431/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 431 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Ε.Σ.

Αριθμός 431/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ιωάννη Παπανικολάου, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Πετράκη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ιωάννη Σίδερη (κωλυομένης της Αρεοπαγίτου Ελένης Μαραμαθά) και Γεωργία Λαλούση, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Ιανουαρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Της εδρεύουσας στην Λαμία ετερόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία "......" (όπως διορθώθηκε από τον Πρόεδρο κατα την δικάσιμο της 21/9/07) νόμιμα εκπροσωπουμένης, 2) Χ2 ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος στις 18-7-2005 Χ, 3) Χ3 ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος στις 18-7-2005 Χ, 4) Χ4 ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος στις 18-7-2005 Χ, 5) Χ5, 6) Χ6, 7) Χ7, 8) Χ8, 9) Χ9, 10) Χ10, 11) Χ11, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Αργυρόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ. Πολ. Δικ και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Της εδρεύουσας στην Αθήνα ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΡΓΑ ΟΣΕ Α.Ε." και το διακριτικό τίτλο "ΕΡΓΟΣΕ Α.Ε.", που εκπροσωπείται νόμιμα και εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Εμμανουήλ Κοκκινάκη και κατέθεσε προτάσεις .

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20/12/2004 αίτηση των 1ης, 2ης, 3ου,4ου,5ου, 6ης, 7ης, 8ου και 9ου των ήδη αναιρεσειόντων, την από 17/2/2005 αίτηση των 10ου και 11ου των ήδη αναιρεσειόντων και την από 10/1/2005 αίτηση της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Λαμίας και συνεκδικάστηκαν.

Εκδόθηκε η απόφαση: 171/2005 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 2/4/2006 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Πολυζωγόπουλος, ανέγνωσε την από 16/1/2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε α) την παραδοχή του προβαλλόμενου από τους αναιρεσείοντες Χ7, Χ8 και Χ9 και Χ10 και Χ11, λόγου αναιρέσεως από το εδάφιο 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και την απόρριψη του προβαλλομένου από αυτούς πρώτου λόγου και β) την παραδοχή του προβαλλομένου από τους λοιπούς αναιρεσείοντες μοναδικού λόγου αναιρέσεως από το εδάφιο 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Στο άρθρο 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001 ορίζεται ότι: "Εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημιώσεως για το απολλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη". Από τη διάταξη αυτή, σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρθρου 20 παρ. 2 του ως άνω νόμου συνάγεται ότι σε περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτριώσεως τμήματος ακινήτου, εξαιτίας της οποίας το τμήμα που απέμεινε στον ιδιοκτήτη υφίσταται μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται ο ιδιοκτήτης του τμήματος αυτού (που απέμεινε) δικαιούται να ζητήσει με αυτοτελή αίτηση ενώπιον του Εφετείου τον καθορισμό οριστικής αποζημιώσεως (για το απαλλοτριωθέν) και την παροχή ιδιαίτερης αποζημιώσεως για το τμήμα που απέμεινε. Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 9 εδ. γ' ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Ως αίτηση αφεθείσα αδίκαστη νοείται όχι οποιαδήποτε αίτηση υποβληθείσα από τους διαδίκους, κατά τη διαδρομή της δίκης, αλλά μόνο εκείνη που αναφέρεται σε ιδιαίτερο κεφάλαιο της δίκης και προκαλεί εκκρεμοδικία.

Εν προκειμένω, οι αναιρεσείοντες με τις από 20-12-2004 και 17-2-2005 αιτήσεις τους που άσκησαν ενώπιον του Εφετείου Λαμίας, ζήτησαν να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τα απαλλοτριωθέντα και αναφερόμενα στις αιτήσεις τους ακίνητα και, επιπλέον, να προσδιοριστεί ιδιαίτερη αποζημίωση για τα περιγραφόμενα λεπτομερώς στις αιτήσεις τους τμήματα των ως άνω ακινήτων τους που τους απέμειναν μετά την απαλλοτρίωση και των οποίων η αξία μειώθηκε.

Πιο συγκεκριμένα, οι αναιρεσείοντες ζήτησαν να καθοριστεί ιδιαίτερη αποζημίωση : 1) η πρώτη (....... ΕΕ) εδαφικού τμήματος εμβαδού 3327 τ. μ. της ιδιοκτησίας της με κτηματολογικό αριθμό ..... 2) ο δικαιοπάροχος των αναιρεσειόντων Χ2, Χ3 και Χ4, Χ, δύο εδαφικών τμημάτων εμβαδού 600, 60 τ. μ. και 3.125 τ. μ., της ιδιοκτησίας του με κτηματολογικό αριθμό ...... 3) ο τρίτος (Χ5) δύο εδαφικών τμημάτων εμβαδού 393 τ.

μ. και 2856 τ. μ. της ιδιοκτησίας του με κτηματολογικό αριθμό ...... 4) η τετάρτη (Χ6) εδαφικού τμήματος εμβαδού 700 τ. μ. της ιδιοκτησίας της με κτηματολογικό αριθμό ..... (ή πιο ορθά για την ιδιοκτησία .....) 5) οι Χ7, Χ8 και Χ9 (υπ' αριθ. 5) τμήματος εμβαδού 14.374,27 τ. μ., που απέμεινε από την απαλλοτριωθείσα ιδιοκτησία τους με κτηματολογικούς αριθμούς ....

και ..... και 6) οι Χ10 και Χ11(υπ' αριθ. 6) εδαφικού τμήματος 12.892,02 τ.μ. της ιδιοκτησίας τους με κτηματολογικούς αριθμούς .... και ...... Όμως, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, ενώ καθόρισε ιδιαίτερη αποζημίωση για εναπομένοντα τμήματα απαλλοτριωθέντων ακινήτων άλλων αιτούντων, δεν αποφάνθηκε και άφησε αδίκαστα τα σχετικά αιτήματα των ως άνω υπό στοιχ. 1 έως 4 αναιρεσειόντων και έτσι υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 9 εδ.

γ' ΚΠολΔ. Επομένως, ο προβαλλόμενος από τους ως άνω αναιρεσείοντες υπ' αριθ. 1- 4 μοναδικός λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Αντίθετα, ο ίδιος λόγος αναιρέσεως, που προβάλλεται από τους τελευταίους υπ' αριθ. 5 και 6 αναιρεσείοντες (Χ7, Χ8 και Χ9 και Χ10 και Χ11) είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, αφού από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι τα σχετικά αιτήματα των πιο πάνω αναιρεσειόντων απορρίφθηκαν από το Εφετείο, το οποίο έκρινε ότι δεν οφείλεται ιδιαίτερη αποζημίωση για εκείνα από τα εναπομένοντα τμήματα των απαλλοτριούμενων ακινήτων, τα οποία και μετά την απαλλοτρίωση διατηρούν επιφάνεια μεγαλύτερη των 4000 τ.

μ. II. Το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου, της από 4-11-1950 Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (Ε. Σ. Δ. Α.), που κυρώθηκε, μαζί με τη σύμβαση, αρχικά με το ν. 2329/1953 και εκ νέου με το ν. δ. 53/1974 και έχει αυξημένη ισχύ σύμφωνα με το άρθρο 28 του Συντάγματος έναντι των κοινών νόμων ορίζει ότι κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του και κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της ιδιοκτησίας του, παρά μόνο για λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους όρους που προβλέπονται από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου.

Με τη διάταξη αυτή προστατεύονται και τα ενοχικά περιουσιακά δικαιώματα του προσώπου, όπως και το δικαίωμα αποζημίωσης για την προσγενόμενη ζημία στην περιουσία του. Έλλειψη δε σεβασμού της περιουσίας στην περίπτωση αυτή υπάρχει όταν η συνεπεία του λόγου της αποζημιώσεως μείωση της περιουσιακής δυναμικότητας του προσώπου δεν αποκαθίσταται πλήρως.

Συνεπώς, στην περίπτωση που, λόγω απαλλοτρίωσης μέρους του ακινήτου, το απομένον τμήμα αυτού - που εξακολουθεί να αποτελεί στοιχείο περιουσίας του ιδιοκτήτου - υφίσταται σημαντική υποτίμηση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, το αναγνωριζόμενο από τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001 δικαίωμα αποζημίωσης ικανοποιείται πλήρως και εντεύθεν διασφαλίζεται ο σεβασμός στην περιουσία του ιδιοκτήτη όταν η αποζημίωση καλύπτει όχι μόνο την εκ της απομείωσης και μόνο της έκτασης του όλου ακινήτου ζημία, αλλά και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου.

Διότι, άλλως, κατά την τελευταία αυτή ζημία, το παραμένον στον ιδιοκτήτη μέρος του ακινήτου και επομένως, η περιουσία του, δεν θα αποκαθίστατο. (Ολ. ΑΠ 31/2005). Εξάλλου, ο λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου μπορεί να εξετασθεί και ως λόγος από τον αριθμό 19 του ιδίου άρθρου, γιατί περιέχει σιωπηρά και παράπονο για έλλειψη νόμιμης βάσης.

Η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση, όταν στην ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού δεν αναφέρονται καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα δικαίου που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόστηκε (ΟλΑΠ 25/2004).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση του, δέχτηκε ανελέγκτως ότι απεδείχθησαν τα παρακάτω πραγματικά περιστατικά, αναφορικά με τα αιτήματα των τελευταίων υπ' αριθ. 5 και 6, αναιρεσειόντων (Χ7, Χ8 και Χ9 και Χ10 και Χ11) για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης, λόγω μείωσης της αξίας που επήλθε από την εκτέλεση του έργου στα εναπομένοντα τμήματα των απαλλοτριωθέντων ακινήτων τους: "......

το δικαστήριο κρίνει ότι δεν οφείλεται ιδιαίτερη αποζημίωση για εκείνα από τα εναπομένοντα τμήματα των απαλλοτριούμενων ακινήτων, τα οποία και μετά την απαλλοτρίωση διατηρούν επιφάνεια μεγαλύτερη των 4000 τ. μ. αφού, λόγω ακριβώς της μεγάλης αυτής επιφάνειάς τους, δεν επηρεάζεται η κατά προορισμό χρήση αυτών, καθόσον εξακολουθεί να είναι δυνατή και συμφέρουσα η καλλιέργεια και εκμετάλλευσή τους ως ποτιστικών αγρών, ούτε και η αρτιότητά τους, καθόσον παραμένουν άρτια και οικοδομήσιμα, κατά τις πολεοδομικές διατάξεις.

Αντίθετα, οφείλεται ιδιαίτερη αποζημίωση, υπό την έννοια του άρθρου 13 παρ. 4 του ΚΑΑΑ για εκείνα από τα εναπομένοντα μετά την απαλλοτρίωση τμήματα, τα οποία λόγω της απότμησης, είτε υφίστανται μείωση της αξίας τους, για το λόγο ότι καθίστανται μη άρτια και μη οικοδομήσιμα, είτε γίνονται άχρηστα για τη χρήση για την οποία προορίζονται, δηλαδή μη καλλιεργήσιμα ή η καλλιέργειά τους δυσχεραίνεται σε τέτοιο βαθμό, ώστε να καθίσταται ασύμφορη, δεδομένου ότι η χρήση συστήματος μηχανικής καλλιέργειας με ενοποιημένο αρδευτικό σύστημα, που εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη περιοχή, απαιτεί αγροτεμάχια επιφάνειας μεγαλύτερης του ενός στρέμματος, το ποσό δε της οφειλόμενης αποζημίωσης είναι αντιστρόφως ανάλογο με την εναπομένουσα επιφάνειά τους...".

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε τα αιτήματα των ως άνω αναιρεσειόντων για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα εναπομένοντα τμήματα των απαλλοτριούμενων ακινήτων τους, των οποίων η αξία φέρεται ότι μειώνεται σημαντικά από την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση, αφού, κατά τους ισχυρισμούς των αιτούντων, το μεν ακίνητο με κτηματολογικούς αριθμούς ....

και ....., ιδιοκτησίας Χ7, Χ8 και Χ9, μετά την εκτέλεση του έργου αποκόπτεται τελείως από την υπάρχουσα επαρχιακή οδό στην οποία έχει πρόσοψη και χάνει την οικοπεδική του αξία, μετατρεπόμενο σε απλό αγροτεμάχιο, το δε ακίνητο με κτηματολογικούς αριθμούς .... και ..... ιδιοκτησίας Χ10 και Χ11 θα παύσει να έχει ομαλή πρόσοψη και πρόσβαση επί της δημοσίας οδού ....- ..... - ......, αφού η υπό κατασκευή οδός θα ανυψωθεί με ανάχωμα ύψους 0,75μ έως 6,40μ.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες για το ζήτημα της μείωσης ή μη της αξίας από την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση των φερομένων ως εναπομεινάντων μετά την απαλλοτρίωση τμημάτων των ακινήτων των ανωτέρω αναιρεσειόντων, έτσι ώστε καθίσταται αδύνατος ο έλεγχος ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ).

Επομένως, ο προβαλλόμενος από τους τελευταίους υπ' αριθ. 5 και 6 αναιρεσείοντες λόγος αναιρέσεως, κατ' εκτίμηση από το εδάφιο 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Κατόπιν τούτων, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που αφορά τους αναιρεσείοντες και μόνον όσον αφορά τα άνω αιτήματά τους για ορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα φερόμενα ως απομένοντα τμήματα των ιδιοκτησιών τους που απαλλοτριώνονται και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ, στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την 171/2005 απόφαση του Εφετείου Λαμίας, κατά το μέρος που αφορά τους αναιρεσείοντες και όπως αυτό ορίζεται ειδικότερα στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το ως άνω αναιρούμενο μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, που ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 20 Φεβρουαρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 5 Μαρτίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ