448/2010 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 448 / 2010 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 448/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του προέδρου Ιωάννη Παπανικολάου), Γεώργιο Χρυσικό, Ιωάννη Σίδερη, Νικόλαο Λεοντή και Γεώργιο Γεωργέλλη , Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 16 Νοεμβρίου 2009, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

:

Της αναιρεσείουσας: ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Καταβάτη.

Της αναιρεσιβλήτου: ...., δικηγόρου, κατοίκου ... που παραστάθηκε η ιδία ως εκ της ιδιότητός της, καταθέτοντος δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δια της πληρεξουσίας δικηγόρου της Ελευθερίας Κουτσογιάννη - Λούβη, η οποία ανακάλεσε την από 23-10-2009 δήλωση για παράσταση κατ' αρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28 Σεπτεμβρίου 2005 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 313/2007 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 5826/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 11 Ιανουαρίου 2008 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Αρεοπαγίτης Ιωάννης Σίδερης, ανέγνωσε την από 16 Ιανουαρίου 2009 έκθεση του κωλυομένου να συμμετέχει στην σύνθεση Αρεοπαγίτη και ήδη προαχθέντα Ιωάννη Τέντε , με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο πρώτος και να απορριφθούν οι λοιποί λόγοι της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η παραστάσα πληρεξούσια της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στην δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Το δικαίωμα του συγκυρίου πράγματος να αξιώσει από τους λοιπούς συγκυρίους του δικαιώματος (συγκυρίους), οι οποίοι έκαναν αποκλειστική χρήση του κοινού πράγματος, ανάλογη μερίδα επί του οφέλους που εκείνοι αποκόμισαν από τη χρήση του, συνιστάμενη στην αξία της χρήσεως αυτής, υπόκειται κατά την άσκηση του, όπως άλλωστε κάθε ιδιωτικό δικαίωμα στους περιορισμούς του άρθρου 281 ΑΚ. Με το άρθρο 281 ΑΚ ορίζεται ότι η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται, αν υπερβαίνει προφανώς τα όρια που εισβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος. Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, για να θεωρηθεί η άσκηση του δικαιώματος ως καταχρηστική, θα πρέπει η προφανής υπέρβαση των ορίων που εισβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο οικονομικός ή κοινωνικός σκοπός του δικαιώματος να προκύπτει από την προηγηθείσα συμπεριφορά του δικαιούχου ή από πραγματική κατάσταση που δημιουργήθηκε ή τις περιστάσεις που μεσολάβησαν ή από άλλα περιστατικά, τα οποία, χωρίς κατά νόμο να εμποδίζουν τη γέννηση ή να επάγονται την απόσβεση του δικαιώματος, καθιστούν μη ανεκτή την άσκηση του, κατά τις περί δικαίου και ηθικής αντιλήψεως του μέσου κοινωνικού ανθρώπου (Ολ ΑΠ 16/2006, 17/1995). Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση του απέρριψε ως μη νόμιμη την ένσταση της αναιρεσείουσας περί καταχρηστικής ασκήσεως της από 28/9/2005 αγωγής της αναιρεσίβλητης θυγατέρας της, με την οποία αυτή ζητούσε ανάλογη μερίδα επί των καρπών του κοινού ακινήτου (ισογείου ορόφου οικοδομής εμβαδού 115,80 τ.μ. και των υπογείων υποθηκών που αποτελούν παρακολουθήματά του), που ανήκει κατά κυριότητα κατά ποσοστό 75% στην ενάγουσα και 25% στην εναγόμενη και περιήλθε σ' αυτές από κληρονομία του πατέρα και συζύγου αντιστοίχως αυτών, ο οποίος απεβίωσε την 21.2.2001. Τα περιστατικά δε που προβλήθηκαν ενώπιον του πρωτοδικείου για τη θεμελίωση της απορριφθείσης ενστάσεως είναι τα ακόλουθα: 1) Το οικόπεδο επί του οποίου ευρίσκεται το επίδικο αγοράσθηκε το έτος 1956 και το οίκημα κτίσθηκε από τον κληρονομηθέντα σύζυγο και πατέρα αποκλειστικά με το ποσό των 270.000 δραχμών, που είχε λάβει αυτός ως προίκα από την εναγομένη. 2) Στο επίδικο, που αποτελούσε την οικογενειακή στέγη, έζησε η εναγόμενη με το σύζυγο της, αξιωματικό της χωροφυλακής, επί σαράντα συνεχή έτη. 3) Η ενάγουσα διαμένει στον πρώτο όροφο της οικοδομής, που αναγέρθηκε με δαπάνες των γονέων της, αφού της παραχωρήθηκε, από τον κληρονομηθέντα, λόγω δωρεάς, το δικαίωμα του υψούν. 4) Ο κληρονομηθείς είχε συντάξει την από 13/11/1986, ιδιόγραφη διαθήκη, με την οποία κατέλιπε την ισόβια επικαρπία στην εναγόμενη σύζυγο του και η οποία (διαθήκη) δεν ανευρέθη μετά το θάνατό του. Η εναγομένη είναι μόνη, ηλικίας (κατά τη συζήτηση της αγωγής ενώπιον του πρωτοδικείου) 73 ετών και δεν έχει άλλα εισοδήματα, εκτός από τη σύνταξη του εκλιπόντος συζύγου της, ενώ η ενάγουσα, που είναι το μόνο τέκνο της, ευρίσκεται σε ακμαία ηλικία, είναι επιτυχημένη δικηγόρος, σαφώς ευκατάστατη και έχει στην ιδιοκτησία της δύο ακίνητα που της έκτισαν οι γονείς της. Επίσης είναι κυρία οικοπέδου στο ..., εκτάσεως 13 στρεμμάτων, το οποίο αγοράσθηκε από τους γονείς της, με πρωτοβουλία της εναγομένης, 6) Τα τελευταία πέντε έτη, ήτοι από το θάνατο του πατέρα της, η ενάγουσα δεν έχει προβεί σε κάποια δήλωση προς την εναγομένη, που να υποδήλωνε ότι επρόκειτο να ασκήσει το δικαίωμα της, με αποτέλεσμα, μετά την πάροδο τόσο μακρού χρόνου, να καθίστανται ιδιαίτερα δυσβάσταχτες για την εναγομένη οι συνέπειες της ασκήσεως του (καταβολή μισθωμάτων τεσσάρων ετών και επτά μηνών). Εξάλλου, ενόψει αυτών η εναγομένη είχε κάθε λόγο να πιστεύει ότι ουδέποτε επρόκειτο να της ζητηθεί η καταβολή χρημάτων για την αξία της αποκλειστικής χρήσεως. Τα περιστατικά αυτά, αν είναι αληθή, λαμβανόμενα ως σύνολο, καθιστούν καταχρηστική την άσκηση της αγωγής. Ιδίως οι ακόλουθες περιστάσεις, ήτοι ότι το επίδικο αποτελεί περιουσιακό στοιχείο που απέκτησε ο δικαιοπάροχος πατέρας της ενάγουσας και σύζυγος της εναγομένης αποκλειστικώς από συμβολές της τελευταίας, ότι αυτός είχε οπωσδήποτε εκφράσει εν ζωή την επιθυμία του η εναγόμενη να συνεχίσει να έχει, ως επικαρπώτρια, τη χρήση αυτού (επιδίκου), που αποτελούσε επί σαράντα πέντε συνεχή έτη την οικογενειακή στέγη όλων, ότι η ενάγουσα, μόνο τέκνο του εν λόγω συζύγου, είχε δεχθεί σημαντικές παροχές από τους γονείς της, ήταν αρκετές για να δημιουργηθεί στην εναγομένη η πεποίθηση, ενόψει και της στενής συγγενικής σχέσεως που συνέδεε αυτή με την αντίδικο της, που εισβάλλει κατά νόμο αμοιβαία μεταξύ τους βοήθεια, στοργή και σεβασμό (ΑΚ 1507), ότι δεν θα ασκούσε το επίδικο δικαίωμα της, τουλάχιστον για παρελθόν και μάλιστα μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς προειδοποίηση, έτσι ώστε να επέρχεται γι' αυτήν, που μόνο πόρο είχε την σύνταξη της, σοβαρή και απρόβλεπτη οικονομική επιβάρυνση λόγω της αναδρομικότητας της αξιώσεως. Επομένως, η άσκηση του δικαιώματος αυτού καθίσταται μη ανεκτή κατά τις περί δικαίου και ηθικές αντιλήψεις του μέσου κοινωνικού ανθρώπου. Συνακόλουθα, το Εφετείο, που απέρριψε ως νόμο αβάσιμη την προαναφερόμενη ένσταση της αναιρεσείουσας, παραβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, μη εφαρμόζοντας αυτήν αν και συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της, και, συνεπώς, ο σχετικός πρώτος, εκ του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως είναι βάσιμος. Κατ' ακολουθίαν πρέπει να γίνει δεκτή η αναίρεση να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 5826/2007 απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο Αθηνών, που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την ως άνω 5826/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Kαι

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 2 Φεβρουαρίου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 15 Μαρτίου 2010.

Ο ΠΡΟΕΔΡEYΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ