456/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 456 / 2009 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 456/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ηλία Γιαννακάκη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Θεμέλη, Ειρήνη Αθανασίου, Βαρβάρα Κριτσωτάκη και Παναγιώτη Κομνηνάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 27 Ιανουαρίου 2009, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΑ - ΠΥΡΗΝΕΛΑΙΟΥΡΓΙΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" και με το διακριτικό τίτλο "ΕΛ.ΠΥΡ.ΑΒΕΕ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Οικονομίδη.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Λαλιώτη, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-12-2002 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 230/2003 μη οριστική και 255/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 9065/2005 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 16-1-2006 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ειρήνη Αθανασίου διάβασε την από 8-3-2007 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Αλέξανδρου Νικάκη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.- Επειδή ο λόγος αναιρέσεως του άρθρου 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ ιδρύεται όταν το δικαστήριο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα" νοούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί, που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ασκουμένου με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος.

Δεν αποτελούν δε πράγματα οι αρνητικοί της αγωγής ισχυρισμοί ή επιχειρήματα νομικά ή πραγματικά. Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο της αναιρέσεως αποδίδεται στο Εφετείο η αιτίαση, ότι δεν έλαβε υπόψη του πράγματα που προτάθηκαν από την αναιρεσείουσα, με τις προτάσεις της στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, που επανέφερε με την έφεσή της και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και ειδικότερα δεν έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας :

Ότι ο νόμιμος εκπρόσωπός της ΑΑ με το από 21-3-2002 ιδιωτικό συμφωνητικό κατάρτισε με τον αναιρεσίβλητο δύο διαδοχικές συμβάσεις μεσιτείας, για την ανεύρεση αγοραστή προς πώληση ακινήτου της, που αποτελούνταν από κτίσματα 3000 τ.μ. περίπου και οικόπεδο 10.000 τ.μ. ακριβώς αντί τιμήματος 300.000.000 δρχ., ενώ με τη δεύτερη σύμβαση το τίμημα περιορίστηκε σε 250.000.000 δρχ.

και συμφωνήθηκε ο προσδιορισμός της αμοιβής του αναιρεσιβλήτου επί του τιμήματος που θα επιτυγχανόταν πέραν των 250.000.000 δρχ. 'Ότι το ακίνητο αυτό πωλήθηκε αντί τιμήματος 290.000.000 δρχ., δηλαδή οικόπεδο 11.150 τ.μ. και κτίσματα 4.447,14 τ.μ., δηλαδή πωλήθηκαν επιπλέον από τη σύμβαση της μεσιτείας οικόπεδο 1150 τ.μ. και κτίσματα 1447,14 τ.μ., συνολικής αξίας 90.000.000 δρχ. 'Ετσι, μετά την αφαίρεση της αξίας αυτής, το τίμημα του πωληθέντος ακινήτου και των κτισμάτων, που αφορούσε η εντολή, δεν υπερέβαινε το ποσό των 200.000.000 δρχ.

και ο αναιρεσίβλητος σύμφωνα με τη σύμβαση δεν δικαιούνταν να λάβει αμοιβή. Ο ανωτέρω ισχυρισμός δεν αποτελεί "πράγμα" με την έννοια που προεκτέθηκε, γιατί συνιστά άρνηση των πραγματικών περιστατικών που ο αναιρεσίβλητος προβάλλει με την αγωγή του, επιπλέον δε, σε κάθε περίπτωση, όπως προκύπτει από το περιεχόμενο της προσβαλλόμενης αποφάσεως, το Εφετείο τον έλαβε υπόψη του και τον απέρριψε κατ' ουσίαν δεχόμενο ότι το ακίνητο πωλήθηκε ολόκληρο με τη μεσολάβηση του ενάγοντος και σύμφωνα με την μεσιτική προς αυτόν εντολή, η δε επιπλέον έκταση προκύπτει από την ακριβή του καταμέτρηση, Επομένως ο ως άνω περί του αντιθέτου, από το άρθρο 559 αριθμ. 8 περ.

β' ΚΠολΔ, λόγος της αναιρέσεως πρέπει ν' απορριφθεί προεχόντως ως απαράδεκτος και σε κάθε περίπτωση ως αβάσιμος.

2.- Επειδή ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθ. 20 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται όταν το δικαστήριο της ουσίας αποδίδει σε αποδεικτικό, κατά την έννοια των άρθρων 339 και 432 επ. του ίδιου Κώδικα, έγγραφο περιεχόμενο προφανώς διαφορετικό από εκείνο που αναφέρεται στο έγγραφο αυτό, όχι δε και όταν το δικαστήριο, εκτιμώντας το περιεχόμενο του εγγράφου, όπως πράγματι έχει, άγεται σε κρίση διαφορετική από εκείνη την οποία θεωρεί ως ορθή ο αναιρεσείων, γιατί τότε πρόκειται για αιτίαση, η οποία ανάγεται σε εσφαλμένη εκτίμηση των αποδείξεων, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ.1 του ίδίου Κώδικα, δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου.

Περαιτέρω, κατά την έννοια της πιο πάνω διατάξεως του άρθρου 559 αριθ.20 ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως για παραμόρφωση του περιεχομένου εγγράφου ιδρύεται όταν το δικαστήριο διαμόρφωσε την κρίση του αποκλειστικώς ή κατά κύριο λόγο από το έγγραφο το περιεχόμενο του οποίου φέρεται ότι παραμορφώθηκε και όχι όταν το έγγραφο αυτό εκτιμήθηκε μαζί με άλλα αποδεικτικά μέσα, εκτός αν εξαίρεται αναφορικά με το για ύπαρξη ή ανυπαρξία γεγονότος πόρισμα του δικαστηρίου της ουσίας, αφού, σε περίπτωση μη συνδρομής της εξαιρέσεως αυτής, δεν είναι δυνατή, εξαιτίας της συνεκτιμήσεώς του μαζί με άλλα αποδεικτικά μέσα, η διακρίβωση της ιδιαίτερης αποδεικτικής σημασίας που προσδόθηκε σ' αυτό, ενώ η από τη συνεκτίμησή του μαζί με άλλα αποδεικτικά μέσα κρίση του δικαστηρίου είναι, κατά το άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ, ανέλεγκτη.

Στην προκειμένη περίπτωση με το δεύτερο λόγο αναιρέσεως προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθ.20 ΚΠολΔ προβλεπόμενη πλημμέλεία, γιατί παραμόρφωσε το περιεχόμενο του εγγράφου της από 21-3-2002 μεσιτικής εντολής του ΑΑ προς τον αναιρεσίβλητο με το να δεχτεί πραγματικά γεγονότα προφανώς διαφορετικά από εκείνα που αναφέρονται στο έγγραφο αυτό και δη με το να δεχτεί ότι με το ως άνω έγγραφο (συμφωνητικό) ανατέθηκε η εντολή μεσιτείας στον αναιρεσίβλητο προς πώληση ακινήτου της αναιρεσείουσας εμβαδού 3.000 τ.μ.

περίπου σε οικόπεδο 10.000 τ.μ. περίπου (ενώ το αληθές είναι 10.000 τ.μ. (ακριβώς) όχι περίπου, αντί τιμήματος 250.000.000 δραχ., δηλαδή 733.675 ευρώ ως χαμηλότερη τιμή πωλήσεως, με συμφωνηθείσα αμοιβή του μεσίτη οποιουδήποτε ποσού πλέον των 250.000.000 δραχ.), αγνοώντας τελείως την αναγραφή στο παραπάνω συμφωνητικό, ως τιμήματος πωλήσεως, του ποσού των 300.000.000 δραχ.

Ενώ το αληθές είναι ότι στο παραπάνω έγγραφο μνημονεύονται οι δύο συμβάσεις, δηλαδή η αρχική σύμβαση με τιμή πωλήσεως του ακινήτου τουλάχιστον 300.000.000 δραχ. και η δεύτερη σύμβαση, τροποποιητική της πρώτης, για πώληση του ίδιου ακινήτου αντί τιμήματος 250.000.000 δραχ. (ευρώ 733.675) ως χαμηλότερη τιμή πώλησης με συμφωνηθείσα πλέον ειδική αμοιβή για το μεσίτη, οποιουδήποτε επιπλέον ποσού άνω του ως άνω τιμήματος και με ισχύ της σύμβασης ένα (1) μήνα από τις 21-3-02 με δικαίωμα ανανεώσεως μόνο εφόσον η αναιρεσείουσα επιθυμούσε τούτο. 'Ετσι το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του κατέληξε στο εσφαλμένο αποδεικτικό πόρισμα, ότι η εντολή προς τον αναιρεσίβλητο αφορούσε και την επιπλέον πωληθείσα έκταση και τα κτίσματά της (1.150 και 1.447,14 τ.μ.), υπολογίζοντας στο τίμημα και το ποσό των 90.000.000 δραχ., που αντιστοιχούσε στην αξία τους, το οποίο επιτεύχθηκε με ιδιαίτερη συμφωνία με την αγοράστρια.

Όπως όμως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο στο σχετικό αποδεικτικό πόρισμά του κατέληξε ύστερα από εκτίμηση των ειδικώς μνημονευόμενων αποδεικτικών μέσων (ένορκων μαρτυρικών καταθέσεων, όλων ανεξαιρέτως των εγγράφων, που προσκομίστηκαν από τους διαδίκους και των ομολογιών των διαδίκων κατά τα άρθρα 352 παρ. 1 και 261 εδ.

β' ΚΠολΔ), δεχόμενο ειδικότερα ότι η ένδικη μεσιτική εντολή αφορούσε ολόκληρο το ακίνητο της αναιρεσείουσας, από την καταμέτρηση του οποίου προέκυψε η έκταση των 11.145 τ.μ. του οικοπέδου και των 4.447,14 .μ. των κτισμάτων. Ενόψει αυτών ο ως άνω (δεύτερος) λόγος αναιρέσεως πρέπει, σύμφωνα με τα παραπάνω, να απορριφθεί, προεχόντως, ως απαράδεκτος, κυρίως γιατί το Εφετείο σχημάτισε την κρίση του ύστερα από συνεκτίμηση όλων των πιο πάνω αποδείξεων που προσκομίστηκαν και λήφθηκαν υπόψη, έστω και αν μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και το παραπάνω έγγραφο, που φέρεται ότι παραμορφώθηκε κατά το περιεχόμενό του, το οποίο όμως, έστω και αν μνημονεύεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, εν τούτοις, όπως εκτιμάται, τελικά δεν εξαίρεται ως έγγραφο επί του οποίου να βασίστηκε αποκλειστικά ή, έστω, κατά κύριο λόγο η κρίση του Εφετείου αναφορικά με το σχετικό αποδεικτικό πόρισμα, στο οποίο αυτό κατέληξε, δεδομένου μάλιστα ότι το Εφετείο για τη δικαιολόγηση της κρίσεώς του αυτής ρητώς προβαίνει και σε εκτίμηση άλλων ειδικώς μνημονευόμενων στην προσβαλλόμενη απόφασή του αποδεικτικών μέσων.

3.- Επειδή με τον τρίτο λόγο της αναιρέσεως αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ αιτίαση της έλλειψης νόμιμης βάσης, επειδή, κατά το λόγο αναιρέσεως η απόφαση αυτή στερείται παντελώς αιτιολογίας, άλλως έχει ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες ως προς τα ζητήματα της ισχύος της μεσιτικής συμβάσεως κατά την πώληση του ακινήτου και τη συμφωνηθείσα μεσιτική αμοιβή.

Το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα εξής: Ο ΑΑ με την ιδιότητα του Προέδρου του διοικητικού συμβουλίου της αναιρεσείουσας εταιρίας, στην ... στις 21-3-2002 ανέθεσε στον αναιρεσίβλητο, ο οποίος ασκεί νόμιμα μεσιτικές εργασίες, την εντολή ανευρέσεως και υποδείξεως αγοραστή για την πώληση του στη θέση "..." της κτηματικής περιφέρειας του Δήμου ...

ακινήτου, που ανήκε στην κυριότητα της αναιρεσείουσας εταιρίας. Για τη σύμβαση αυτή συντάχθηκε και υπογράφηκε το αναφερόμενο ιδιωτικό συμφωνητικό. Ενόψει του ότι η βούληση της αναιρεσείουσας ήταν η πώληση ολόκληρου του ακινήτου (οικοπεδικής έκτασης και κτιριακών εν γένει εγκαταστάσεων), σε συνδυασμό με τη μη επακριβή έως τότε καταμέτρηση των επί μέρους εστεγασμένων και μη χώρων του, στην από 21-3-2002 έγγραφη μεσιτική εντολή περιγράφεται ως "ακίνητο 3000 τ.μ.

περίπου σε οικόπεδο 10.000 τμ, περιοχή ...". Η αναιρεσείουσα κατ' αρχήν προσδιόρισε στην επίδικη μεσιτική σύμβαση ως επιθυμητό τίμημα για την πώληση του ακινήτου το ποσό των 880.000 € (300.000.000 δρχ.) και υποσχέθηκε ως αμοιβή του αναιρεσιβλήτου μεσίτη για την περίπτωση αυτήν ποσοστό 2% επί του τιμήματος, δηλαδή το ποσό των 17.600 €.

Επειδή όμως είχε άμεση ανάγκη χρηματικού κεφαλαίου, συμφώνησε με τον αναιρεσίβλητο ως ελάχιστη τιμή πωλήσεως του ακινήτου το ποσό των 733.675 € (250.000.000 δρχ.), η δε μεσιτική αμοιβή τούτου (αναιρεσιβλήτου) ορίστηκε στο επιπλέον του παραπάνω τιμήματος που τυχόν θα συμφωνούσαν τα συμβαλλόμενα στην εν λόγω εκποιητική σύμβαση μέρη, πλέον του αναλογούντος ΦΠΑ (18%).

Επίσης συμφωνήθηκε μεταξύ των διαδίκων μερών η επίμαχη μεσιτική εντολή να έχει ισχύ ένα μήνα από τις 21-3-2002 με την αναιρεσείουσα να δικαιούται στην ανανέωσή της. Ο αναιρεσίβλητος σε εκπλήρωση της κυρίας από τη σύμβαση μεσιτείας υποχρέωσης του εντός ενός μήνα από τις 21-3-2002 υπέδειξε το προς πώληση ακίνητο μεταξύ των άλλων και στην ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία "ΑΦΟΙ Π.ΚΥΡΙΛΗ ΑΒΕΕ" και τον διακριτικό τίτλο "F και K GRUP ΑΕ", η οποία επέδειξε ενδιαφέρον για την αγορά του.

Στη συνέχεια μέσω του αναιρεσιβλήτου ήλθαν σε επαφή η αναιρεσείουσα με την προαναφερόμενη εταιρία και συνυπέγραψαν το από 29-4-2002 ιδιωτικό συμφωνητικό. Στο συμφωνητικό αυτό, το οποίο προσυπογράφεται και από τον αναιρεσίβλητο μεσίτη συμφωνήθηκε ως τίμημα για τη μελλοντική αγοραπωλησία το ποσό των 851.065 €.

Στη συνέχεια καταρτίστηκε το υπ' αριθ. ... προσύμφωνο πωλήσεως του συμβολαιογράφου Αθηνών Κ.Κατσούδα με το οποίο η αναιρεσείουσα ανέλαβε να πωλήσει και να μεταβιβάσει στην παραπάνω εταιρία το ως άνω ακίνητο αντί του τιμήματος των 851.065 € και ακολούθως το υπ' αριθ. ... οριστικό συμβόλαιο του ίδιου συμβολαιογράφου αντί του ανωτέρω πραγματικού τιμήματος των 851.065 €.

Στο εν λόγω συμβόλαιο, κατόπιν δηλώσεως των συμβαλλομένων μερών, γίνεται μνεία ότι ο αναιρεσίβλητος μεσολάβησε ως μεσίτης για τη σύναψη της σύμβασης πωλήσεως. Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας, επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση, η οποία δέχτηκε την αγωγή για το ποσό των 47.200 €.

Ειδικότερα η τελευταία απόφαση δέχτηκε ότι η συμφωνηθείσα αμοιβή του αναιρεσιβλήτου ανερχόταν σε 117.390 € (851.065-733.675), την οποία μείωσε ως υπέρμετρη (κατά το άρθρο 707 ΑΚ) στο ποσό των 40.000€, και προσαύξησε με 7.200 €, που αντιστοιχεί με το ΦΠΑ. Με την κρίση του αυτήν το Εφετείο και διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του αιτιολογίες, αλλά και οι αιτιολογίες αυτές και επαρκείς είναι και δεν εμφανίζουν οποιαδήποτε αντιφατικότητα.

ΟΙ αιτιολογίες δε αυτές καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή των διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκαν ως προς τα παραπάνω ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Επομένως πρέπει ν' απορριφθεί ως αβάσιμος ο από το άρθρο 559 αριθμ. 19 τρίτος λόγος της αναιρέσεως, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 16 Ιανουαρίου 2006 αίτηση της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΑ - ΠΥΡΗΝΕΛΑΙΟΥΡΓΙΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" και με το διακριτικό τίτλο "ΕΛ.ΠΥΡ.ΑΒΕΕ" για αναίρεση της υπ' αριθ. 9065/2005 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, την οποία ορίζει σε επτακόσια (700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 3 Φεβρουαρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 24 Φεβρουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ