440/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 440 / 2007 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 440/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χλαμπουτάκη, Αντιπρόεδρο, Νικόλαο Κασσαβέτη, Ιωάννη Παπανικολάου, Δημήτριο Δαλιάνη και Χαράλαμπο Ζώη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 11 Δεκεμβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΜΑΡΜΑΡΑ ΘΑΣΟΥ-ΦΙΛΙΠΠΙΔΗ ΑΕ" που εδρεύει στη Θάσο και εκπροσωπείται νόμιμα την οποία εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος Γεώργιος Μαραζιώτης.

Των αναιρεσιβλήτων: 1......, 2......, το γένος ...., 3......και 4......., κατοίκων ...υ από τους οποίους οι 1ος και 2η παραστάθηκαν μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου Γεωργίου Λιάνη και οι 3η και 4η εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-10-2000 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Καβαλάς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 92/2002 προδικαστική, 286/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 174/2006 του Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά η αναιρεσείουσα με την από 1-6-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Ζώης ανέγνωσε την από 27-11-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επί θανατώσεως εργάτη ή υπαλλήλου εξ αιτίας εργατικού ατυχήματος, δηλαδή συνεπεία βιαίου συμβάντος που έλαβε χώρα κατά την εκτέλεση ή εξ αφορμής της παρεχόμενης εργασίας, σε επιχειρήσεις του άρθρου 2 ν. 551/1915, η αξίωση των μελών της οικογενείας του θύματος, λόγω ψυχικής οδύνης, κρίνεται πάντοτε κατά το κοινό δίκαιο (άρθρα 914, 922 και 932 ΑΚ) εις τρόπον ώστε, για τη θεμελίωσή της, απαιτείται πταίσμα του εργοδότη ή των προστηθέντων από αυτόν, το οποίο πταίσμα μπορεί να συνίσταται και σε αμέλεια του εργοδότη ή των προστηθέντων από αυτόν προσώπων, δηλαδή όταν ο εργοδότης ή οι υπ' αυτού προστηθέντες παρέλειψαν την επιμέλεια που αν κατέβαλαν - με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς εκπροσώπου του κύκλου της δραστηριότητάς του - θα ήταν δυνατή η αποτροπή του ζημιογόνου αποτελέσματος.

Πταίσμα του εργοδότη ή των προστηθέντων από αυτόν μπορεί να θεμελιωθεί, στην περίπτωση αυτή, και στο ότι δεν τηρήθηκαν από αυτούς, οι διατάξεις ισχυόντων νόμων, διαταγμάτων ή κανονισμών, που επιβάλλουν όρους υγιεινής και ασφαλείας, για τη διαφύλαξη της υγείας, της σωματικής ακεραιότητας και της ζωής των εργαζομένων, σύμφωνα με τη γενική διάταξη του άρθρου 662 ΑΚ είτε η τήρηση των μέτρων αυτών από τον εργοδότη, επιβάλλεται από τους παραπάνω νόμους, διατάγματα ή κανονισμούς που προβλέπουν τα μέτρα αυτά.

Τέτοια γενικά μέτρα ασφαλείας, που πρέπει να τηρούν όλοι οι εργοδότες καθορίζονται με το ν. 1586/85 "Υγιεινή - Ασφάλεια εργαζομένων" οι διατάξεις του οποίου εφαρμόζονται, σε όλες τις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες, εκτός των αναφερομένων στο άρθρο 1 παρ. 2 αυτού εξαιρέσεων, για τις οποίες δεν πρόκειται στην εξεταζομένη περίπτωση.

Ειδικότερα με το νόμο αυτό ορίζονται και τα εξής: α) ο εργοδότης οφείλει να μεριμνά, όπως οι ηλεκτρικές μηχανές, συσκευές και εργαλεία, που χρησιμοποιούνται στον τόπο εργασίας, να είναι κατασκευασμένα έτσι ώστε κατά τη χρήση τους να υπάρχει επαρκής προστασία των εργαζομένων από τους κινδύνους ηλεκτρικής ενέργειας (άρθρο 23 παρ. 7) β) ο εργοδότης υποχρεούται να λαμβάνει κάθε μέτρο που απαιτείται, ώστε να εξασφαλίζονται οι εργαζόμενοι και οι τρίτοι που παραβρίσκονται στους τόπους εργασίας από κάθε κίνδυνο που μπορεί να απειλήσει την υγεία ή τη σωματική τους ακεραιότητα, καθώς επίσης και να επιβλέπει την ορθή εφαρμογή των μέτρων υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας (άρθρο 32 αρ. 1 και 3).

Ειδικότερα μέτρα ασφαλείας για τα οικοδομικά έργα καθορίζει το ΠΔ 1073/81, το οποίο εκδόθηκε κατ' εξοσυιοδότηση του άρθρου 6 του από 25.8/5.9.1920 Β. Δ/τος. Με το προεδρικό αυτό διάταγμα ορίζονται και τα εξής: α) μηχανήματα ηλεκτροκίνητα ακόμη και φορητά πρέπει να ελέγχονται προ της χρήσεώς τους ως προς την καλή κατάσταση της μονώσεώς τους, των καλωδίων τροφοδοσίας, την καλή γείωση κλπ (άρθρο 49) β) οι ηλεκτρικοί πίνακες διανομής και τροφοδοσίας πρέπει να είναι μεταλλικοί ή πλαστικοί, στεγανού τύπου και πρέπει να έχουν τη δυνατότητα ασφαλίσεως (κλειδώματος).

Οι πίνακες αυτοί πρέπει να γειώνονται κατάλληλα με μόνιμη σταθερή εγκατάσταση γείωσης, τα κλειδιά των πινάκων να φυλάσσονται από υπεύθυνο πρόσωπο, να φέρουν δε οι πίνακες αυτοί αυτόματο προστατευτικό διακόπτη διαφυγής (διαφορικής προστασίας - αντιηλεκτροπληξιακός αυτόματος) (άρθρο 77 παρ. 1) γ) οι μπαλαντέζες (φορτητές λυχνίες) πρέπει να βρίσκονται σε άριστη κατάσταση και να τροφοδοτούνται με ρεύμα χαμηλής τάσεως, μέχρι 42 βόλτ, μέσω ειδικού μετασχηματιστού, αποκλειομένου του τύπου αυτομετασχηματισμού (άρθρο 80), δ) όταν για τη χρήση φορητών ηλεκτρικών συσκευών χρησιμοποιείται ηλεκτρικό ρεύμα τάσεως 220/380 βόλτ οι χρησιμοποιούμενοι ρευματολήπτες και ρευματοδότες πρέπει να είναι στεγανού τύπου, η όλη δε εγκατάσταση και τα καλώδια τροφοδοσίας πρέπει να περιλαμβάνουν αγωγό γειώσεως έστω και αν τα εξυπηρετούμενα εργαλεία δεν απαιτούν γείωση (άρθρο 81).

Στην προκειμένη περίπτωση το εφετείο δέχτηκε κατά κρίση ανέλεγκτη τα εξής: Ότι η ήδη αναιρεσείουσα που εκμεταλλεύεται μονάδα επεξεργασίας μαρμάρων στη Θάσο προσέλαβε την 27.3.1998 τον ηλικίας 23 ετών...... υιό των δυο πρώτων αναιρεσιβλήτων και αδελφό των λοιπών, προκειμένου να προσφέρει την εργασία του ως κόφτης μαρμάρων στην επιχείρησή της.

Ότι αυτή αρχές Απριλίου 1998 ανέθεσε στον οικοδόμο ..... να κατασκευάσει την εξωτερική τοιχοποιία, επέκτασης των κτιριακών εγκαταστάσεων της αναιρεσείουσας για την εκτέλεση δε του έργου αυτού ο εν λόγω οικοδόμος χρησιμοποίησε δικά του εργαλεία (μπετονιέρα, καλώδιο τροφοδοσίας ηλεκτρικού ρεύματος, σκαλωσιές κλπ).

Ότι την 3.4.1998 ο νόμιμος εκπρόσωπός της .... έδωσε εντολή στον εργαζόμενο ως κόφτη μαρμάρων ... να εργασθεί ως βοηθός του προαναφερομένου οικοδόμου, διότι ο ,,, είχε σχετική οικοδομική εμπειρία. Ότι την 8.4.1998 και περί ώρα 10.30 ο παραπάνω εργαζόμενος... απασχολούμενος ως βοηθός του οικοδόμου, κατ' εντολή του νομίμου εκπροσώπου της εργοδότριας εταιρίας, και ειδικότερα απασχολούμενος στην μπετονιέρα για την παρασκευή οικοδομικής λάσπης, μόλις ήρθε σε επαφή με την μπετονιέρα προκειμένου να τη θέσει σε λειτουργία, υπέστη θανατηφόρο ηλεκτροπληξία.

Περαιτέρω το εφετείο δέχτηκε ότι η διαρροή ηλεκτρικού ρεύματος και ο εντεύθεν θάνατος του εργαζομένου οφείλεται στις εξής αιτίες, που έδρασαν συνδυαστικά: α) στο ότι ο υποπίνακας της ηλεκτρικής εγκατάστασης που εξυπηρετούσε την λήψη ηλεκτρικού ρεύματος για τη λειτουργία της μπετονιέρας, κατά παράβαση του άρθρου 77 παρ. 1 π.δ. 1073/81 δεν έφερε προστατευτικό διακόπτη διαφυγής (διαφορική προστασία -αντιηλεκτροπληξιακός αυτόματος), ο οποίος αν υπήρχε θα αποφεύγονταν το ατύχημα β) στο ότι το τμήμα της ηλεκτρικής εγκατάστασης των κτιριακών εγκαταστάσεων της αναιρεσείουσας, που εξυπηρετούσε μέσω υποπίνακα την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος στην ηλεκτροκίνητη μπετονιέρα δεν είχε κατασκευασθεί σύμφωνα με τις διατάξεις Κ.Ε.Η.Ε., διότι έφερε μαχαιρωτή ασφάλεια των 32 Α η ποία δεν ήταν η τεχνικά επιβαλλόμενη σύμφωνα με το άρθρο 127 Πίνακας Ι του Κ.Ε.Η.Ε.

λαμβανομένης υπόψη και της διατομής του καλωδίου γ) στο ότι οι ρευματοδότες και ρευματολήπτες που χρησιμοποιήθηκαν για την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος από τον πίνακα στην μπετονιέρα, με καλώδιο προέκτασης, (μπαλαντέζα) δεν ήσαν στεγανού τύπου, κατά παράβαση του άρθρου 81 π.δ. 1.073/81 με αποτέλεσμα λόγω και του υγρού περιβάλλοντος να γίνει διαρροή ηλεκτρικού ρεύματος δ) στο ότι η μπετονιέρα δεν έφερε όπως απαιτείτο αυτόματο θερμομαγνητικό διακόπτη, που διακόπτει αυτομάτως την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος από τον κινητήρα στο σασί σε περίπτωση διαρροής.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το εφετείο έκρινε ότι στην επέλευση του ζημιογόνου θανατηφόρου ατυχήματος συνετέλεσε και αμέλεια του νομίμου εκπροσώπου της αναιρεσείουσας εργοδότριας, ο οποίος δεν ετήρησε τα μέτρα ασφαλείας, ήτοι ο πίνακας της ηλεκτρικής εγκατάστασης δεν έφερε αυτόματο διαφορικής προστασίας, η ασφάλεια του πίνακα δεν ήταν, εν όψει της διατομής του καλωδίου, η τεχνικά αρμόζουσα, ο οποίος αν υπήρχε θα είχε αποτραπεί η θανατηφόρος ηλεκτροπληξία, οι παραλείψεις δε αυτές της αναιρεσείουσας, συνδυαζόμενες και με τις παραλείψεις του οικοδόμου ιδιοκτήτη της μπετονιέρας, ήτοι την χρησιμοποίηση μη στεγανών ρευματοδοτών και ρευματοληπτών και μη ύπαρξη αυτόματου διακόπτη στη μπετονιέρα, συνετέλεσαν συνδυαστικά στην διαρροή ηλεκτρικού ρεύματος και την εντεύθεν δια ηλεκτροπληξίας θανάτωση του εργαζόμενου.

Έτσι που έκρινε το εφετείο περιέλαβε στην απόφασή του, σαφείς, πλήρεις και όχι αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το κεφάλαιο της υπαιτιότητας του νομίμου εκπροσώπου της αναιρεσείουσας, ο οποίος ήταν υποχρεωμένος, κατά το νόμο (σύμφωνα με τις αναφερόμενες διατάξεις του άρθρου 662 ΑΚ και του π.δ. 1073/81), για την τήρηση των αφορώντων αυτήν μέτρων ασφαλείας και τον έλεγχο αυτών, και όχι ο ηλεκτρολόγος στον οποίο η εργοδότρια είχε αναθέσει την εκτέλεση των εργασιών της εσωτερικής ηλεκτρολογικής εγκατάστασης.

Επομένως ο πρώτος λόγος αναίρεσης με τον οποίον, κατ' επίκληση παραβίασης από το άρθρο 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ., ζητείται η αναίρεση της απόφασης του εφετείου, αποδίδοντας σ' αυτό την αιτίαση ότι στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών και αντιφατικών αιτιολογιών ως προς το κρίσιμο για την έκβαση της δίκης ζήτημα της συνδρομής πταίσματος του νομίμου εκπροσώπου της αναιρεσείουσας, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Κατά το άρθρο 932 Ακ, σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης.

Από τη διάταξη αυτή προκύπτει, ότι παρέχεται με αυτή δυνητική ευχέρεια στο δικαστήριο να επιδικάσει χρηματική ικανοποίηση και να καθορίσει το εύλογο ποσό αυτής, αφού εκτιμήσει τα υπόψη του τιθέμενα πραγματικά περιστατικά (βαθμό πταίσματος, είδος προσβολής, περιουσιακή και κοινωνική κατάσταση των μερών) με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και λογικής.

Έτσι, ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης, κατά τα ανωτέρω χρηματικής ικανοποίησης, αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου της ουσίας, η δε περί τούτου κρίση του δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, αφού αυτή σχηματίζεται από την εκτίμηση πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε κάποια νομική έννοια, ώστε να δύναται να νοηθεί εσφαλμένη εφαρμογή ουσιαστικού νόμου είτε ευθέως είτε εκ πλαγίου.

Επομένως είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος ο δεύτερος λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αρ. 19, με τον οποίο προβάλλεται η αιτίαση ότι το εφετείο με το να επιδικάσει στους αναιρεσίβλητους τα αναφερόμενα στην απόφασή του ποσά ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνςη χωρίς να εξειδικεύσει το περιεχόμενο της αμέλειας των οργάνων της αναιρεσείουσας και χωρίς ειδικότερο προσδιορισμό της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης του υποχρέου και δικαιούχου, είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος.

Ο ίδιος αυτός λόγος κατά το μέρος που με αυτόν προβάλλεται η αιτίαση ότι το εφετείο στέρησε την απόφαση του νόμιμης βάσης λόγω ανεπαρκών και αντιφατικών αιτιολογιών, διότι δεν καθόρισε ποία όργανα της αναιρεσείουσας δεν έλαβαν τα μέτρα ασφαλείας είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, διότι όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη το εφετείο δέχτηκε ότι υπόχρεος για την τήρηση των μέτρων αυτών ήταν η αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρία, ως εργοδότρια του θανόντος, εκ περισσού δε καθόρισε και τον νόμιμο εκπρόσωπό της ...., πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο αυτής.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 1η Ιουνίου 2006 (αριθμ. κατ. 46/2006) αίτηση της εταιρίας με την επωνυμία "ΜΑΡΜΑΡΑ ΘΑΣΟΥ - ΦΙΛΙΠΠΙΔΗ ΑΕ" για αναίρεση της υπ' αριθμ. 174/2006 απόφασης του Εφετείου Θράκης. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία καθορίζει στο ποσό των χιλίων εκατόν εβδομήντα (1.170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 18 Ιανουαρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στην Αθήνα στις 5 Μαρτίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ