460/2010 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 460 / 2010 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 460/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ηλία Γιαννακάκη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Σπυρίδωνα Ζιάκα, Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Παναγιώτη Κομνηνάκη και Ανδρέα Δουλγεράκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 2 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1) Χ1, 2) Χ2 και 3) Χ3, κατοίκων ... Εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Μαρία Σωτηροπούλου - Πηλιχού.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Αγάθη Πανούση με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 21-11-2003 αγωγή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2140/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 2974/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 3-4-2007 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βαρβάρα Κριτσωτάκη διάβασε την από 21-1-2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Η πληρεξούσια των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά την έννοια του άρθρου 1 του Κωδ. Ν.551/1915, ως ατύχημα από βίαιο συμβάν κατά την εκτέλεση ή εξ αφορμής της εργασίας, θεωρείται και κάθε σωματική βλάβη του εργαζομένου, η οποία είναι αποτέλεσμα έκτακτης και αιφνίδιας επενέργειας εξωτερικού αιτίου, άσχετου προς τη σύσταση του οργανισμού του παθόντος, αλλά συνδεόμενου με την εργασία του λόγω της εμφανίσεώς του κατά την εκτέλεση ή με αφορμή την εκτέλεση αυτής.

Τέτοιο ατύχημα θεωρείται και η νόσος του εργαζομένου εφόσον προήλθε ή επιδεινώθηκε, όχι από τη βαθμιαία εξασθένιση και φθορά του οργανισμού του εξαιτίας του είδους και της φύσεως της συμφωνημένης εργασίας, αλλά από την παροχή αυτής κάτω από τελείως εξαιρετικές και ασυνήθιστα δυσμενείς και ανώμαλες συνθήκες ή από την εξακολούθηση της απασχολήσεως του, έστω και υπό κανονικές συνθήκες μετά την εκδήλωση της νόσου με αποτέλεσμα την επιδείνωση της αφού στην τελευταία περίπτωση ο εργοδότης που οφείλει να ρυθμίζει τα της εργασίας κατά τρόπο που να προστατεύεται η ζωή και η υγεία των εργαζομένων (άρθ. 662 Α.Κ.), δεν μπορεί να αξιώσει τη συνέχιση της απασχολήσεως του ασθενούντος εργαζομένου και αν δεν τον θέσει εκτός υπηρεσίας, παρότι γνωρίζει την εκδήλωση της νόσου, οι συνθήκες παροχής της εργασίας του καθίστανται εξαιρετικές και ασυνήθιστα δυσμενείς, προσλαμβάνοντας έτσι το χαρακτήρα του βίαιου συμβάντος.

Εξάλλου, κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ., λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσης ιδρύεται, όταν από τις αιτιολογίες της αποφάσεως δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση του δικαστηρίου στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί της συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων της διατάξεως που εφαρμόστηκε, ή περί της μη συνδρομής τούτων, που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Αντίθετα δεν ιδρύεται λόγος αναιρέσεως κατά τη διάταξη αυτή, όταν οι ελλείψεις της αποφάσεως, ανάγονται στη μείζονα πρόταση του νομικού συλλογισμού ή αναφέρονται στην εκτίμηση των αποδείξεων, στην ανάλυση και στάθμιση τους και στην αιτιολόγηση του εξαγόμενου από αυτές πορίσματος, αρκεί τούτο να διατυπώνεται σαφώς.

Στην προκείμενη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά τα εξής: Ο θανών, στις 17-12-1997, ΑΑ, σύζυγος της πρώτης αναιρεσείουσας και πατέρας των λοιπών, διορίστηκε στην αναιρεσίβλητη στις 25-2-1975 με το βαθμό του δοκίμου, μετά από επιτυχία του σε σχετικό διαγωνισμό. Προήχθη στο βαθμό του Τμηματάρχη Β' με αρχαιότητα από 1-5-1990, και υπηρέτησε στη Διεύθυνση τεχνικών έργων από 25-2-1975, ήταν δε Προϊστάμενος του Γραφείου Διαδικασιών της εν λόγω Διεύθυνσης από 28-12-1993 μέχρι το θάνατο του.

Αντικείμενο εργασιών του γραφείου αυτού ήταν η κατάρτιση και υλοποίηση προγραμμάτων μελετών για την κατασκευή κτιρίων της αναιρεσίβλητης, η διεκπεραίωση των σχετικών διαδικασιών αναθέσεως μελετών σε ιδιώτες μελετητές και "ΑΓΡΟΤΙΚΉ ΤΕΧΝΙΚΗ Α.Ε", υπογραφής συμβάσεως, ελέγχου πινακίου αμοιβών και εξοφλήσεως τους, παραλαβής μελετών, δημοπρατήσεων, κατακυρώσεων, η φροντίδα για τη σύνταξη προγραμμάτων στον ηλεκτρονικό υπολογιστή για το σύνολο των τευχών δημοπράτησης των έργων, για την έκδοση οικοδομικών αδειών σχετικά με την ανέγερση κτιρίων της αναιρεσίβλητης και για τη σύσταση των αρμοδίων Επιτροπών και Οργάνων ήτοι Επιτροπών Δημοπρασιών κ.λ.π.

η ανάληψη της Γραμματείας αυτών και η συμμετοχή μαζί με άλλες συναρμόδιες υπηρεσίες στη σύνταξη προγραμμάτων στέγασης και αξιοποίησης της περιουσίας της αναιρεσίβλητης. Στο προαναφερθέν γραφείο εργάζονταν κατά τη σύσταση του, ο Προϊστάμενος και τέσσερις υπάλληλοι. Από το έτος 1994, η αναιρεσίβλητη προέβη σταδιακά στη μείωση του προσωπικού.

Ειδικότερα υπηρετούσαν σ' αυτό ο ΑΑ ως Προϊστάμενος και δύο υπάλληλοι. Με τα από 15-2-1995 και 23-5-1995 έγγραφα του προς τον Διευθυντή της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων της αναιρεσίβλητης ο ΑΑτον ενημέρωσε για το φόρτο εργασίας, τις εκκρεμείς υποθέσεις και του ζήτησε να ενισχυθεί το Γραφείο με τουλάχιστον δύο υπαλλήλους.

Τον Οκτώβριο του 1997, η υπάλληλος του γραφείου ..., η οποία είχε άριστη γνώση του αντικειμένου μετετέθη σε άλλο γραφείο, με αποτέλεσμα να υπηρετούν στο γραφείο ο ΑΑ ως προϊστάμενος και η υπάλληλος ..., η οποία ήταν άπειρη. Με το από 3-101997 έγγραφο του προς τον ως άνω Διευθυντή, ο ΑΑ του ανέφερε ότι ο όγκος των εργασιών δεν μπορεί να διεκπεραιώνεται από ένα άτομο και ότι όλος ο φόρτος εργασίας και οι συνεχείς πιέσεις για γρήγορη διεκπεραίωση έχει ως συνέπεια τον κίνδυνο κλονισμού της υγείας του που τα πρώτα σημάδια είναι ορατά.

Ο ΑΑ απεβίωσε από ανακοπή καρδιάς στις 17-12-1997 στο χώρο εργασίας του. Σύμφωνα με την έκθεση νεκροψίας ... ο θανών ήταν βαρύς καπνιστής, από την ιστολογική δε εξέταση της καρδιάς προέκυψε η ύπαρξη όλως προσφάτων ισχαιμικών αλλοιώσεων του μυοκαρδίου και βαρύτατων αλλοιώσεων των στεφανιαίων αρτηριών τύπου VI) που προκαλούν στένωση του αυλού μέχρι 95%.

Από τα προσκομιζόμενα αποδεικτικά στοιχεία δεν προέκυψε ότι οι συνθήκες υπό τις οποίες παρείχε την εργασία του ο θανών αποτέλεσαν την κύρια αφορμή για να αναπτυχθεί και εκδηλωθεί η ασθένεια (στεφανιαία νόσος), από την οποία έπασχε και την οποία πιθανότατα και ο ίδιος αγνοούσε ... Με τα δεδομένα αυτά η αιτία θανάτου του ΑΑ ήταν η στεφανιαία νόσος από την οποία έπασχε και όχι η καταπόνηση του οργανισμού του ως συνέπεια των συνθηκών υπό τις οποίες παρείχε την εργασία του.

Η στεφανιαία νόσος δεν οφείλεται σ' αυτές. Με βάση δε τις παραδοχές αυτές, αφού εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση κατά παραδοχή της εφέσεως που είχε ασκήσει η αναιρεσίβλητη κατά της πρωτόδικης απόφασης με την οποία είχε αναγνωριστεί ότι ο θάνατος του ως άνω συγγενούς των αναιρεσειόντων επήλθε συνεπεία εργατικού ατυχήματος απέρριψε κατ' ουσίαν την αγωγή.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο περιέλαβε συνοπτικά μεν, πλην όμως σαφείς, πλήρεις και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες σχετικά με την έλλειψη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ των συνθηκών εργασίας του θανόντος και του επελθόντος θανάτου του συνεπεία ανακοπής της καρδιάς, αφού ναι μεν κατά τα εκτιθέμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα οι συνθήκες εργασίας του συγγενούς των αναιρεσειόντων ήταν δυσχερείς, πλην όμως το γεγονός αυτό δεν σχετίζεται με την ανάπτυξη της ασθένειας του, η οποία προϋπήρχε και δεν ήταν γνωστή στην αναιρεσίβλητη.

Επομένως, οι δεύτερος και τρίτος λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. είναι αβάσιμοι και πρέπει να απορριφθούν. Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 335, 338-340 και 346 του Κ.Πολ.Δ., συνάγεται ότι το δικαστήριο για το σχηματισμό της κρίσης του ως προς τα πραγματικά γεγονότα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι και στηρίζουν την άμεση ή έμμεση απόδειξη, την κύρια απόδειξη ή ανταπόδειξη.

Η παράβαση δε της υποχρέωσης αυτής ιδρύει τον προβλεπόμενο από το άρθρο 559 αρ. 11 του Κ.Πολ.Δ. λόγο αναίρεσης. Στην προκείμενη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως, αληθώς από το άρθρο 559 αρ. 11 του Κ.Πολ.Δ., και όχι από τον αριθμό 8 του ίδιου άρθρου, προβάλλεται η αιτίαση, ότι το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση κατέληξε στο προαναφερόμενο αποδεικτικό πόρισμα γιατί δεν έλαβε υπόψη:

α) το από 15-2-1995 έγγραφο του θανόντα προς τον διευθυντή, β) το ειδοποιητήριο της εσωτερικής υπηρεσίας με αριθμό .../20-10-1997 της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων και γ) το από 17-1-1997 ενημερωτικό σημείωμα του θανόντος προς τη Διεύθυνση της αναιρεσίβλητης. Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, αφού από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Εφετείο για τη θεμελίωση του αποδεικτικού του πορίσματος έλαβε υπόψη όλα τα νομίμως επικαλούμενα από τους διαδίκους αποδεικτικά μέσα μεταξύ των οποίων και τα παραπάνω έγγραφα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 3-4-2007 αίτηση των Χ1, κ.λπ. για αναίρεση της 2974/2006 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει τις αναιρεσείουσες στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 23 Φεβρουαρίου 2010.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 16 Μαρτίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ