εν ζωή ή αιτία θανάτου ακινήτων που εμφανίζονται με αγροτική μορφή στις αεροφωτογραφίες των ετών λήψης 1945 ή 1960 θεωρούνται έγκυρες και ισχυρές έναντι του Δημοσίου, ανεξάρτητα από τη μορφή που απέκτησαν τα ακίνητα αυτά αργότερα, εφόσον οι σχετικοί τίτλοι ανάγονται σε ημερομηνία πριν από την 23η Φεβρουαρίου 1946 και έχουν μεταγραφεί. 2.

Θεωρούνται, ομοίως, έγκυρες και ισχυρές έναντι του Δημοσίου οι μεταβάσεις εν ζωή ή αιτία θανάτου αγροκτημάτων, που βρίσκονται σε ευρύτερες αγροτικές περιοχές και μέρος αυτών καλύπτεται από άγρια ποώδη ή ξυλώδη βλάστηση οποιασδήποτε μορφής ή διάπλασης, εφόσον οι σχετικοί τίτλοι ανάγονται σε ημερομηνία πριν από την 23η Φεβρουαρίου 1946 και η έκταση των αγροκτημάτων αυτών, που καλύπτεται από άγρια ποώδη ή ξυλώδη βλάστηση, δεν εφάπτεται με δημόσιο δάσος ή δασική έκταση. 3.

Η διαχείριση των εκτάσεων της πρώτης παραγράφου που εμφανίζουν τη μορφή δάσους, κατά την έννοια των άρθρων 3 παράγραφος 1 και 67 παράγραφος 4 περίπτωση α' του Ν.998/1979, όπως ισχύουν, διέπεται από τις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας". Κατά δε το άρθρο 3 παρ. 6 β του ν.998/1979 δεν υπάγονται οπωσδήποτε στις διατάξεις του νόμου αυτού (998/79) οι εκτάσεις που έχουν τη μορφή της περίπτωσης α' της παραγράφου 5 του ίδιου άρθρου (χορτολιβαδικές εκτάσεις που βρίσκονται επί ημιορεινών, ορεινών και ανώμαλων εδαφών και συγκροτούν φυσικά οικοσυστήματα αποτελούμενες από φρυγανική, ποώδη ή άλλη αυτοφυή βλάστηση), οι οποίες στη λήψη Α/Φ του έτους 1945 ή του έτους 1960, εφόσον οι πρώτες δεν είναι ευκρινείς, εμφάνιζαν αγροτική μορφή.

Εξάλλου ο κατά το άρθρο 559 αρ. 1α'του ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου δεν ιδρύεται όταν το δικαστήριο εφαρμόζει κανόνα δικαίου του οποίου συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής στη συγκεκριμένη περίπτωση ή (και) όταν δεν εφαρμόζει κανόνα δικαίου του οποίου δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής, ο δε κατά το ίδιο άρθρο αρ. 8 περ.

α' λόγος αναιρέσεως δεν ιδρύεται όταν το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη προταθέντα ουσιώδη ισχυρισμό ("πράγμα"), ενώ τέλος, και ο κατά το ίδιο άρθρο 559 αρ. 10 του ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως δεν ιδρύεται επίσης όταν το δικαστήριο δέχεται ουσιώδη πράγματα ως αληθινά στηριζόμενο στις προσκομισθείσες αποδείξεις.

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο που την εξέδωσε δέχθηκε μεταξύ των άλλων, που δεν ενδιαφέρουν εδώ, τα ακόλουθα: "Το επίδικο ακίνητο βρίσκεται εκτός σχεδίου πόλεως, στη θέση "Βλύχα" του Δήμου Ελευσίνας Αττικής, έχει επιφάνεια 3.512,27 τ.μ. ή κατά νεότερη καταμέτρηση 3.249,80 τ.μ. (...) και έχει λάβει αριθμό ΚΑΕΚ ...

στα κτηματολογικά βιβλία του αρμόδιου Κτηματολογικού Γραφείου Ελευσίνας, με αναγραφόμενο ιδιοκτήτη το εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο. Το ακίνητο αυτό αποτελεί λοφώδη έκταση, με πετρώδες και βραχώδες έδαφος ασβεστολιθικής υφής και μέση κλίση περί το 9-10%, καλύπτεται δε από χορτολιβαδική βλάστηση, αλλά και από αραιή δενδρώδη βλάστηση (2-3 πεύκα στο δυτικό όριο του με το δρόμο και έναν ευκάλυπτο στο βορειοανατολικό όριο με την όμορη έκταση), από σωρούς με φερτά υλικά (άμμο, χαλίκια, βαρέλια) και από κατεστραμμένη, κατά σημεία, παλαιά περίφραξη, διασχίζεται από δύο χωματόδρομους και περιλαμβάνει εγκαταλελειμμένα κτήρια, βοηθητικά βιομηχανίας.

Η έκταση αυτή, λόγω της ιδιοσυστασίας της, είναι ανεπίδεκτη καλλιέργειας, ούτε και φέρει ίχνη παλαιάς καλλιέργειας. Αλλά και η ευρύτερη έκταση, τμήμα της οποίας αποτελεί και το επίδικο, δεν αποτελεί αγροτική περιοχή, αλλά εμφανίζεται στις πιο πάνω αεροφωτογραφίες, με την ίδια με το επίδικο μορφολογία του εδάφους (κεκλιμένο λοφώδες ασβεστολιθικό), με βλάστηση χορτολιβαδική, με κύριο φυτό το θυμάρι, με βιομηχανικά κτίσματα και πρόχειρους χωματόδρομους εντός αυτής, προς εξυπηρέτησή των εγκαταστάσεων του εργοστασίου κολοφωνίου και τερεβινθελαίου, το οποίο, κατά το έτος 1945, φαίνεται να υπάρχει εγκατεστημένο εντός αυτής και προς τα ανατολικά του επιδίκου, ενώ στις αεροφωτογραφίες λήψης του έτους 1960 τα βιομηχανικά κτίσματα, εντός της ευρύτερης έκτασης, αλλά και εντός του επιδίκου, εμφανίζονται πολλαπλάσια και συγκροτούν την εγκατάσταση (λατομείο) της εταιρίας με την επωνυμία "ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΚΟΡΟΥΝΔΙΟΝ ΑΕ".

Στις ίδιες αεροφωτογραφίες λήψης του έτους 1960, διακρίνεται παραλιακή οδός, νότια του επιδίκου ακινήτου και η ανάπτυξη σειράς δένδρων, κατά μήκος και παράλληλα προς τα νότια όρια του επιδίκου, αλλά και προς τα δυτικά και τα ανατολικά του όρια, που προφανώς χρησιμεύουν ως περίφραξη και τέλος στις αεροφωτογραφίες λήψης του έτους 1969, η ευρύτερη έκταση εξακολουθεί, όπως και σ'εκείνες του 1945 και 1960, να εμφανίζει ανάπτυξη βιομηχανικής μονάδας, με κύρια και βοηθητικά βιομηχανικά κτίσματα και δρόμους.

Με βάση, λοιπόν, τις πιο πάνω απεικονίσεις των αεροφωτογραφιών λήψης των ετών 1945, 1960 και 1969, η μορφολογία της ευρύτερης έκτασης, εντός της οποίας εμπίπτει το επίδικο ακίνητο, κατά το έτος 1945, ήταν λοφώδης και βραχώδης χορτολιβαδική, με μέση κλίση 9-10%, με έδαφος ασβεστολιθικό και αβαθές, ακατάλληλο για καλλιέργεια, με κύριο φυτό το θυμάρι, με ορύγματα, τα οποία έφεραν επίσης χορτολιβαδική μορφή, ενώ από το 1945 έως και το 1960, αλλά και μεταγενέστερα, δεν παρατηρείται δασική βλάστηση, καθώς η έκταση έχει δεχτεί ανθρώπινες επεμβάσεις βιομηχανικού χαρακτήρα (ορύγματα λατομείων- κτίσματα- οικίες-βιομηχανικές εγκαταστάσεις- αποθήκες- διαμορφώσεις -δρόμοι), και το έδαφος έχει τροποποιηθεί με εκσκαφή, ώστε να εξομαλυνθεί η κλίση του σε σχέση με εκείνη που παρατηρείται υφισταμένη, στις αεροφωτογραφίες του έτους 1945, να ενισχυθεί η αντοχή του, με συμπίεση και στρώση άμμου, ώστε να αποτελέσει βάση για τις βιομηχανικές δραστηριότητες, που αναγνωρίστηκαν στις αεροφωτογραφίες λήψης των ετών 1960 και 1969 (...).

Συνεπώς, με βάση τη φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών λήψης των ετών 1945, 1960 και 1969 και 1995, αποδείχθηκε ότι το επίδικο ακίνητο, έκτασης 3.512,27 μ2 ή κατά νεότερη καταμέτρηση 3.549,80 μ2, πριν από το έτος 1940 δεν αποτελούσε αγροτική έκταση, ούτε αγρόκτημα καλυπτόμενο από άγρια ποώδη/ξυλώδη βλάστηση, κείμενο εντός ευρύτερης αγροτικής περιοχής και μη εφαπτόμενο με δάσος/δασική έκταση.

Αντιθέτως, με βάση την ερμηνεία των πιο πάνω αεροφωτογραφιών, αποδείχθηκε ότι, πριν από το έτος 1940, το επίδικο αποτελούσε δημόσια χορτολιβαδική έκταση, κατά την έννοια του άρθρου 3 παρ.6β και 6γ του ν.998/1979 και του ν.3208/2003, όμοια δε ήταν και η μορφή του και κατά το χρόνο της ισχύος του β.δ. της 12.12.1834 "περί διορισμού του φόρου βοσκής και του διά τα εθνικοϊδιόκτητα λειβάδια εγγείου φόρου, κατά τα έτη 1833-1834" και δεν έγινε επίκληση από την ενάγουσα ότι για την επικαρπία του υπήρχε έγγραφο "ταπί" εκδοθέν επί τουρκοκρατίας και συνεπώς, η κυριότητά του τεκμαίρεται ότι ανήκει στο Δημόσιο (αφού δεν καταλύθηκε από τους δικαιοπαρόχους της ενάγουσας, με έκτακτη χρησικτησία συμπληρωθείσα πριν από τις 11-09-1915, καθώς ο σχετικός ισχυρισμός της απορρίφθηκε ως αόριστος) ...".

Υπό τις παραδοχές του αυτές και ειδικότερα ότι α) το επίδικο ακίνητο δεν εμφανίζεται βάσει των αεροφωτογραφιών των ετών 1945 ή 1968 (που είναι κρίσιμες εν προκειμένω) με αγροτική μορφή και ότι β) ούτε η ευρύτερη περιοχή είναι αγροτική, το δε επίδικο, αγρόκτημα που βρίσκεται σε τέτοια (αγροτική) περιοχή και το μεγαλύτερο μέρος του να καλύπτεται από άγρια ποώδη ή ξυλώδη βλάστηση, στοιχεία που αποτελούν τις προϋποθέσεις εφαρμογής των ειρημένων διατάξεων του άρθρου 12 του ν.3208/2003, και δεχόμενο περαιτέρω ότι ενόψει τούτων και σύμφωνα με τις ίδιες διατάξεις δεν μπορεί να αντιταχθεί έναντι της τεκμαιρόμενης, λόγω της χορτολιβαδικής μορφής του επιδίκου, κυριότητας του Ελληνικού δημοσίου η μεταβίβαση του ακινήτου αυτού στην αναιρεσείουσα-ενάγουσα δυνάμει των αναφερομένων συμβολαίων παρότι το μεταβιβαστικό συμβόλαιο της απώτερης δικαιοπαρόχου της ενάγουσας (υπ' αριθμ. 45/1936) έχει μεταγραφεί πριν από τις 23-2-1946 και απορρίπτοντας μετά ταύτα την ένδικη αναγνωριστική αγωγή της αναιρεσείουσας κατά παραδοχήν της ένστασης ιδίας κυριότητας που είχε προβάλει το Ελληνικό δημόσιο, το Εφετείο δεν παραβίασε, με τη μη εφαρμογή τους, τις ανωτέρω διατάξεις του άρθρου 12 του ν.3208/2003, των οποίων δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής.

Την ως άνω ένταση, όπως προκύπτει από τις προτάσεις του Ελληνικού δημοσίου ενώπιον των δικαστηρίων της ουσίας, προταθείσα στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, νομίμως και ορισμένως επανέφερε στο Εφετείο το αναιρεσίβλητο, αρχικά μεν με τις προτάσεις του κατά την πρώτη συζήτηση της υποθέσεως, μετά την οποία εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 735/2012 απόφαση του Εφετείου περί διενεργείας πραγματογνωμοσύνης, με ίδιον κεφάλαιο των προτάσεων αυτών ("ο χορτολιβαδικός χαρακτήρας της επίδικης έκτασης"), εν συνεχεία δε με τις προτάσεις του κατά τη συζήτηση της 21-5-2013, μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη οριστική απόφαση του Εφετείου, με σύντομη περίληψη της ενστάσεως και αναφορά στις σελίδες 9, 10 και 11 των προηγούμενων, ως ανωτέρω, προτάσεων που περιέχουν την ειρημένη ένσταση (άρθρ. 240 ΚΠολΔ).

Επομένως το Εφετείο δεν υπέπεσε με τις ανωτέρω παραδοχές στην αναιρετική πλημμέλεια των αριθμών 1 και 8 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, της παραβιάσεως δηλαδή των διατάξεων του άρθρου 12 του ν.3208/2003 και της λήψεως υπόψη ενστάσεως μη προταθείσης, και είναι αβάσιμα τα αντίθετα που η αναιρεσείουσα υποστηρίζει με τους πρώτο, δεύτερο και τέταρτο από τις διατάξεις αυτές, λόγους της αιτήσεώς της.

Ο ισχυρισμός, ειδικότερα, της αναιρεσείουσας που περιέχεται στον ίδιο δεύτερο, από τον αρ. 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγω της αιτήσεώς της και σύμφωνα με τον οποίο το αναιρεσίβλητο δεν είχε προτείνει, ως στοιχείο της ενστάσεώς του, τις αεροφωτογραφίες του επιδίκου του έτους 1960, παρά μόνον εκείνες του έτους 1945, προβάλλεται αλυσιτελώς και είναι απορριπτέος προεχόντως γι' αυτόν τον λόγο, αφού σύμφωνα με τις προμνησθείσες διατάξεις των άρθρων 12 παρ. 1-3 του ν.3208/2003 και 3 παρ. 6β του ν. 9981/79, όπου τίθεται διαζευκτικά (ή) η ύπαρξη των αεροφωτογραφιών των ετών 1945 ή 1960, αρκεί η κατά τα προεκτεθέντα μορφή του ακινήτου να προκύπτει από τις αεροφωτογραφίες του ενός από τα έτη αυτά• εν πάση δε περιπτώσει ο ανωτέρω ισχυρισμός-λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος, αφού, κατά τις παραδοχές της αναιρεσιβαλλομένης, η μορφή του επιδίκου ως μη αγροτικού, αλλά ως χορτολιβαδικής έκτασης προκύπτει από τις αεροφωτογραφίες των ετών 1945 και 1960, οι οποίες περιείχοντο στα συνοδευτικά παραρτήματα 1 και 2 της εκθέσεως του διορισθέντος πραγματογνώμονα την οποία είχαν προσκομίσει και επικαλεστεί και τα δύο διάδικα μέρη, καθώς και στις εκθέσεις των τεχνικών συμβούλων της αναιρεσείουσας.

Τέλος, ενόψει των προεκτεθέντων, ότι δηλαδή το Εφετείο στήριξε την κατά τα ανωτέρω κρίση του στα ειρημένα αποδεικτικά μέσα, είναι προφανώς αβάσιμος και ο τρίτος από τον αρ. 10 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγος του αναιρετηρίου, με τον οποίο υποστηρίζεται ότι το Εφετείο δέχθηκε ουσιώδη πράγματα ως αληθινά χωρίς απόδειξη.

Κατόπιν τούτων πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως ως αβάσιμη κατ' ουσίαν και να διαταχθεί η εισαγωγή στο δημόσιο ταμείο του κατατεθέντος παραβόλου (άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ), ενώ δεν τίθεται ζήτημα δικαστικής δαπάνης, ελλείψει σχετικού αιτήματος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 9-10-2014 αίτηση της Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε." για αναίρεση της υπ' αριθμ. 4293/2013 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Διατάσσει την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος παραβόλου.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 17 Μαρτίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 22 Απριλίου 2015.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ