Supreme Court allows appeal against First Instance Court's dismissal of bank's payment order appeal, ruling it violated substantive law.

Απόφαση 45 / 2021 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 45/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Αποστολάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αικατερίνη Κρυσταλλίδου - Μωρέση, Μυρσίνη Παπαχίου - Εισηγήτρια και Ιωάννη Δουρουκλάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Οκτωβρίου 2020, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία «ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.», που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Πέτρο Αλεπάκο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ.

Της αναιρεσιβλήτου: ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΜΑΡΙΝΑ - ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΕΙΣ - ΨΥΞΕΙΣ - ΔΙΑΝΟΜΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ", με διακριτικό τίτλο "ΜΑΡΙΝΑ ΤΡΑΝΣ ΑΕ", που εδρεύει στην Αλεξανδρούπολη και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Βασιλακάκη Χρυσοβαλάντου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 08-10-2015 ανακοπή της ήδη αναιρεσιβλήτου και προσώπου που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αλεξανδρούπολης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 397/2017 του ίδιου Δικαστηρίου και 182/2018 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 21-01-2019 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

[Α] Με την υπό κρίση αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η, αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα, κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών που αφορούν πιστωτικούς τίτλους, υπ' αριθ. 182/2018 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης (δικάσαντος ως Εφετείο), που απέρριψε ως αβάσιμη την έφεση της καθ' ης η ανακοπή και ήδη αναιρεσείουσας κατά της υπ' αριθ. 397/2017 απόφασης του Ειρηνοδικείου Αλεξανδρούπολης που κατέστη έτσι τελεσίδικη. Με την απόφαση αυτή έγινε δεκτή η από 08-10-2015 ανακοπή της αναιρεσίβλητης με αίτημα την ακύρωση της 119/2015 διαταγής πληρωμής του Ειρηνοδικείου Αλεξανδρούπολης, η οποία εκδόθηκε με αίτηση της αναιρεσείουσας και την υποχρέωσε να καταβάλει το ποσό των 17.000 ευρώ, πλέον τόκων και δικαστικών εξόδων. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Επομένως, είναι παραδεκτή (άρθρο 577 παρ.1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς τους λόγους της (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

[Β Κατά την διάταξη από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων και κατά των αποφάσεων των Πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων μόνον αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 7/2006, ΟλΑΠ 4/2005). Με το λόγο αναίρεσης από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ (παραβίαση κανόνα του ουσιαστικού δικαίου ) ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κλπ. ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (ΟλΑΠ 10/2011, ΑΠ 490/2020 ).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται αν υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος. Η διατύπωση αυτή συνιστά γενική αξιολόγηση και ορίζει εν μέρει τις προϋποθέσεις της κατάχρησης δικαιώματος, το δε δικαίωμα ασκείται καταχρηστικά και όταν η συμπεριφορά του δικαιούχου που προηγήθηκε της ασκήσεως του δικαιώματος καθώς και η πραγματική κατάσταση που διαμορφώθηκε κατά το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μέχρι τότε, χωρίς κατά νόμο να εμποδίζουν την γένεση ή να επάγονται την απόσβεση του δικαιώματος, καθιστούν μη ανεκτή τη μεταγενέστερη άσκησή του, κατά τις περί δικαίου και ηθικής αντιλήψεις του μέσου κοινωνικού ανθρώπου.

Τούτο συμβαίνει ιδίως, όταν από την προηγηθείσα συμπεριφορά του δικαιούχου έχει δημιουργηθεί στον υπόχρεο και μάλιστα ευλόγως η πεποίθηση ότι ο δικαιούχος δεν πρόκειται να ασκήσει το δικαίωμά του. Μόνη δε η αδράνεια του δικαιούχου για μακρό χρονικό διάστημα και πάντως μικρότερο απ' αυτόν της παραγραφής, δεν αρκεί για να καταστήσει καταχρηστική την μετέπειτα άσκηση του δικαιώματος, ακόμη και όταν δημιούργησε στον οφειλέτη την πεποίθηση ότι δεν υπάρχει το δικαίωμα ή ότι δεν πρόκειται πλέον να ασκηθεί, αλλά απαιτείται να συντρέχουν επιπλέον ειδικές συνθήκες και περιστάσεις, προερχόμενες κυρίως από τη συμπεριφορά των μερών και ευρισκόμενες σε αιτιώδη συνάφεια μεταξύ τους, με βάση τις οποίες, καθώς και την αδράνεια του δικαιούχου, η μεταγενέστερη άσκηση του δικαιώματος, που τείνει στην ανατροπή της καταστάσεως που έχει διαμορφωθεί υπό τις ανωτέρω ειδικές συνθήκες και περιστάσεις και έχει διατηρηθεί για μακρό χρόνο, να εξέρχεται των διαγραφομένων από την ανωτέρω διάταξη ορίων.

Δεν είναι πάντως απαραίτητο η επιχειρούμενη από το δικαιούχο ανατροπή της διαμορφωμένης αυτής καταστάσεως να προκαλεί αφόρητες ή δυσβάστακτες συνέπειες στον οφειλέτη, αλλά αρκεί να έχει απλώς δυσμενείς (Ολ ΑΠ 8/2018, Ολ ΑΠ 10/2012, ΑΠ 999/2019, ΑΠ 1248/2018, ΑΠ 909/2017).

[Γ] Εν προκειμένω, η αναιρεσίβλητη με το μοναδικό λόγο της ανακοπής, που άσκησε κατά της αναιρεσείουσας, ζήτησε την ακύρωση της υπ' αριθ. 119/2015 διαταγής πληρωμής του Ειρηνοδικείου Αλεξανδρούπολης, με την οποία υποχρεώθηκε να καταβάλει στην τελευταία το ποσό των 17.000 ευρώ, πλέον τόκων και δικαστικών εξόδων, για απαίτησή της που απέρρεε από την έκδοση τριών μεταχρονολογημένων επιταγών εις διαταγήν της εταιρίας CABI GAS Α.Β.Ε.Ε., τις οποίες η τελευταία μεταβίβασε, με οπισθογράφηση λόγω ενεχύρου στην Τράπεζα PROBANK Α.Ε., στη θέση της οποίας υπεισήλθε ως ειδική διάδοχος η ήδη αναιρεσείουσα, καταστάσα έτσι νόμιμη κομίστρια των επιταγών, ισχυρίσθηκε, ότι η τελευταία άσκησε καταχρηστικά το δικαίωμά της προς έκδοση της προσβαλλόμενης διαταγής πληρωμής.

Προς θεμελίωση δε του εν λόγω ισχυρισμού της επικαλέστηκε ότι, ενώ με την από 08-05-2015 σύμβαση ανανέωσης ενοχής και αναγνώρισης οφειλής καταρτισθείσα μεταξύ αυτής και της Τράπεζας PROBANK Α.Ε. αναγνώρισε οφειλή της έναντι της τελευταίας, ύψους 158.000 ευρώ, που απέρρεε από την έκδοση δώδεκα (12) μεταχρονολογημένων επιταγών εις διαταγήν της εταιρίας CABI GAS Α.Β.Ε.Ε., τις οποίες η τελευταία μεταβίβασε, με οπισθογράφηση λόγω ενεχύρου στην Τράπεζα PROBANK Α.Ε., προς εξασφάλιση δε της απαίτησης εξέδωσε τριάντα έξι (36) νέες μεταχρονολογημένες επιταγές, ισόποσης αξίας (158.000 ευρώ), εις διαταγήν της εταιρίας CABI GAS Α.Β.Ε.Ε., τις οποίες η τελευταία μεταβίβασε, με οπισθογράφηση λόγω ενεχύρου στην Τράπεζα PROBANK Α.Ε., επιπλέον δε παραχώρησε υπέρ της τελευταίας προσημείωση υποθήκης επί ακινήτου ιδιοκτησίας της (αναιρεσίβλητης) μέχρι του ποσού των 205.400 ευρώ, έναντι δε του ποσού αυτού (μετά τον διακανονισμό της οφειλής) κατέβαλε το συνολικό ποσό των 21.000 ευρώ, προς εξόφληση των υπ' αριθ. ..., ..., ..., ..., ...

και ... επιταγών, ισόποσης αξίας, με υπόδειξη δε των υπαλλήλων του υποκαταστήματος … της αναιρεσείουσας (Β. Κ. Χ.) υπέβαλε αίτηση νέου διακανονισμού της οφειλής της, λόγω αδυναμίας να ανταποκριθεί στην αναληφθείσα υποχρέωση πληρωμής κατά τον συμφωνηθέντα χρόνο των λοιπών τριάντα (30) μεταχρονολογημένων επιταγών, που εξέδωσε στα πλαίσια της ως άνω από 08-05-2015 σύμβασης, προτείνοντας την καταβολή μικροτέρου ποσού και με ταυτόχρονη αντικατάσταση των επιταγών, που ήδη είχε εκδώσει με νέες, αντίστοιχες με το εκάστοτε οφειλόμενο υπόλοιπο, το δε αίτημα τελούσε υπό την έγκριση των αρμοδίων οργάνων της αναιρεσείουσας τράπεζας, επιπλέον δε, έναντι του αρχικού διακανονισμού κατέβαλε το συνολικό ποσό των 9.500 ευρώ, κατά το χρονικό διάστημα από την αρχή του έτους 2014 έως και τον Μάρτιο του 2015, με ταυτόχρονη αντικατάσταση των υπ' αριθ. ...

και ... επιταγών, ποσού 3.500 και 3.000 ευρώ αντιστοίχως, με τις υπ' αριθ. ..., ... και ... επιταγές, καθώς και το ποσό των 1.000 ευρώ κατά μήνα Μάρτιο του έτους 2015 έναντι της οφειλής της, που απέρρεε από την υπ' αριθ. ... επιταγή, ποσού 3.500 ευρώ, δηλαδή κατέβαλε σταδιακά από 08-05-2013 έως τον Μάρτιο του 2015, το συνολικό ποσό των 31.000 ευρώ, έναντι της οφειλής της, ύψους 158.000 ευρώ, παρά τη μεγάλη οικονομική ύφεση, ανέμενε δε από την 25-05-2015 την αποδοχή εγγράφως της υποβληθείσης αίτησης νέου διακανονισμού της οφειλής της, η οποία τελούσε υπό την έγκριση των αρμοδίων οργάνων της αναιρεσείουσας, εν τούτοις η τελευταία προέβη στη σφράγιση των επίμαχων υπ' αριθ. ..., ...

και ... επιταγών και, στη συνέχεια, λόγω μη πληρωμής τους, στην έκδοση της προσβαλλόμενης διαταγής πληρωμής, συμπεριφορά η οποία υπερβαίνει τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη, τα χρηστά ήθη και ο κοινωνικός και οικονομικός σκοπός του δικαιώματος.

Ο λόγος αυτός ανακοπής είναι μη νόμιμος, διότι τα για τη θεμελίωσή του προβαλλόμενα ως άνω περιστατικά δεν καθιστούν καταχρηστική (κατά την έννοια του άρθρου 281 ΑΚ) την άσκηση του δικαιώματος υποβολής αίτησης για την έκδοση διαταγής πληρωμής.Τούτο διότι, η υποβληθείσα, με υπόδειξη των υπαλλήλων του υποκαταστήματος … της αναιρεσείουσας, αίτηση διακανονισμού της οφειλής της, αναφορικά με την πληρωμή των επίμαχων επιταγών, τελούσε υπό την αίρεση της έγκρισης εγγράφως των αρμοδίων οργάνων της τελευταίας (αναιρεσείουσας), η οποία ουδέποτε έλαβε χώρα, επιπλέον δε, ουδόλως εκτίθενται οι επαχθείς συνέπειες, που προκαλεί στην αναιρεσίβλητη η ιστορούμενη (μη συνεπής) συμπεριφορά της αναιρεσείουσας ούτε και με ποιο τρόπο η κατ’ αυτήν προφανής υπέρβαση των ορίων, που επιβάλλουν η καλή πίστη, τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός και οικονομικός σκοπός του δικαιώματος, προκαλεί την έντονη εντύπωση αδικίας σε σχέση με το όφελος της τελευταίας από την άσκηση του δικαιώματος της, ενόψει του ότι πολλές εταιρίες κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, ένεκα της μεγάλης οικονομικής ύφεσης, αντιμετώπισαν οικονομικά προβλήματα και η αγορά υπολειτουργούσε, ωστόσο δεν περιέρχονταν όλες εν τέλει σε αδυναμία αποπληρωμής των οφειλών τους.

Η εκ μέρους της αναιρεσείουσας υποβολή αίτησης για την έκδοση διαταγής πληρωμής αποτελούσε ενάσκηση νομίμου και θεμιτού δικαιώματός της και χωρίς τη συνδρομή άλλης συμπεριφοράς της Τράπεζας, δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως καταχρηστική.

Το Μονομελές Πρωτοδικείο, που με την προσβαλλόμενη απόφαση, έκρινε ότι τα εκτιθέμενα περιστατικά πληρούν το πραγματικό του κανόνα του άρθρου 281 ΑΚ και δικαιολογούν την παραδοχή του μοναδικού λόγου ανακοπής και στη συνέχεια απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμη την έφεση της αναιρεσείουσας επικυρώνοντας, την απόφαση του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου, η οποία έκρινε ομοίως, παραβίασε με την προσβαλλόμενη απόφαση την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, την οποία εφάρμοσε, ενώ δεν έπρεπε να την εφαρμόσει. Επομένως, ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ όπως συμπληρώνεται αυτεπαγγέλτως από τον Άρειο Πάγο, είναι βάσιμος. Μετά από αυτά παρέλκει η έρευνα των λοιπών προβαλλόμενων από την αναιρεσείουσα λόγων αναίρεσης.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να κρατηθεί η υπόθεση για εκδίκαση από το Δικαστήριο τούτο, εφόσον δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 65 παρ. 1 του ν. 4139/2013) και στη συνέχεια να γίνει δεκτή τυπικά και κατ' ουσίαν η έφεση της αναιρεσείουσας, να εξαφανισθεί η εκκληθείσα υπ' αριθ. 397/2017 απόφαση του Ειρηνοδικείου Αλεξανδρούπολης στο σύνολο της και κατά τη διάταξή της για τα δικαστικά έξοδα και να απορριφθεί ο μοναδικός λόγος της ένδικης ανακοπής, ως μη νόμιμος. Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η απόδοση στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που καταβλήθηκε απ' αυτήν τόσο για την αίτηση αναίρεσης, όσο και για την έφεση (άρθρ. 495 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη που νικήθηκε στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, κατά το σχετικό νόμιμο αίτημα της τελευταίας, όλων των βαθμών δικαιοδοσίας, όπως ειδικότερα στο διατακτικό αναφέρεται (άρθρ. 176,183 και 191 παρ.2 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 182/2018 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης (δικάσαντος ως Εφετείο).

Κρατεί την υπόθεση και δικάζοντας επί της από 13-11-2017 έφεσης κατά της υπ' αριθ. 397/2017 οριστικής απόφασης του Ειρηνοδικείου Αλεξανδρούπολης δέχεται αυτήν τυπικά και κατ' ουσίαν.

Εξαφανίζει την ανωτέρω απόφαση.

Δικάζει επί της από 08-10-2015 ανακοπής της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΜΑΡΙΝΑ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ-ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΕΙΣ-ΨΥΞΕΙΣ- ΔΙΑΝΟΜΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ

Απορρίπτει την ανακοπή.

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την απόδοση στην αναιρεσείουσα του καταβληθέντος για την άσκηση της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης και της έφεσης παραβόλου.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 24 Νοεμβρίου 2020.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 15 Ιανουαρίου 2021.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ