463/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 463 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 463/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Ιανουαρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. ......, 2. ........, 3. ......, ως κληρονόμων εξ αδιαθέτου της αρχικής διαδίκου Ψ, οι οποίοι παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χαρίλαο Βερβενιώτη.

Των αναιρεσίβλητων: 1. ......., 2. ...... και 3. ........, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Απόστολο Γεωργιάδη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 13-6-2002 αγωγή της αρχικής διαδίκου Ψ, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1731/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 4580/2004 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 30-1-2005 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 11-1-2006 έκθεσή του αποχωρήσαντος από την υπηρεσία Αρεοπαγίτη Χαράλαμπου Αντωνιάδη, με την οποία εισηγήθηκε να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 4580/2004 απόφαση του Εφετείου Αθηνών. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ.8 περ. α' ΚΠολΔ, ο λόγος αναιρέσεως για την παρά το νόμο λήψη υπόψη πραγμάτων πού δεν προτάθηκαν και έχούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης ιδρύεται, εκτός από άλλες περιπτώσεις, και όταν το δικαστήριο της ουσίας, κατά την εκτίμηση του περιεχόμενου της αγωγής, έλαβε υπόψη του γεγονότα τα οποία δεν περιλαμβάνονται σ' αυτή και ασκούν ουσιώδη επιρροή στην κρίση του ως προς το νόμω βάσιμο της αγωγής, ενώ κατά την περ.

β' του ίδιου άρθρου 559 αριθ.8, ιδρύεται ο λόγος αυτός αναιρέσεως, όταν το δικαστήριο εκείνο για, τη θεμελίωση της κρίσης τον αυτής, δεν έλαβε υπόψη τα εκτιθέμενα στην αγωγή πραγματικά περιστατικά. Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 140 ΑΚ, "αν κάποιος καταρτίζει δικαιοπραξία και η δήλωσή τον δεν συμφωνεί, από ουσιώδη πλάνη, με τη βούλησή τον, έχει δικαίωμα να ζητήσει την ακύρωση της δικαιοπραξίας", κατά δε τη διάταξη τον άρθρού 141 του ίδιου Κώδικα, "η πλάνη είναι ουσιώδης όταν αναφέρεται σε σημείο τόσο σπουδαίο για, την όλη δικαιοπραξία, ώστε, αν το πρόσωπο γνώριζε την πραγματική κατάσταση, δεν θα επιχειρούσε τη δικαιοπραξία".

Κατά την έννοια των διατάξεων αυτών, η πλάνη κατά τη δήλωση βουλήσεως, ήτοι η διάσταση μεταξύ δηλώσεως και βουλήσεως, συνεπεία εσφαλμένης γνώσεως από τον δηλούντα της απαιτούμενης για τον προσδιορισμό της βουλήσεως πραγματικής καταστάσεως, η οποία (πλάνη) μπορεί να είναι και αποτέλεσμα απάτης (άρθρο 147 ΑΚ), παρέχει στον πλανηθέντα το δικαίωμα να ζητήσει την ακύρωση της δικαιοπραξίας, όταν είναι ουσιώδης.

Η πλάνη αυτή μπορεί να αφορά ακόμη και στο περιεχόμενο της δηλώσεως, έστω και αν έχει σχέση με το δίκαιο, δηλαδή με το είδος της δικαιοπραξίας ή τη νομική ενέργεια κάποιου όρου ή με τις έννομες συνέπειες της δηλώσεως. Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρού 147 ΑΚ συνάγεται ότι, απάτη αποτελεί κάθε από πρόθεση συμπεριφορά πού τείνει να παράγει, ενισχύσει ή διατηρήσει σε άλλον εσφαλμένη αντίληψη ή εντύπωση, με σκοπό να προκαλέσει απόφασή του.

Για την ακύρωση δε της δικαιοπραξίας λόγω απάτης προσαπαιτείται δόλια προαίρεση τον μετελθόντος την απάτη, χωρίς την οποία ο απατηθείς δεν θα προέβαινε στη δήλωση της βουλήσεώς του, όπως αυτή διατυπώθηκε στη δικαιοπραξία, δεν έχει δε σημασία αν η παραχθείσα πλάνη είναι συγγνωστή ή όχι, ουσιώδης ή επουσιώδης, καθώς και αν αυτή αφορά τα παραγωγικά αίτια της βουλήσεως, αρκεί να υπάρχει αυτή κατά το χρόνο της δηλώσεως της βουλήσεως του απατηθέντος.

Η δόλια παράσταση μπορεί να συνίσταται και σε υπόσχεση τον απατήσαντος για την τήρηση στο μέλλον ορισμένης στάσης του προς τον απατηθέντα. Στην προκείμενη περίπτωση, η ήδη αποβιώσασα ενάγουσα, τη δίκη της οποίας συνεχίζουν οι αναιρεσείοντες, με την από 13-6-2002 ένδικη αγωγή της κατά αναιρεσιβλήτων, εξέθεσε τα ακόλουθα, κατά συνοπτική περιγραφή του περιεχομένου της, η εκτίμηση των οποίων ελέγχεται από τον 'Αρειο Πάγο (άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ):

Με το ...... συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Πειραιώς, Χαράς Πετράτου, φέρεται ότι μεταβίβασε κατά κυριότητα, λόγω πωλήσεως, στους δύο πρώτους εναγομένους κατά το 1/2 εξ αδιαιρέτου στον καθένα, ένα οικόπεδο με την υπάρχουσα σ' αυτό ισόγεια οικία, επιφάνειας 70 τ. μ. Πλην όμως η δικαιοπραξία αυτή είναι άκυρη, διότι αποτελεί προϊόν απάτης, την οποία μετήλθε η τρίτη των εναγομένων, μητέρα του πρώτον και πεθερά της δεύτερης, η οποία παρέστησε σ' αυτήν ψευδώς, ως αληθές, τελούσα εν γνώσει της αναλήθειας, και εκμεταλλευόμενη την ιδιαίτερη εμπιστοσύνη που της είχε, ότι θα την οδηγούσε ενώπιον συμβολαιογράφου, προκειμένου να τροποποιηθεί, ώστε να διερευνηθούν οι εντολές της, παλαιότερο πληρεξούσιό της προς αυτήν, με το οποίο είχε διορίσει αυτήν και τον σύζυγό της ειδικούς πληρεξουσίους και αντικλήτους για να εισπράττουν από το Γενικό Λογιστήριο τον Κράτους και το Μετοχικό Ταμείο Αεροπορίας τη μηνιαία σύνταξή της, ενώ στην πραγματικότητα την οδήγησαν ενώπιον της συμβολαιογράφου αυτής να υπογράψει το άνω συμβόλαιο, χωρίς η ίδια να έχει πρόθεση για τη σύναψη της αγοραπωλησίας αυτής και χωρίς ποτέ να καταβληθεί σ' αυτήν το αναγραφόμενο στο συμβόλαιο τίμημα.

Κατέληξε δε στην υπογραφή του συμβολαίου πλανηθείσα από τις απατηλές παραστάσεις της τρίτης των εναγομένων, των οποίων είχαν πλήρη γνώση οι άλλοι δύο εναγόμενοι, οι οποίοι, για, λόγους τακτικής και προς ευόδωση των προσπαθειών της τελευταίας, αν και βρισκόταν στο χώρο του συμβολαιογραφείου, δεν παραστάθηκαν κατά την υπογραφή του, αλλά εκπροσωπήθηκαν από την τρίτη των εναγομένων δυνάμει τον .....

πληρεξουσίου της ίδιας συμβολαιογράφου. Εξαιτίας δε του προκεχωρημένου της ηλικίας της (άγει το 92ο έτος) και του εξ αυτής σοβαρού προβλήματος στην ακοή και τα άλλα προβλήματα της υγείας που αντιμετωπίζει, δεν αντιλήφθηκε κατά την ώρα της υπογραφής του συμβολαίου το περιεχόμενο αυτού, αφού άλλωστε δεν της αναγνώσθηκε και ούτε από κανένα άλλον, που φέρεται ως παραστάς κατά την υπογραφή του, της εξηγήθηκε το περιεχόμενο του εγγράφου που κλήθηκε να υπογράψει, με συνέπεια να παραπλανηθεί.

Στη συνέχεια, τον Ιανουάριο 2002 αντιλήφθηκε τις αξιόποινες πράξεις που διέπραξαν σε βάρος της οι αντίδικοι, τους οποίους κατήγγειλε αρμοδίως. Βάσει των πραγματικών αυτών περιστατικών ζήτησε να ακυρωθεί η πώληση του ακινήτου, για την οποία συντάχθηκε το πιο πάνω συμβόλαιο και να αναναγνωριστεί η ίδια κυρία αυτού.

Το Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ότι η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι ουδέποτε προέβη ενώπιον της συμβολαιογράφου στις δηλώσεις της βουλήσεως που εμπεριέχονται στο συμβόλαιο και συγκεκριμένα περί μεταβιβάσεως του ακινήτου της στους δύο πρώτους εναγόμενους, λόγω πωλήσεως και συνεπώς, κατά την κρίση του, ιστορική βάση της αγωγής είναι ν' αναγνωριστεί πως η ενάγουσα ουδέποτε έχει προβεί στις ανωτέρω δηλώσεις βουλήσεώς της και, συνακόλουθα, έχει αυτή τον χαρακτήρα της αρνητικής αναγνωριστικής περί του ότι δεν έχουν καταρτιστεί οι εν λόγω δικαιοπραξίες (ενοχική και εμπράγματη).

Με τις κρίσεις τον αυτές το Εφετείο δέχθηκε παρά το νόμο ανύπαρκτη βάση της αγωγής, δηλαδή έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν και είχαν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, ενώ δεν έλαβε υπόψη γεγονότα που περιλαμβάνονταν σ' αυτήν και ασκούσαν ουσιώδη επιρροή στην κρίση του ως προς το νόμω βάσιμο αυτής.

Συνεπώς, ο λόγος αναιρέσεως, πρώτο και δεύτερο μέρος, με τον οποίο προβάλλονται οι πλημμέλειες αυτές από τους αριθμούς 8 περ. α' και 8 περ. β' του άρθρου 559 ΚΠολΔ, και ο οποίος παραδεκτώς προτάθηκε το πρώτον με το αναιρετήριο, καθόσον ο ισχυρισμός στον οποίο στηρίζεται δεν μπορούσε να προβληθεί στο δικαστήριο της ουσίας (άρθρ. 562 παρ.2 περ.α ΚΠολΔ), είναι βάσιμος. Πρέπει, επομένως, να αναιρεθεί η πληττόμενη απόφασή του και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές(άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, την 4580/2004 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 5 Φεβρουαρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 3 Μαρτίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ