433/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 433 / 2014 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 433/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου και Γεώργιο Σακκά Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Δεκεμβρίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Του Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Πάρεδρο του ΝΣΚ Παναγιώτη Αθανασούλη, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Α. Κ. του Δ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Σπανάκη, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-11-2006 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ηρακλείου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 607/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 131/2011 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 5-10-2011 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 27-11-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως της 131/2011 απόφασης του Εφετείου Κρήτης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Όπως προκύπτει από την επικαλούμενη προσκομιζόμενη .../12-9-2011 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Αθηνών …., η προσβαλλόμενη 131/2011 απόφαση του Εφετείου Κρήτης επιδόθηκε στο αναιρεσείον την 12-9-2011. Η 30ήμερη όμως προθεσμία ασκήσεως της αναιρέσεως άρχισε να τρέχει την 16-9-2011, διότι κατ' άρθρο 11 του Κωδ. Δ/τος Της 26-6/10-7-1944 "περί Κώδικος του νόμου περί δικών του Δημοσίου, σε όλες τις δίκες του Δημοσίου ουδεμία απολύτως προθεσμία τρέχει σε βάρος του κατά τη διάρκεια των δικαστικών διακοπών, ήτοι από 1-7 έως 15-9 κάθε έτους (άρθρ. 11 παρ. 2 του Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων), οι δε αρξάμενες προθεσμίες αναστέλλονται (Ολ.ΑΠ 12/2002). Έτσι μη συνυπολογιζομένου του διαστήματος από 12-9-2011 έως 15-9-2011, η αίτηση αναιρέσεως που κατατέθηκε την 14-10-2011, ασκήθηκε εμπρόθεσμα. Άρα ο αντίθετος ισχυρισμός του αναιρεσιβλήτου είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

2. Κατά το άρθρο 1 εδ. α' του ν.δ/τος 632/1970 "περί αναλήψεως υπό του Δημοσίου των εκ της εφαρμογής πολεοδομικών σχεδίων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των Δήμων και Κοινοτήτων", όπως ήδη ισχύει μετά την τροποποίηση του με το άρθρο 1 του ν.δ/τος 1143/1972, το Δημόσιο επισπεύδοντας τη διάνοιξη οδών, πλατειών, αλσών και λοιπών κοινοχρήστων χώρων προβλεπομένων uπό των εγκεκριμένων σχεδίων των πόλεων, αναλαμβάνει τα κατά τη διαδικασία της απαλλοτριώσεως δικαιώματα και υποχρεώσεις των κατά τόπο αρμοδίων δήμων και κοινοτήτων διεξάγοντας τις σχετικές με την απαλλοτρίωση δίκες.

Έτσι το Δημόσιο όταν επισπεύδει τις πολεοδομικές απαλλοτριώσεις για τη διάνοιξη οδών κ.λ.π. κατά τη διαδικασία της απαλλοτρίωσης αναλαμβάνει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κατά τόπο αρμοδίων δήμων και κοινοτήτων και καθίσταται διάδικος στις δίκες απαλλοτρίωσης. Αυτό μόνο νομιμοποιείται ενεργητικά ή παθητικά, αφού με τον τρόπο αυτό επέρχεται στερητική αναδοχή αλλότριου χρέους από το νόμο (ΑΠ 1917/2005).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, ύστερα από αξιολόγηση του όλου αποδεικτικού υλικού, δέχτηκε τα ακόλουθα: "Με την υπ' αριθμό 6621/1999 απόφαση του Νομάρχη Ηρακλείου, νομίμως μεταγεγραμμένης στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Ηρακλείου στον τόμο … με αριθμό μεταγραφής ..., κυρώθηκε η με αριθμό Μ 1/95 πράξη εφαρμογής της πολεοδομικής ενότητας "Άγιος Ιωάννης - Μεσαμπελιές-Φορτέτσα" που εγκρίθηκε με το από 06-04-1989 Προεδρικό Διάταγμα, το οποίο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στο ΦΕΚ 204 Δ/14-04-1989 και συντάχθηκε κτηματογραφικό διάγραμμα εφαρμογής και κτηματολογικός πίνακας εφαρμογής.

Οι εδαφικές εκτάσεις που απαλλοτριώθηκαν προς εφαρμογή του σχεδίου της πόλεως του Ηρακλείου, συνολικής εκτάσεως 525 στρεμμάτων περίπου, περικλείονται βόρεια από την προβλεπόμενη οδό μεταξύ των ΟΤ … ανατολικά από την Λ. Κνωσού, δυτικά από την προβλεπόμενη οδό μεταξύ των ΟΤ … και νότια εκτείνονται μέχρι το πέρας του σχεδίου πόλης.

Δυνάμει της υπ 'αριθμόν 3 8/2002 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου, η οποία εξεδόθη κατόπιν σχετικής αιτήσεως του Δήμου Ηρακλείου, καθορίσθηκε προσωρινά τιμή μονάδος των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, ενώ, εξ αιτίας του γεγονότος ότι η εν λόγω απόφαση ουδέποτε επιδόθηκε, ενώ επί πλέον παρήλθε άπρακτη η εξάμηνη προθεσμία για την άσκηση αιτήσεως περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος, η προσδιορισθείσα προσωρινά αποζημίωση κατέστη οριστική.

Μεταξύ των απαλλοτριούμενων ακινήτων περιλαμβάνεται και τμήμα ακινήτου ιδιοκτησίας του ενάγοντος ήδη εκκαλούντος/εφεσιβλήτου Α. Κ. έκτασης 599,12 τ.μ. Ολόκληρο το ακίνητο έχει έκταση 1.610,42 τ.μ, βρίσκεται στο οικοδομικό τετράγωνο Γ 2090 με ΚΑ 121944, συνορεύει βορειοανατολικά με την Λεωφόρο Κνωσού, νοτιοανατολικά με πρώην ιδιοκτησία Δ., νοτιοδυτικά με οδό … (ήδη …) και βορειοδυτικά με ιδιοκτησία κληρονόμων Μ.

Σ.. Το ανωτέρω ακίνητο ανήκει κατά ποσοστό 100% στον ενάγοντα, όπως συνομολογείται από τους εναγόμενους ήδη εφεσίβλητους. Με την υπ' αριθμόν Δ 46/2003 διορθωτική πράξη εφαρμογής και την 2934/2457/15-05-2003 απόφαση Νομάρχη αρχικά και με την υπ' αριθμόν Δ 31/2004 διορθωτική πράξη και 2884/1564/07-05-2004 απόφαση Νομάρχη στην συνέχεια, νομίμως μετεγγραμμένων επ' ονόματι του ενάγοντος ήδη εκκαλούντος Α.

Κ. στα βιβλία του Υποθηκοφυλακείου Ηρακλείου στον τόμο … με αριθμό …, τροποποιήθηκε και κυρώθηκε η με αριθμό Μ 1/95 πράξη εφαρμογής της πολεοδομικής μελέτης του VII τμήματος της πολεοδομικής ενότητας "Άγιος Ιωάννης-Μεσαμπελιές-Φορτέτσα". Εξ άλλου, συνομολογείται (βλ. πρωτόδικες προτάσεις δεύτερου εναγομένου ήδη εφεσίβλητου) ότι, λόγω φαντασμένης ερμηνείας σχετικά με τα όρια του σχεδίου πόλης το ακίνητο του ενάγοντος ήδη εκκαλούντος Α.

Κ. υπολογίστηκε λανθασμένα ως έχουν συνολικό εμβαδόν 1544 τ.μ αντί του ορθού 1.610,42 (σημειώνεται ότι ο εναγόμενος ήδη εφεσίβλητος Δήμος στο υπ' αριθμόν 6872/2003 έγγραφό του αναφέρει ως αρχικό εμβαδό του ανωτέρω ακινήτου τα 1.640 τ.μ, ο ενάγων ήδη εκκαλών όμως προσδιορίζει ότι μετά την πώληση ενός μικρού τμήματος αυτό ανερχόταν πράγματι στα 1.610,42 τ.μ).

Περαιτέρω υπολογίστηκε λανθασμένα η έκταση του ρυμοτομούμενου, εντός σχεδίου πόλεως, τμήματος σε 424,40 τ.μ, έναντι του ορθού 599,12 τ.μ και του εκτός σχεδίου, μη ρυμοτομούμενου τμήματος σε 808 τ.μ έναντι του ορθού 1.011,30 τ.μ και εσφαλμένα είχε αναγραφεί ως ιδιοκτήτρια του ακινήτου η μητέρα του ενάγοντος Α. Κ., ήδη εκκαλούντος, Ε..

Εξ άλλου, προέκυψε ότι βάσει της υπ' αριθμόν 38/2002 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου καθορίσθηκε ως προσωρινή (και στην συνέχεια οριστική) τιμή μονάδος για τα ακίνητα με μία όψη επί της Λεωφόρου Κνωσού, το ποσό των 470 Ευρώ ανά τ.μ, για δε τα ακίνητα με δύο όψεις, όχι απαραίτητα σε γωνία, η μία επί της Λεωφόρου Κνωσού (όπως το ακίνητο του ενάγοντος ήδη εκκαλούντος Α.

Κ.) το ποσό των 510 Ευρώ/τ.μ, για δε το εναπομείναν τμήμα του οικοπέδου του ενάγοντος ήδη εκκαλούντος Α. Κ. το ποσό των 204 Ευρώ/τ.μ ( να σημειωθεί ότι σαφώς προκύπτει από την ανωτέρω απόφαση ότι το ακίνητο του ενάγοντος ήδη εκκαλούντος Α. Κ. εντάσσεται στα αποζημιούμενα με 510 Ευρώ/τμ, μειούμενη κατά 40%). Επομένως, εφ' όσον ο ενάγων ήδη εκκαλών οφείλει σύμφωνα με τον τελικό διορθωτικό πίνακα εφαρμογής, ο οποίος συνοδεύει την ανωτέρω με αριθμό 2884/1564/07-05-2004 διορθωτική απόφαση του Νομάρχη Ηρακλείου, να καταβάλει στον Δήμο εισφορά σε γη έκτασης 123,30 τ.μ δικαιούται να αποζημιωθεί τελικά για ρυμοτομούμενο τμήμα εμβαδού 475,82 τ.μ ( 599,12 - 123,30) και για μη ρυμοτομούμενο τμήμα έκτασης 1.011,30 τ.μ (1.610,42_599,12).

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η πράγματι οφειλόμενη στον ενάγοντα ήδη εκκαλούντα Α. Κ. αποζημίωση για την απαλλοτρίωση του οικοπέδου του ανέρχεται στο ποσό των 448.973,40 Ευρώ (475,82τ.μΧ510 Ευρώ/τ.μ = 242.668,20 Ευρώ, συν 1.011,30 τ.μ Χ 204 Ευρώ/τ.μ = 206.305,20 Ευρώ και συνολικά 448.973,40 Ευρώ). Εξάλλου, αποδείχθηκε ότι με την υπ' αριθμόν Δ 1β/109/6/05-06-2003 απόφαση της Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε εγκρίθηκε η διάθεση πίστωσης ύψους 2.664.278 Ευρώ σε βάρος του έργου 2002ΣΕ110000002 της ΣΑΕ 110 "απαλλοτριώσεις Ολυμπιακά Έργα για την πληρωμή των ρυμοτομούμενων οικοπεδικών τμημάτων των υπ' αριθμούς 8/94, 9/94, 1/95 και 9/95 πράξεων εφαρμογής της Λεωφόρου Κνωσού της πόλης του Ηρακλείου.

Ακολούθησε η υπ' αριθμόν 3668 ΦΕΚ Δ 652/27-06-2003 απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Κρήτης, με την οποία το Δημόσιο ανέλαβε την επίσπευση της διάνοιξης τμήματος της Λεωφόρου Κνωσού της πόλεως του Ηρακλείου σύμφωνα με τις υπ' αριθμούς 8/94, 9/94, 1/95 και 9/95 πράξεις εφαρμογής της πολεοδομικής ενότητας "Άγιος Ιωάννης-Μεσαμπελιές- Φορτέτσα", ενώ με βάση την υπ' αριθμόν πρωτ. 1680/07-07-2003 ανακοίνωση του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ για τα απαλλοτριωθέντα με τις υπ' αριθμούς 8/94, 9/94, 1/95 και 9/95 πράξεις εφαρμογής ακίνητα, το οικείο Υπουργείο με το υπ' αριθμόν 15.992/04-07-2003 γραμμάτιο σύστασης παρακαταθήκης παρακατέθεσε ως αποζημίωση ποσό 2.493.430,19 Ευρώ.

Υπέρ του ενάγοντος ήδη εκκαλούντος Α. Κ. παρακατατέθηκε με βάση τον εσφαλμένο υπολογισμό το ποσό των 364.550 ευρώ, δυνάμει δε της υπ' αριθμόν 507/2003 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου, ο ενάγων ήδη εκκαλών αναγνωρίστηκε δικαιούχος της ανωτέρω αποζημίωσης, την οποία εισέπραξε με βάση το υπ' αριθμ. 55323/2003 χρηματικό ένταλμα πληρωμής.

Με την παρακατάθεση αυτή το Δημόσιο υποκαταστάθηκε στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του Δήμου Ηρακλείου, ο οποίος προηγουμένως ήταν αρμόδιος για την εφαρμογή του σχεδίου πόλεως και για την επίσπευση των απαλλοτριώσεων, σε συνδυασμό με όσα αναφέρονται στην ανωτέρω μείζονα σκέψη, δεκτού γενομένου ορθώς στην πρωτόδικη δίκη του σχετικού ισχυρισμού του τελευταίου περί ελλείψεως παθητικής νομιμοποίησης αυτού.

Και ναι μεν το δεύτερο εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο προέβη στην παρακατάθεση του ανωτέρω ποσού αποζημίωσης για την πληρωμή των ρυμοτομούμενων οικοπεδικών τμημάτων που περιλαμβάνονται στις υπ' αριθμούς 3512/1732/01-07-1996, 4864/2963/17-10-1997, 6304/3089/26-11-1996 και 6621/2588/04-11-1999 αποφάσεις του Νομάρχη Ηρακλείου (χωρίς να αναφέρονται οι υπ' αριθμούς 2934/2457/15-05-2003 και 2884/1564/07-05-2004 αποφάσεις), με τις οποίες κυρώθηκαν οι υπ' αριθμούς 8/94, 9/94, 1/95 και 9/95 πράξεις εφαρμογής της Λεωφόρου Κνωσού της πόλης του Ηρακλείου, αντίστοιχα, πλην, το αναφερόμενο στην αγωγή απαλλοτριωθέν ακίνητο του ενάγοντος ήδη εκκαλούντος Α.

Κ. περιλαμβάνεται σε εκείνα για τα οποία το Ελληνικό Δημόσιο ανέλαβε την επίσπευση με την συγκεκριμένη παρακατάθεση, καθ'όσον η ταυτότητα του ρυμοτομούμενου τμήματος δεν μεταβλήθηκε με τις 46/2003 και 31/2004 διορθωτικές πράξεις, που διόρισαν απλά το όνομα του δικαιούχου της αποζημίωσης και σημερινού ιδιοκτήτη του οικοπέδου, ενώ η διαφορά στα μέτρα της αποζημίωσης οφειλόταν σε λανθασμένη ερμηνεία του ορίου του σχεδίου πόλεως, όπως αποδεικνύεται από το με αριθμό πρωτ. 810, 812/2007 έγγραφο της Διεύθυνσης Πολεοδομικών Λειτουργικών του Δήμου Ηρακλείου, απορριπτόμενων των περί του αντιθέτου αιτιάσεων και του ισχυρισμού περί ελλείψεως παθητικής νομιμοποίησης του δεύτερου εναγομένου, ως ουσία αβασίμων.

Με βάση τα προαναφερόμενα, το Ελληνικό Δημόσιο (δεύτερο εναγόμενο και δεύτερο εφεσίβλητο καθώς και εκκαλούν) είναι ο μοναδικός υπόχρεος για την καταβολή στον ενάγοντα ήδη εκκαλούντα/εφεσίβλητο Α. Κ. του υπολοίπου της οφειλόμενης αποζημίωσης ποσού Ευρώ 84.423,40 (448.973,40- 364.550)". Με την κρίση του αυτή το Εφετείο δεν παραβίασε τις ανωτέρω διατάξεις ουσιαστικού δικαίου που εφάρμοσε, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, αφού από αυτές προκύπτει σαφώς ότι το Ελληνικό Δημόσιο είναι υπόχρεο για την καταβολή ολόκληρης της αποζημίωσης των επιδίκων απαλλοτριωθέντων ακινήτων.

Επομένως, ο αντίθετος από το άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ. πρώτος λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.

3. Κατά την έννοια του άρθρου 562 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. για το παραδεκτό του λόγου αναιρέσεως, πρέπει ο ισχυρισμός επί του οποίου στηρίζεται, έστω και αν ερευνάται αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο της ουσίας, να έχει προταθεί νομίμως ενώπιον αυτού και να γίνεται επίκληση στο αναιρετήριο της προτάσεως αυτής, εκτός αν πρόκειται α) για παράβαση που δεν μπορούσε να προβληθεί στο δικαστήριο της ουσίας, β) για σφάλμα που προκύπτει από την ίδια την απόφαση και γ) για ισχυρισμό που αφορά τη δημόσια τάξη (Ολ.ΑΠ 15/2000).

Στην προκειμένη περίπτωση, με το δεύτερο λόγο αναιρέσεως πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση, διότι παρά το νόμο το Εφετείο δεν κήρυξε απαράδεκτη την από 22-11-2006 ένδικη αγωγή, αφού ασκήθηκε σε μεταγενέστερο της αναγνώρισης δικαιούχων στάδιο, κατά παράβαση της διατάξεως του άρθρου 8 παρ. 1α' εδ. β' του ν.2730/1999.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αριθ. 14 Κ.Πολ.Δ., πρέπει να απορριφθεί ως αόριστος, διότι δεν καθορίζεται στο δικόγραφο του αναιρετηρίου αν ο περί απαραδέκτου της αγωγής ισχυρισμός προβλήθηκε παραδεκτώς στον πρώτο βαθμό και αν επαναφέρθηκε νόμιμα στο Εφετείο, αλλ' ούτε προκύπτει ότι τέτοιος ισχυρισμός προτάθηκε στο δικαστήριο της ουσίας, ο οποίος, εξάλλου, δεν ανάγεται στη δημόσια τάξη.

Σε κάθε περίπτωση όμως η αγωγή για συμπλήρωση της αποζημίωσης από απαλλοτρίωση μεγαλύτερης έκτασης από εκείνη, που λόγω εσφαλμένου υπολογισμού φέρεται αρχικά ότι απαλλοτριώθηκε, μπορεί να ασκηθεί και μετά τη συζήτηση της αίτησης αναγνώρισης δικαιούχων, αφού στο άρθρο 8 παρ. 2 εδ. γ' του ν.2730/1999, ορίζεται ότι κάθε διαφορά αποζημίωσης από παραλείψεις και ανακρίβειες των κτηματολογικών στοιχείων, χωρίς να επηρεάζει τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης, δικάζεται από το Μονομελές Πρωτοδικείο, εφαρμοζομένων αναλόγως των διατάξεων των εργατικών διαφορών του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και να καταδικαστεί το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, μειωμένη όμως κατ' άρθρο 22 ν.3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 5-10-2011 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου, για αναίρεση της 131/2011 απόφασης του Εφετείου Κρήτης. Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 7 Φεβρουαρίου 2014.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 26 Φεβρουαρίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ