460/2006 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 460 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 460/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Βούλγαρη, Δημήτριο Κυριτσάκη, Αχιλλέα Νταφούλη και Ανδρέα Μαρκάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Φεβρουαρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Ν. Α. του Α., κατοίκου ..., 2. Α. Α. του Ν., κατοίκου ..., 3. Ε. Α. του Ν., κατοίκου ..., 4. Ν. Ν. του Χ., κατοίκου ..., 5. Μ. Ν. του Χ., κατοίκου ομοίως, 6. Γ. Ν. του Χ., κατοίκου ομοίως, 7. Α. Ν. του Γ., κατοίκου ..., 8. Σ. Γ. του Α., κατοίκου ..., 9. Δ. συζ. Ι. Μ., το γένος Α. Γ., κατοίκου ... και 10. Ι. Γ. του Σ., κατοίκου .... Οι υπό στοιχεία 1 έως και 7 εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αλέξανδρο Κανδαράκη και οι υπό στοιχεία 8 έως και 10 παραστάθηκαν με τον ίδιο πληρεξούσιο δικηγόρο, ο οποίος δήλωσε ότι διορθώνει το εκ παραδρομής αναγραφόμενο στην κρινόμενη αίτηση πατρώνυμο των 5ης και 6ης αιτουσών στο ορθό "Ν." αντί "Χ.".

Του αναιρεσίβλητου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Αντώνιο Τατσόπουλο, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ., χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17 Ιουνίου 2003 αίτηση προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης επί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε ενώπιον του Εφετείου Αθηνών και συνεκδικάσθηκε με άλλες συναφείς αιτήσεις και ανταιτήσεις προσώπων, που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη.

Εκδόθηκε η 73/2004 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 9 Δεκεμβρίου 2004 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Βούλγαρης, ανέγνωσε την από 26 Σεπτεμβρίου 2005 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.Επειδή, κατά μεν το άρθρο 17 παρ. 2 εδαφ.α' του Συντάγματος, "κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση που να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριουμένου", κατά δε το άρθρο 13 παρ.4 του Ν. 2882/01 "περί αναγκαστικών απαλλοτριώσεων" υπό την ισχύν του οποίου κηρύχθηκε (14-6-02) η κρινόμενη απαλλοτρίωση "εάν απαλλοτριώθηκε τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την ίδια απόφαση προσδιορισμού αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη".

Εξ άλλου το άρθρο 1 του πρώτου πρόσθετου Πρωτοκόλλου της από 4-11-1950 Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (Ε.Σ.Δ.Α) που κυρώθηκε, μαζί με τη σύμβαση, αρχικά με τον Ν. 2329/1953 και εκ νέου με το Ν.Δ. 53/1974 και έχει αυξημένη ισχύ, σύμφωνα με το άρθρο 28 του Συντάγματος έναντι των κοινών νόμων, ορίζει ότι κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του και κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της ιδιοκτησίας του παρά μόνο για λόγους δημοσίας ωφέλειας και υπό τους όρους που προβλέπονται, από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου.

Με τη διάταξη αυτή προστατεύονται και τα ενοχικά περιουσιακά δικαιώματα του προσώπου, όπως και το δικαίωμα αποζημίωσης για την προσγενόμενη ζημία στην περιουσία του. Έλλειψη δε σεβασμού της περιουσίας στην περίπτωση αυτή υπάρχει όταν η συνεπεία του λόγου της αποζημίωσης μείωση της περιουσιακής δυναμικότητας του προσώπου δεν αποκαθίσταται πλήρως.

Συνεπώς, στην περίπτωση που, λόγω απαλλοτρίωσης μέρους του ακινήτου, το απομένον τμήμα αυτού - που εξακολουθεί να αποτελεί στοιχείο περιουσίας του ιδιοκτήτου- υφίσταται σημαντική υποτίμηση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, το αναγνωριζόμενο από την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του Ν. 2882/01 δικαίωμα αποζημίωσης ικανοποιείται πλήρως και εντεύθεν διασφαλίζεται ο σεβασμός στην περιουσία του ιδιοκτήτη όταν η αποζημίωση καλύπτει όχι μόνο την εκ της απομείωσης και μόνο της έκτασης του όλου ακινήτου ζημία, αλλά και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου.

Διότι άλλως κατά την τελευταία αυτή ζημία το παραμένον στον ιδιοκτήτη μέρος του ακινήτου, και επομένως η περιουσία του, δεν θα αποκαθίστατο ανεξαρτήτως δε του ότι το περιεχόμενο αυτό της αποζημίωσης είναι απότοκο της εφαρμογής της άνω υπερνομοθετικής ισχύος διατάξεως του άρθρου 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της Σύμβασης της Ρώμης (Ολομ.

ΑΠ 31/05). Περαιτέρω, κατά τον αριθ. 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Έλλειψη δε ή ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα της αιτιολογίας, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, υπάρχει όταν στο αιτιολογικό, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται διόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε κατά ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων τα εξής: Ότι με την από 14-6-2002 πράξη νομοθετικού περιεχομένου του Προέδρου της Δημοκρατίας, η οποία δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, κηρύχθηκε αναγκαστικώς απαλλοτριωτέα, για λόγους δημοσίας ωφέλειας, ήτοι για την εκτέλεση του Ολυμπιακού έργου της Μαραθώνιας Διαδρομής και ειδικότερα για τη βελτίωση- διαπλάτυνση της Λεωφόρου Μαραθώνα στο τμήμα Δ' αυτής από χθ 8+900 εως χ.θ. 14 +75,00 στο Δήμο …, έκταση συνολικού εμβαδού 35.686,02 τ.μ,:

Ότι τα απαλλοτριούμενα ακίνητα μεταξύ των οποίων και τα υπ'αριθ. 46, 215, 217 και 230 ακίνητα των αναιρεσειόντων, βρίσκονται στις περιοχές των Δήμων … και (διασταύρωσης) …, εφάπτονται της Λεωφόρου Μαραθώνος, στο τμήμα αυτής που συνδέει τους άνω Δήμους και μέσω της Λεωφόρου αυτής έχουν πρόσβαση σε βασικές οδικές αρτηρίες, όπως προς την Αττική οδό και την Λεωφόρο Μεσογείων αλλά και προς τον Διεθνή Αερολιμένα "Ελευθέριος Βενιζέλος" στην περιοχή Σπάτων.

Ότι η περιοχή, που βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα, εξυπηρετείται από όλα τα δίκτυα κοινής ωφέλειας (πλην αποχέτευσης) και εξυπηρετείται από τακτική (υπεραστική) συγκοινωνία. Ορισμένες των απαλλοτριουμένων εκτάσεων, ήτοι οι με αριθμ. ΚΠ 57, 58, 58Α, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 85, 86, 87, 88, 89, 91,93, 94, 96, 297, 298, 300 και 313 ιδιοκτησίες βρίσκονται εντός του σχεδίου πόλεως του Δήμου Ν.

Μάκρης, ενώ οι λοιπές απαλλοτριούμενες εκτάσεις μεταξύ των οποίων και οι ιδιοκτησίες των αναιρεσειόντων βρίσκονται εκτός του σχεδίου πόλεως των Δήμων Ν. Μάκρης και Ραφήνας. Ότι η ίδια περιοχή των απαλλοτριουμένων λόγω της γειτνιάσεώς της με την θάλασσα (απέχουσα περί τα 1000 μ. από αυτή) και το λιμάνι της Ραφήνας, παρουσιάζει έντονη οικιστική αλλά και εμπορική ανάπτυξη.

Ότι οι κατοικίες που υπάρχουν και χρησιμοποιούνται είτε για μόνιμη, είτε για παραθεριστική διαμονή είναι καλής έως πολυτελούς κατασκευής, ενώ υπάρχουν και εγκαταστάσεις πολυκαταστημάτων (...), επιχειρήσεων τουρισμού, αυτοκίνητο- βιομηχανιών και υγρών καυσίμων. Με βάση τις εκτεθείσες παραδοχές της προσβαλλομένης το Εφετείο, αφού παραθέτει και συγκρίνει τα επιμέρους αποδεικτικά στοιχεία: 1) Καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τις επίδικες εδαφικές εκτάσεις των ως άνω ακινήτων στο ποσό των 180, 00 Ευρώ ανά τ.μ., ποσό που έκρινε ότι αντιστοιχούσε στην πλήρη αποζημίωση των απαλλοτριωθέντων κατά τον χρόνο της ενώπιον του Μονομελούς πρωτοδικείου συζήτησης δηλαδή την 8-11-02.

Και 2) Απέρριψε ως μη νόμιμο το αίτημα των αναιρεσειόντων για επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημίωσης των εναπομεινάντων τμημάτων των απαλλοτριωθέντων ακινήτων τους, λόγω αποτμήσεώς τους (αχρηστεύσεως ή μειώσεως της αξίας αυτών), διότι δέχθηκε ότι οι απαλλοτριωθείσες ιδιοκτησίες ήσαν εκτός σχεδίου και δεν είχαν την κατά νόμο απαιτούμενη επιφάνεια, σύμφωνα με το Π.Δ. 24/1985 (βλεπ.φυλ. 27 και 29 της προσβαλλομένης).

Έτσι που έκρινε το Εφετείο: α) δεν παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 του Συντάγματος και 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ αναφορικά προς το ύψος της αξίας των απαλλοτριωθέντων τμημάτων και για το λόγο αυτό είναι απορριπτέος ως αβάσιμος ο πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης από το άρθρο 559 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.

και β) περιέλαβε πλήρεις, σαφείς και επαρκείς αιτιολογίες ως προς τον καθορισμό της πλήρους αποζημίωσης των απαλλοτριωθέντων τμημάτων και για το λόγο αυτό είναι απορριπτέος ο από το άρθρο 559 παρ. 19 Κ.Πολ.Δ. πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης. Περαιτέρω όμως το Εφετείο απέρριψε ως μη νόμιμο το αίτημα των 4ου, 5ης, 6ου για την υπ'αριθμ. 217 ιδιοκτησία και 8ου, 9ης και 10ου για υπ'αριθμ. 215 ιδιοκτησία αναιρεσειόντων για επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημίωσης για μείωση της αξίας των εναπομεινάντων μετά την απαλλοτρίωση τμημάτων των ακινήτων τους λόγω της κατασκευής του έργου της απαλλοτρίωσης (υπερύψωση της Λεωφόρου Μαραθώνος). 'Ετσι όμως που έκρινε παραβίασε τις ως άνω διατάξεις (άρθρο 1 του πρώτου προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και άρθρο 13 παρ. 4 Ν. 2882/2001)- (Ολομ.

ΑΠ 31/2005). Σημειώνεται ότι για την υπ'αριθμ. 230 ιδιοκτησία της έβδομης αναιρεσείουσας για την οποίαν απερρίφθη με την προσβαλλόμενη ως μη νόμιμο το αίτημα περί επιδικάσεως ιδιαίτερης αποζημιώσεως λόγω έργου η προς το Εφετείο αίτηση είναι αόριστη μη διαλαμβάνουσα ως εκ της επισκοπήσεως του δικογράφου της προκύπτει ότι η λόγω ιδιοκτησία υπέστη μείωση της αξίας αυτής λόγω του έργου της απαλλοτριώσεως.

ΙΙ.Επειδή κατά το άρθρο 559 παρ. 9 Κ.Πολ.Δ., ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και αν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Εξ άλλου από τις διατάξεις του άρθρου 33 παρ. 1 εως και 3 γ του ν. 2971/2001 (έχοντος εφαρμογή και στην προκειμένη απαλλοτρίωση, η οποία κηρύχθηκε με την υπ' αριθμ. 14-6-2002 πράξη νομοθετικού περιεχομένου), σαφώς προκύπτει ότι το τεκμήριο της ωφέλειας των ιδιοκτητών κατά τις διατάξεις του Ν. 653/1977 είναι μαχητό και κρίνεται μετά την κήρυξη της απαλλοτρίωσης από το αρμόδιο για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης Εφετείο, κατόπιν αιτήσεως, την οποίαν υποβάλλει ο εικαζόμενος ιδιοκτήτης ή ο αξιών δικαιώματα επί του απαλλοτριωμένου, εφ' όσον θεωρεί ότι δεν υφίσταται το τεκμήριο ωφέλειας.

Στην προκειμένη περίπτωση οι αναιρεσείοντες με τον δεύτερο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως αποδίδουν την από το αρθρ. 559 παρ. 9 Κ.Πολ.Δ. αιτίαση ότι το Εφετείο άφησε αδίκαστο αίτημα της αιτήσεως τους για να μη επιβαρυνθούν αυτοί με αυτοαποζημίωση ως παρόδιοι ωφελούμενοι. Ο λόγος αυτός της αιτήσεως αναιρέσεως είναι βάσιμος αφού όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση αυτή δεν επελήφθη της εκδικάσεως του γ'αιτήματος της από 17-6-03 αιτήσεως των αναιρεσειόντων.

Κατά παραδοχήν του λόγου αυτού, για όλους τους αναιρεσείοντες και κατά παραδοχήν του πρώτου ως άνω λόγου από το άρθρο 559 παρ.1 ΚΠολΔ, για τους αναιρεσείοντες, 4ου, 5η, 6ου, 8ου, 9ην και 10ου (αποζημίωση λόγω του έργου της απαλλοτριώσεως) πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση.

ΙΙΙ.Επειδή από τη διάταξη του άρθρου 9 του Ν. 2730/1999 (ΦΕΚ Α/25) με την οποία ορίζεται ότι στις δίκες προσδιορισμού της αποζημίωσης των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων για την εκτέλεση των Ολυμπιακών έργων του άρθρου 2 παρ. 16 του Ν. 2598/1998, η επιδικαζόμενη από τα δικαστήρια δικαστική δαπάνη, συμπεριλαμβανομένης και της αμοιβής του πληρεξουσίου δικηγόρου του δικαιούχου της αποζημίωσης, βαρύνει τον υπόχρεο αποζημίωσης αλλά ορίζεται στο 1/3 των ελαχίστων ορίων των αμοιβών των δικηγόρων, στις περιπτώσεις που υπολογίζεται με βάση το αντικείμενο της δίκης, με ανώτατο όριο αμοιβής δικηγόρου κατά δικαιούχο δύο εκατομμύρια πεντακόσιες χιλιάδες (2.500.000) δραχμές, προκύπτει ότι με την εν λόγω διάταξη στην ουσία τροποποιήθηκαν οι αντίστοιχες διατάξεις των άρθρων 14 παρ. 5, 100 παρ. 1, 107 παρ. 1 επ.

του Ν.Δ. 3026/1954 "Κώδικα περί Δικηγόρων", με τις οποίες προβλέπονταν υψηλότερα ποσοστά για τον υπολογισμό της αμοιβής του Δικηγόρου, επί απαλλοτριώσεων. Η τροποποίηση αυτή, αφού ορίζεται από τη διάταξη ότι σε κάθε περίπτωση η οφειλόμενη αμοιβή με τα πιο πάνω ποσά και ποσοστά, βαρύνει τον υπόχρεο σε αποζημίωση, δεν αντιστρατεύεται τη διάταξη του άρθρου 17 παρ. 1 του Συντάγματος ούτε και το άρθρο 1 του πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της Σύμβασης της Ρώμης ούτε και εκείνη της ΕΣΔΑ.

Και τούτο διότι με τη ρύθμιση αυτή δεν θίγεται η πλήρης αποζημίωση που δικαιούται να λάβει ο δικαιούχος, αλλά περιορίστηκε επιτρεπτώς το ποσοστό υπολογισμού της αμοιβής του δικηγόρου. Επομένως, το Εφετείο με το να προσδιορίζει την αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου των αναιρεσειόντων στα πλαίσια της διάταξης του άρθρου 9 του Ν. 2730/1999, ορθά το νόμο εφάρμοσε και ο τέταρτος από τους λόγους τα αίτησης από το άρθρο 559 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.

για παράβαση της άνω διάταξης είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Για τους λόγους αυτούς

Αναιρεί την υπ'αριθμ. 73/04 απόφαση του Εφετείου Αθηνών κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό της παρούσης μέρος.

Παραπέμπει κατά τούτο την υπόθεση προς περαιτέρω έρευνα στο ίδιο εφετείο που θα συντεθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 22 Φεβρουαρίου 2006.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 8 Μαρτίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ