426/2015 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 426 / 2015 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 426/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Παναγιώτη Χατζηπαναγιώτη, Χαράλαμπο Καλαματιανό και Μαρία Χυτήρογλου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Φεβρουαρίου 2015, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΕ", που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Αρνέλλο.

Του αναιρεσιβλήτου: Ν. Τ., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Σταύρο Στεφανάτο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 14-6-2011 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 466/2013 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3230/2014 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 28-7-2014 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Καλαματιανός διάβασε την από 6-2-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων της 607/30-7-2014 αίτησης για αναίρεση της 3230/2014 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, αντίστοιχα δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου τα πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται με βάση το πραγματικό κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας, που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της.

Στην περίπτωση, που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση (Ολ.ΑΠ 9/2013).

Εξ άλλου, κατά το άρθρο 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ. αναίρεση χωρεί αν η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ανεπάρκεια αιτιολογιών, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, υπάρχει όταν δεν προκύπτουν από την απόφαση σαφώς και επαρκώς τα περιστατικά που είναι κατά νόμο αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση στη συγκεκριμένη περίπτωση της διάταξης ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή όταν η απόφαση έχει ελλείψεις, όσον αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των κρίσιμων περιστατικών που έγιναν δεκτά.

Αντιφατικότητα δε αιτιολογιών υπάρχει όταν εξ αιτίας της δεν προκύπτει ποια πραγματικά περιστατικά δέχθηκε το δικαστήριο για να στηρίξει το διατακτικό, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί αν σωστά εφάρμοσε το Νόμο. Η αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια πρέπει να έχει σχέση με ουσιώδεις ισχυρισμούς και κεφάλαια παροχής έννομης προστασίας και επιθετικά ή αμυντικά μέσα και όχι με την επιχειρηματολογία των διαδίκων ή του δικαστηρίου, ούτε την εκτίμηση των αποδείξεων, εφόσον το πόρισμα από την εκτίμηση αυτή διατυπώνεται σαφώς (Ολ.ΑΠ 24/1992, Ολ.ΑΠ 1/1999, ΑΠ 9/2013).

Περαιτέρω, με τα άρθρα 1, 2, 5, 6 και 10 του Ν. 480/76, όπως έχει κωδικοποιηθεί με το ΠΔ. 237/86, και όπως συμπληρώθηκε με μεταγενέστερους νόμους, ορίζονται τα εξής: "Άρθρο 1. Κατά την έννοια του παρόντος: α) Αυτοκίνητο όχημα είναι το επί του εδάφους και όχι επί τροχιών με μηχανική δύναμη ή με ηλεκτρική ενέργεια κινούμενο όχημα, ανεξάρτητα αριθμού τροχών.

Ως αυτοκίνητον θεωρείται και κάθε ρυμουλκούμενο όχημα συζευγμένο μετά του κυρίως αυτοκινήτου ή μη, ως και ποδήλατο εφοδιασμένο με βοηθητικό κινητήρα, β) ..., γ) Ζημιωθέν πρόσωπο είναι το πρόσωπο το οποίο δικαιούται αποζημιώσεως ένεκα ζημίας που προξενήθηκε από αυτοκίνητο", "Άρθρο 2. 1. Ο κύριος ή κάτοχος αυτοκινήτου που κυκλοφορεί μέσα στην Ελλάδα επί οδού υποχρεούται να έχει καλύψει με ασφάλιση την εκ τούτου έναντι τρίτων αστική ευθύνη, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος.

Η κυκλοφορία επί γηπέδου προσιτού στο κοινό ή σε κάποιο αριθμό προσώπων που δικαιούνται να συχνάζουν σ' αυτό εξομοιώνεται με την κυκλοφορία επί οδού", "Άρθρο 5 παρ. 1. Επιφυλασσομένων των διατάξεων του άρθρου 3, απαγορεύεται η κυκλοφορία αυτοκινήτου στην Ελλάδα, αν δεν υπάρχει κατά τις διατάξεις του άρθρου 2 ασφαλιστική κάλυψη", " Άρθρο 6 παρ. 3α.

Ο ασφαλιστής ευθύνεται έναντι των τρίτων που ζημιώθηκαν από την κυκλοφορία αυτοκινήτου ...," "Άρθρο 10 παρ. 1. Το πρόσωπο που ζημιώθηκε έχει από την ασφαλιστική σύμβαση και μέχρι το ποσό αυτής ιδία αξίωση κατά του ασφαλιστή". Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό και με τα άρθρα 2 εδ. α' και 4 εδ. α' Ν. ΓΠΝ/1911 κατά τα οποία "Αυτοκίνητον κατά την έννοιαν του παρόντος νόμου είναι το δια μηχανικής δυνάμεως και ουχί επί τροχιών κινούμενον όχημα ή τροχήλατον" (άρθρο 2 εδ.

α') και "Δια πάσαν από του αυτοκινήτου κατά την λειτουργίαν του ζημίαν προς τρίτους ενέχεται εις αποζημίωσιν ο τε οδηγός και ο κατά το άρθρον 2 κάτοχος, ο δε ιδιοκτήτης ..." (άρθρο 4 εδ. α') και "Δια πάσαν από του αυτοκινήτου κατά την λειτουργίαν του ζημίαν προς τρίτους ενέχεται εις αποζημίωσιν ο τε οδηγός και ο κατά το άρθρον 2 κάτοχος, ο δε ιδιοκτήτης ..." (άρθρο 4 εδ.

α'), συνάγονται τα εξής: Η ενοχή από τον ειδικό νόμο (Ν. ΓΠΝ/1911) υπάρχει μόνο για ζημιές από αυτοκίνητο σε λειτουργία. Το αυτοκίνητο είναι σε λειτουργία και όταν είναι ακίνητο, αλλά λειτουργεί η μηχανή του, καθώς και όταν κινείται χωρίς να λειτουργεί η μηχανή. Η ασφάλιση είναι υποχρεωτική για τα αυτοκίνητα που κυκλοφορούν επί οδού ή επί γηπέδου προσιτού στο κοινό ή σε αριθμό προσώπων που δικαιούνται να συχνάζουν σε αυτό.

Για την ευθύνη του ασφαλιστή έναντι του τρίτου δεν είναι αναγκαίο να εκινείτο το αυτοκίνητο κατά το χρόνο του ατυχήματος, αλλά αρκεί να ήταν σε λειτουργία με την ανωτέρω έννοια. Οι όροι "κυκλοφορία" του αυτοκινήτου και "γήπεδο προσιτό σε κάποιο αριθμό προσώπων" ερμηνεύονται με ευρύτητα, από τη νομολογία του Αρείου Πάγου, ώστε να αντιμετωπίζονται όλες, σχεδόν, οι περιπτώσεις προκλήσεως ζημιών σε τρίτους.

Έτσι αυξάνεται η προστασία των τρίτων και ικανοποιείται η κοινωνική προστατευτική λειτουργία του Ν. 489/1976 (βλ. Ολ.ΑΠ 23/1989, ΑΠ 1529/2007, ΑΠ 1007/2011). Και ναι μεν ο ασφαλιστής, εναγόμενος μπορεί να προβάλλει, κατ' ένσταση, τον ισχυρισμό ότι το ατύχημα συνέβη σε χώρο όχι προσιτό στο κοινό, αλλά σε ιδιωτικό χώρο, αφού δεν έχει υποχρέωση να ασφαλίσει το αυτοκίνητο σε παρόμοιο χώρο, πλην όμως, η κυκλοφορία σε αύλειο χώρο, που χρησιμοποιείται για τη στάθμευση οχημάτων και είναι προσιτός σε κάποιον αριθμό προσώπων, που δικαιούνται να συχνάζουν σ' αυτόν και εντός του οποίου τα σταθμεύοντα οχήματα μπορούν να τίθενται σε λειτουργία και να κινούνται, εξομοιώνεται με την κυκλοφορία επί της οδού κατά την έννοια του προαναφερθέντος άρθ. 2 παρ. 1 εδ.

β' Ν. 489/1976. Το αυτοκίνητο όχημα είναι σε κυκλοφορία, κατά την έννοια των ανωτέρω διατάξεων, ανεξάρτητα αν η απόσταση που διανύει είναι μικρή ή μεγάλη (ΑΠ 526/2012, ΑΠ 1322/2013).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, που με την προσβαλλόμενη απόφαση απέρριψε εφέσεις των διαδίκων και αντέφεση της αναιρεσείουσας κατά της πρωτόδικης 466/2013 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, το οποίο είχε δεχθεί εν μέρει αγωγή του αναιρεσιβλήτου κατά της αναιρεσείουσας και είχε επιδικάσει 72.373,86 ευρώ, ως αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση για τη ζημία και την ηθική βλάβη, από τον τραυματισμό που του προκάλεσε οδηγός ασφαλισμένου στην τελευταία περονοφόρου οχήματος, δέχθηκε, ως αποδειχθέντα, κατά την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά, που συναρτώνται με τους λόγους αναίρεσης: "Την 24.1.2011 και περί ώρα 17.00 ο πρώτος εναγόμενος χειριζόμενος το με αριθμό κυκλοφορίας ...

ανυψωτικό μηχάνημα, εργοστασίου κατασκευής KALMAR, ιδιοκτησίας της δεύτερης εναγόμενης, το οποίο ήταν ασφαλισμένο, κατά το χρόνο του ατυχήματος, με το υπ' αρ. .../2010 ασφαλιστήριο συμβόλαιο τόσο ως αυτοκίνητο όσο και ως εργαλείο στην τέταρτη εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΕ", πραγματοποιούσε εργασίες εκφόρτωσης εμπορευματοκιβωτίων εντός του εξωτερικού αύλειου χώρου φορτοεκφορτώσεων της εταιρείας με την επωνυμία "ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΗ ΑΕ" (δεύτερης εναγόμενης ως προς την οποία ο ενάγων παραιτήθηκε από το δικόγραφο της αγωγής), που βρίσκεται επί της ..., στο ..., στον οποίο χώρο βρίσκονταν διάφοροι οδηγοί και εργαζόμενοι της τελευταίας.

Μεταξύ των οδηγών των ως άνω αυτοκινήτων βρισκόταν και ο ενάγων, που απασχολούνταν στην δεύτερη εναγόμενη ως άνω εταιρεία ως οδηγός του με αριθμό κυκλοφορίας ... ΔΧΦ αυτοκινήτου, με σκοπό την εκφόρτωση εμπορευματοκιβωτίου από το ως άνω φορτηγό αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του τρίτου εναγόμενου και διευθύνοντος συμβούλου της δεύτερης, ως προς τον οποίο παραιτήθηκε από το δικόγραφο της αγωγής και την παραλαβή εμπορευματοκιβωτίων τύπου container μεγαλύτερου μεγέθους.

Κατά τον ως άνω τόπο και χρόνο ο οδηγός του ως άνω ανυψωτικού μηχανήματος, αφού εκφόρτωσε το φορτηγό αυτοκίνητο που οδηγούσε ο ενάγων από εμπορευματοκιβώτια τύπου container και είχε επιφορτισθεί το φορτίο αυτό, κινήθηκε αρχικά δια των τροχών του με οπισθοπορεία για να απομακρυνθεί από το φορτηγό που οδηγούσε ο ενάγων και στη συνέχεια με καμπύλη τροχιά ελιγμού κινήθηκε ευθεία προκειμένου να εναποθέσει το φορτίο αυτό σε χώρο προοριζόμενο αποκλειστικά για την αποθήκευση του εμπορευματοκιβωτίου εντός του ως άνω αύλειου προσιτού σε ικανό αριθμό οδηγών αυτοκινήτων χώρου φορτοεκφορτώσεων της δεύτερης εναγόμενης.

Κατά τη διάρκεια της κίνησής του αυτής διήλθε εγγύτατα του σταθμευμένου φορτηγού αυτοκινήτου με αποτέλεσμα να συνθλίψει με τον εμπρόσθιο αριστερό τροχό του ανυψωτικού οχήματος το δεξιό κάτω άκρο του ενάγοντος, ο οποίος μετά την απομάκρυνση του ως άνω φορτίου προέβη στη διαδικασία της επιμήκυνσης του πλαισίου του φορτηγού που οδηγούσε, ώστε να είναι δυνατή η παραλαβή μεγαλύτερου μεγέθους εμπορευματοκιβωτίου και βρισκόταν στην οπίσθια αριστερή γωνία του οχήματος που οδηγούσε.

Με βάση τα ως άνω αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά το περονοφόρο ανυψωτικό μηχάνημα κατά το χρόνο του ατυχήματος εκινείτο, "κυκλοφορούσε", ως αυτοκίνητο σε αύλειο χώρο που χρησιμοποιείται ως χώρος φορτοεκφορτώσεων και είναι προσιτός σε κάποιο αριθμό προσώπων που δικαιούνται να συχνάζουν σ' αυτόν κατά την έννοια του νόμου, δηλαδή μετέφερε εμπορευματοκιβώτιο τύπου container για να το εναποθέσει σε άλλο αποθηκευτικό χώρο εντός του αύλειου προσιτού σε ικανό αριθμό προσώπων (άλλων οδηγών) χώρου φορτοεκφορτώσεων της δεύτερης εναγόμενης και δεν λειτουργούμε ως εργαλείο, δηλαδή δεν επιχειρούσε να προσδέσει και να ανυψώσει από το ως άνω φορτηγό το εμπορευματοκιβώτιο, το οποίο και στη συνέχεια θα μετέφερε ...

Επομένως, εφόσον το ως άνω ατύχημα προκλήθηκε εξαιτίας της κίνησης του ως άνω οχήματος "κατά τη λειτουργία του" ως αυτοκινήτου κατά την έννοια του άρθρου 2 παρ. 2 εδ. β' του ν. 489/76, η υπό κρίση αγωγή που αφορά τον τραυματισμό του ενάγοντος συνδέεται με τους ειδικούς τυπικούς κινδύνους του αυτοκινήτου και καλύπτεται από την υποχρεωτική ασφάλιση του εν λόγω οχήματος ως αυτοκινήτου, σύμφωνα με τις στην αρχή της παρούσας αναφερόμενες νομικές σκέψεις, υπάγεται δε στην καθ' ύλην αρμοδιότητα του Μονομελούς Πρωτοδικείου ...".

Με το να κρίνει έτσι το Εφετείο, δεν παραβίασε τις ανωτέρω διατάξεις, τις οποίες ορθά ερμήνευσε και εφήρμοσε, ενώ, εξ άλλου, διέλαβε στην απόφασή του επαρκείς, σαφείς και χωρίς αντίφαση αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο, ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των εφαρμοσθεισών αυτών διατάξεων.

Ειδικότερα, πλήρως εξέθεσε τα περιστατικά, από τα οποία καθίσταται σαφές ότι το ζημιογόνο όχημα ήταν τόσο σε λειτουργία όσο και σε κυκλοφορία κατά την προεκτεθείσα έννοια, ήτοι κινούμενο σε αύλειο χώρο, χρησιμοποιούμενο για φόρτωση και εκφόρτωση και προσιτό σε κάποιο αριθμό προσώπων. Επομένως, οι πρώτος και δεύτερος λόγοι αναίρεσης, με τους οποίους αποδίδεται η από το άρθρο 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ.

πλημμέλεια όπως, επίσης και ο τρίτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίον αποδίδεται η από το άρθ. 559 αριθμ. 19 Κ.Πολ.Δ. πλημμέλεια, για παραβίαση, ευθέως και εκ πλαγίου των ως άνω διατάξεων, εκ του ότι, κατά την άποψη της αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρείας, η αγωγική αξίωση εξαιρείται της ασφαλιστικής κάλυψης, καθόσον, κατ' αυτήν, το ένδικο ατύχημα δεν έλαβε χώρα κατά την διάρκεια κυκλοφορίας του ανυψωτικού μηχανήματος, του οποίου η κίνηση τελούσε σε αιτιώδη συνάφεια με τη φόρτωση, ανύψωση και μεταφορά του ανυψωθέντος εμπορευματοκιβωτίου και δεν αρκεί για να θεμελιώσει "λειτουργία" αυτού, ως αυτοκινήτου, είναι απορριπτέοι, ως αβάσιμοι.

Καθ' όσο μέρος δε με τον τρίτο λόγο υπό το πρόσχημα παραβίασης του αριθ. 19 πλήττεται η ακυρωτικά ανέλεγκτη κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας περί τα πράγματα, ο λόγος αυτός είναι απορριπτέος, ως απαράδεκτος.

Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί η ένδικη αίτηση αναίρεσης, να καταδικασθεί η αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, που κατέθεσε προτάσεις, τα οποία ορίζει στο ποσό των 2.700 ευρώ (άρθρο 183 Κ.Πολ.Δ.), και να διαταχθεί η εισαγωγή του καταβληθέντος παραβόλου στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε' Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την υπ' αρ. εκθ. κατάθεσης 607/30-7-2014 αίτηση για αναίρεση της 3230/2014 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ. Και

Διατάσσει την εισαγωγή του καταβληθέντος παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 13 Μαρτίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 2 Απριλίου 2015.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ O ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ